De podcastreeks Verkaveld verlangen verkent de grens die loopt tussen de Nederlandse en Vlaamse woonculturen. In de laatste aflevering, De afrekening, horen we hoe keuzen uit het verleden een hypotheek leggen op de toekomst. Een reflectie op heilige huisjes en potdichte paden. Hoe paden die decennia geleden werden ingeslagen vandaag nog altijd de richting bepalen. Hoe we vastlopen, en misschien weer vooruit kunnen.
We nemen de metro naar Spijkenisse, een plaats aan de Rotterdamse haven. Een halve eeuw geleden werd het dorp tot ‘groeikern’ gebombardeerd. Groeikernen moesten Nederland behoeden voor ‘Vlaamse toestanden’: verspreide bebouwing en nevelstedelijkheid. En groeien deed Spijkenisse. Maar nu is de rek eruit, en moet Spijkenisse zich opnieuw uitvinden.

Michelle Provoost, directeur van het International New Town Institute, gidst ons door de erfenis van dit experiment. Wat bleef er over van de idealen van variatie, gemeenschapszin en vernieuwing? En kan een plaats als Spijkenisse toekomst-proof worden gemaakt?

Vervolgens slingeren we weer terug België in. Ook daar werkt beleid van gisteren door in hoe we morgen willen en kunnen wonen. In Berendrecht maken we de balans op met Tom Coppens en Guy Vloebergh van de Universiteit Antwerpen. Hoe houdbaar is de nevelstad nog?

Luister, en ontdek hoe onze woongeschiedenis onze woon-toekomst vormt. Wat kunnen Noorder- en Zuiderburen van elkaar leren elkaar leren, zonder elkaar te hoeven worden?

~

Verkaveld verlangen wordt gepubliceerd door rekto:verso in België en Archined in Nederland. Het project is tot stand gekomen met ondersteuning van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Vlaams-Nederlands Huis deBuren. De reeks is een productie van Trashlinie (geluidskunstenaar Sjoerd Leijten en architectuurwetenschapper Roel Griffioen). De voice-over is ingesproken door schrijver, zangeres, theater- en podcastmaker Anke Verschueren. De interludes over fictieve dorpen zijn geïnspireerd door de roman De onzichtbare steden van Italo Calvino.

~

In deze aflevering zijn fragmenten gebruikt uit:
Rik Hoogendoorn, ‘Spijkenisse’, van het album Polderdans, 2012 (gebruikt met toestemming van de maker).

Willem Eise Witteveen, ‘Op een steenworp van Rotterdam’, 1970, Collectie Jan de Baan / Streekarchief Voorne-Putte.

‘Zin en onzin van het gezin’, 30 oktober 1973, VRT (producent), via openbeelden.nl.

‘Actie tegen stoepparkeren’, 1 november 1970, Polygoon-Profilti (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder), via openbeelden.nl.* Beeld: Roel Griffioen/Trashlinie

In Verkaveld verlangen verkennen architectuurhistoricus Roel Griffioen en geluidskunstenaar Sjoerd Leijten de grens tussen de Nederlandse en Vlaamse woonculturen. In deze aflevering: het rijtjeshuis. Het is de hoeksteen van de Nederlandse manier van wonen. Waarom zijn er zoveel? En heeft het rijtjeshuis nog toekomst?

Ach, het rijtjeshuis. Voor veel Nederlanders geldt: Je groeit er in op, je wil weg, je keert terug. Het is een soort allemans-herinnering, het vanzelfsprekende decor waartegen eindeloos veel levens zich afspelen. En meer nog: het werd symbool voor het Nederland dat zich na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde. Dat onderzoeken we in deze aflevering.

We beginnen onze tocht in het Openluchtmuseum te Arnhem, waar een compleet straatje rijtjeshuizen is nagebouwd. Oud-conservator Tim Smeets legt uit hoe het alledaagse hier museaal is geworden.

Daarna trekken we, via het fictieve Vensterkerke, naar het blozende polderdorp Nagele. Een modernistisch experiment waar zelfs de bewoners op de tekentafel werden gelegd. Met filosoof Pieter Hoexum verkennen we het spanningsveld van het rijtjeshuis: gelijkheid en vrijheid, eenvormigheid en verschil, collectief en individu.

~

Verkaveld verlangen wordt gepubliceerd door rekto:verso in België en Archined in Nederland. Het project is tot stand gekomen met ondersteuning van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Vlaams-Nederlands Huis deBuren. De voice-over is ingesproken door schrijver, zangeres, theater- en podcastmaker Anke Verschueren. De interludes over fictieve dorpen zijn geïnspireerd door de roman De onzichtbare steden van Italo Calvino.

