Vitan

El Niño er partur av veðurlagsfyribrigdinum "ENSO" (El Niño - Southern Oscillation) í tropiska partinum av Kyrrahavinum, og fevnir um broytingar bæði í havinum og luftini. Ein stórur partur av Kyrrahavinum gerst væl heitari tá El Niño er, og hetta sæst aftur í øktum miðalhita á jørðini. Tann øvugta støðan, við einum kaldari Kyrrahavi, verður nevnd La Niña.

 

Greinin heldur fram undir myndini.

Mynd av tí sera máttmiklu El Niño í 1998 (mynd: Havstovan)

Í sendingini Vitan, fara Osmund Justinussen, Hjálmar Hátún og Hanus Kjølbro, at greiða frá ENSO og tess møguligu ávirkan á veðrið og harvið havumhvørvið kring Føroyar. Osmundur hevur lagt til merkist, at tíðarskeið við máttmiklum El Niño falla saman við góðum botnfiskiskapi undir Føroyum. Eftir nøkur ár við vánaligum fiskiskapi, fáa bátarnir stóran og feitan tosk mitt í øllum. Er hetta verðuliga so, og hvussu kunnu ENSO og toskaveiða hanga saman?

 

El Niño er sera máttmikil í ár, og tískil verður spennandi at fylgja við gongdini í fiskiskapinum.

 

Stabbamynd av samanhangi millum El Niño, La Niña og vøkstur hjá toski:

Mynd: Hjálmar Hátún / Havstovan

 

Les grein sum Hjálmar Hátún hevur skrivað um El Niño, La Niña og tosk í Sjóvarmál. Trýst her

 

Trýst á leinki, so sært tú hvussu jetstreymarnir hátta sær beint nú. Trýst her

 

Jetstreymarnir 15.09.2015

Lurta eftir sendingini her

Tað er Annbjørg á Høvdanum, arbeiðssálarfrøðingur, sum arbeiðir við eini granskingarætlan av møði á sjónum. 

Lurta eftir samrøðuni her.

Janus Vang, stjóri á iNOVA, vísir okkum runt á granskingarsetrinum. 

Lurta eftir sendingini her.

Sí myndir her:

Lurta eftir sendingini her

 

Í samband við sendingina, vóru fleiri samrøður gjørdar. Fleiri av teimum vóru ikki brúktar í sendingini. Men hevur tú áhuga í hesum evnið, so kanst tú hoyra samrøðurnar, vit at trýsta á leinki niðanfyri.

 

Leinki: 

Samrøða við Ben Zucherman

Samrøða við Steve Howell

Samrøða við Stephen Kane

Samrøða við Ed Turner

Hátøknulig tól, royndarkoyrd í Føroyum

Samrøða um rúmdarbilin Curiosity

Lurta eftir sendingini her:

Hetta er spurningurin, ið vit seta í sendingini VItan hesaferð.

Níggju brunnar eru boraðir í Føroysku undirgrundina. Spor eftir kolvetnið er funnið, men ongastaðini verður tað mett at verða ragstrarverdugt.

Vónirnar um eitt føroyskt oljuævintýr eru fánaðar og hugsandi er, at tað fer at ganga long tíð, aðrenn nakað oljufelag torir at seta borin í føroysku undirgrundina aftur.

Men olja og gass er funnið í føroysku undirgrundini. Fleiri milliónir tunnir av olju eru í Marjun brunninum og Ann Mari brunnurin er fullur av gassi.

Hví verður hetta ikki útvunnið?

Tí føroyska jarðfrøðin er ikki so løtt at skilja. Hon passar ikki heilt einfalt ikki inn í nakran leitimyndil, ella leitimodel.

Hetta er tað, sum føroyskir jarðfrøðingar arbeiða við at skilja betur í hesum døgum.

Lurta eftir sendingini Vitan og fá meira at vita um føroysku undirgrundina og jarðfrøðina.

Lurta eftir sendingini her:

Bergur Olsen, fuglafrøðingur, greiða frá støðuni hjá sjófuglinum, Erla Olsen, námslektari á setrinum greiðir frá um lívfrøðiligt margfeldi í mold.

Rólvur Djurhuus, landbúnaðarfrøðingur, heldur fyrilestur um lendisnýtslu, landbúnað og seyðabit í Føroyum. Seinasti fyrilestrarhaldari er Gunnar Bjarnason, landbúnaðarfrøðingur, ið heldur ein fyrilestur um vantandi dagføringum av haga- og matrikullógavunum.

Hetta er fyrsta sendingin, har vit fara at senda fyrilestrar, sum vóru hildnir á ráðstevnuni Lívfrøðiligt Margfeldi, støðulýsing og gransking. Anna Maria Fosaa, ph.d. í plantuvistfrøði og leiðari á Náttúrugripasavninum, greiðir frá lívfrøðiliga margfeldinum í Føroyum.

Jens Kjeld Jensen, náttúrumaður, hevur ein fyrilestur um støðuna hjá hagafuglinum í Føroyum, við støði i Nólsoynni. Janus Hansen, djórfrøðingur og deildarleiðari á Náttúrugripasavninum, gevur eina margfeldislýsing av skordýrum í Føroyum. Hoyr sendingina her.