เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2562 ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้สมาชิกภาพ ส.ส. ของนายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ สิ้นสุดลง นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ศาลรัฐธรรมนูญมีบทบาทสั่นสะเทือนการเมืองไทย คำพิพากษาศาลรัฐธรรมนูญตั้งแต่ปี 2549 หลายครั้งส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใหญ่ กระทั่งเปลี่ยนขั้วอำนาจทางการเมือง

ไม่ใช่แค่ในเมืองไทย เราเห็นเทรนด์ที่องค์กรซึ่งใช้อำนาจตุลาการในหลายประเทศทั่วโลกขยายพื้นที่เชิงอำนาจเข้ามามีบทบาทวินิจฉัยข้อพิพาทในประเด็นต่างๆ นอกโลกของกฎหมาย โดยย่างเข้าสู่โลกของการเมืองมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องนโยบายสาธารณะ ความขัดแย้งการเมือง สิ่งแวดล้อม และเสรีภาพในการนับถือศาสนา

แต่ไม่จำเป็นว่า “ตุลาการภิวัตน์” (judicialization of politics / judicial activism) จะนำไปสู่การสร้างสรรค์ประชาธิปไตย เช่น การปกป้องสิทธิเสรีภาพของประชาชน เสมอไป แต่ “ตุลาการภิวัตน์” ในหลายประเทศกลับมีบทบาทบั่นทอนหรือทำลายประชาธิปไตย จนบ่อยครั้งสร้างการเผชิญหน้าระหว่างผู้พิพากษาที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งและไม่ได้เชื่อมโยงกับประชาชน กับสถาบันการเมืองจากการเลือกตั้ง เช่น รัฐบาล พรรคการเมือง จนอำนาจฝ่ายตุลาการกลายเป็น “ตุลาการธิปไตย” หรือระบบการปกครองที่อำนาจสูงสุดเป็นของตุลาการ

101 in focus สัปดาห์นี้ ปกป้อง จันวิทย์ สมคิด พุทธศรี และธิติ มีแต้ม จะชวนคุยชวนคิดเรื่อง “ตุลาการธิปไตย” ผ่านผลงานสื่อของ 101