~

In deze aflevering zijn fragmenten gebruikt uit:
‘Dr. PH.J. Idenburg vertelt iets over de volkstelling 1947’, 12 mei 1947, Polygoon Hollands Nieuws (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder; vanaf hier: NIBG), via openbeelden.nl.

‘De nationale leningen voor de woningbouw’, 10 maart 1952, Polygoon-Profilti (producent; vanaf hier: P-P) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Nieuwe machine voor het vervaardigen van betonnen bouwelementen’, 1 april 1949, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Aankomst van Ambonnezen in Nederland’, 20 maart 1951, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Aankomst en opvang van Surinamers in Nederland’, 1 januari 1975, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Ontginning in Noordoostpolder voltooid, 6 december 1949, 20 maart 1951, P-P (producent) / NIBG (beheerder) , via openbeelden.nl.

Herman van der Horst, ‘Der zee ontrukt’, 1950, Multifilm Haarlem (producent) / Collectie Overijssel (beheerder).* Beeld: Roel Griffioen/Trashlinie

In de podcastreeks Verkaveld verlangen verkennen wij, architectuurhistoricus Roel Griffioen en geluidskunstenaar Sjoerd Leijten, de grens tussen de Nederlandse en Vlaamse woonculturen.

In de tweede aflevering, De nevelstad, taxeren we het problematische maar poëtische Vlaamse woonlandschap van lintdorpen, verspreide bebouwing en nevelstedelijkheid.

We ontmoeten de Belgisch-Zwitserse kunstenaar en fotograaf Pierre-Philippe Hofmann, die is gefascineerd door het breiwerk van aaneengegroeide nederzettingen dat weigert stad, dorp of platteland te zijn. Voor zijn lens verschenen boerenerven, stortplaatsen, sportvelden – maar vooral huizen, heel veel huizen.

Tom Coppens en Guy Vloebergh, hoogleraren planologie en stedenbouw aan de Universiteit Antwerpen, nemen ons op sleeptouw in het dorp Berendrecht. Daar tonen ze hoe in dergelijke dorpen de verkavelingsdrang schrikbarend snel de open ruimte opeet.

De voortschrijdende bevolkingsverneveling veroorzaakt inmiddels een heel palet aan problemen: van schier eindeloze dagelijkse forenzenfiles tot hittestress en overstromingsrisico’s. Hoe zijn we op dit punt aanbeland? En hoe komen we hier weer uit?

~

Verkaveld verlangen is een productie van Trashlinie (geluidskunstenaar Sjoerd Leijten en architectuurwetenschapper Roel Griffioen). De voice-over is ingesproken door schrijver, zangeres, theater- en podcastmaker Anke Verschueren.

Verkaveld verlangen wordt gepubliceerd door ⁠Archined ⁠in Nederland en ⁠Rekto:Verso⁠ in België. Het project kwam tot stand met ondersteuning van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Vlaams-Nederlands huis DeBuren. Onze dank ook uit naar Klankverbond en literatuurhuis Passa Porta.

De Zandergalm-interludes in deze aflevering zijn een bewerking van de beschrijving van de stad Zobeide uit de roman De onzichtbare steden van Italo Calvino.

~

In deze aflevering zijn fragmenten gebruikt uit:

‘150 jaar België – 4. De techniek staat voor niets’, 1980, VRT, via openbeelden.nl.

Wim Offeciers, ‘In 't midden van ’t Stad’ [?], Kronieken, 1992, BRT, via youtube.

‘De Nationale Maatschappij voor de Kleine Landeigendom stelt voor: Ontwikkeling van het platteland’, ca. 1960, Vlaamse Landmaatschappij, viayoutube.

Snippet from Le Corbusier Interview, ca, 1961, BBC [?], via youtube.

‘Urbanose’, # Entretien avec Henri Lefebvre, 1972, l’Office National du Film du Canada.

* Beeld: Roel Griffioen/Trashlinie

Hoe komt het dat er aan weerszijden van een landsgrens zo anders wordt gewoond? In de podcastreeks Verkaveld verlangen onderzoeken Sjoerd Leijten en Roel Griffioen de grens die loopt tussen de Nederlandse en Vlaamse woonculturen.

Wat zeggen onze huizen en nederzettingspatronen over hoe we willen leven, hoe we onszelf en de wereld zien? En hoe werken deze verschillen door in de manier waarop we de uitdagingen van de nabije toekomst te lijf gaan, zoals de energietransitie, het mobiliteitsprobleem en de welvaartskloof?

AFLEVERING 1: We leggen ons oor te luister in Putte. Daar loopt de grens niet over akkers of langs hekken, maar dwars door het dorp. Dit grensdorp vormt een spiegel van twee woonculturen die elkaar raken en tegelijk vreemd blijven. Aan de noordkant rijtjeshuizen met de voorspelbare kliko’s en keurige stoepen. Aan de zuidkant is het kakafonie troef en strekken de verkavelingen eindeloos het landschap in. Hier krijgen beleid, geschiedenis en gewoonte gestalte in iets ogenschijnlijk eenvoudigs – een huis, een straat, een buurt. En geloof het of niet, een straat in Belgisch Putte klinkt anders dan een straat aan de Nederlandse kant van het dorp.

Verkaveld verlangen wordt gepubliceerd door Archined in Nederland en Rekto:Verso in België. Het project kwam tot stand met ondersteuning van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Vlaams-Nederlands huis DeBuren. Het is een productie van Trashlinie (geluidskunstenaar Sjoerd Leijten en architectuurwetenschapper Roel Griffioen). De voice-over is ingesproken door schrijver, zangeres, theater- en podcastmaker Anke Verschueren. De interludes over fictieve dorpen zijn geïnspireerd door de roman De onzichtbare steden van Italo Calvino. Verder gaat onze dank uit naar Klankverbond en literatuurhuis Passa Porta.

In deze aflevering zijn fragmenten gebruikt uit:

‘De Canadese minister president Mackenzie King onze gast’, 10 november 1947, Polygoon Hollands Nieuws (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder), via openbeelden.nl.* Beeld: Roel Griffioen/Trashlinie

Buurtverzet helpt, bewijst het Noordenbergkwartier. Het is nu moeilijk voor te stellen, maar deze volksbuurt in Deventer was een kleine halve eeuw geleden een grimmige plek. Platwalsen en opnieuw beginnen, dacht de gemeente. Parkeergarages, kantoorkolossen en nieuwe woningen voor nieuwe bewoners. De buurt werd gered door een gemêleerde groep Noordenbergers, oud-bewoners en kunstenaars. Twee jonge architectuurstudenten, Jim Peters en Willem Smid, ontwierpen een alternatief ´wederopbouwplan´ ontwierpen, met betaalbare huurwoningen en voorzieningen voor de buurt. Onwaarschijnlijk maar waar: hun plan werd uitgevoerd.

RADICAL MURMUR is a three-part sonic essay on the possibilities of sound. Close your eyes, open your ears.

RADICAL MURMUR is a three-part sonic essay on the possibilities of sound. Close your eyes, open your ears.

All other sound clips recorded by Sjoerd Leijten.

RADICAL MURMUR is a three-part sonic essay on the possibilities of sound. We live in an age dominated by images and language. What do we learn about ourselves and the world when we close our eyes and open our ears?

All other sound clips recorded by Sjoerd Leijten.

Buurtverzet helpt, bewijst het Noordenbergkwartier. Het is nu moeilijk voor te stellen, maar deze volksbuurt in Deventer was vijftig jaar geleden een grimmige plek. Eeuwenoude gevels zakten vermoeid in elkaar, hele straten werden aan verkrotting overgelaten en bomgaten uit de Tweede Wereldoorlog bleven gapend liggen. Platwalsen en opnieuw beginnen, dacht de gemeente. Parkeergarages, kantoorkolossen en nieuwe woningen voor nieuwe bewoners.

RADICAAL GEROEZEMOES is een sonisch essay in drie delen over geluid. Sluit je ogen, open je oren.

Sound can get contagious and move from mouth to mouth, or from body to body. In de derde en laatste aflevering dompelen we ons onder in de bijzondere, sonische praktijken van twee geluidskunstenaars. Op het Hembrugterrein in Zaandam neemt Mint Park ons mee op een field recording-sessie. Mint gebruikt turbulenties en field recordings om een ander, niet-menselijk perspectief te bewerkstelligen. We ontmoeten ook Davide Tidoni. In zijn werk geselt hij microfoons en luidsprekers, laat ballonnen knallen en doet sonisch onderzoek naar de zangcultuur van hooligans. In twee talen geeft Davide een luisterwijzer bij zijn veelzijdige werk. Wat voor artistieke en politieke potentie zit er in geluid verstopt? Een aflevering over risico, entropie, turbulentie, besmetting, controle en toeval. En over geluid natuurlijk.