Αρχείο

Η περφορμανς, σε σκηνοθεσία του Nikita Milivojević, ξεκινά από το λιμάνι του Περάματος Μεγαρίδος με τη δύση του ήλιου, συνεχίζεται σε ένα πλοίο προς Σαλαμίνα και τέλος, όταν πέσει η νύχτα, σε μια έρημη περιοχή του νησιού που βλέπει στον τόπο όπου έλαβε χώρα η αρχαία σύγκρουση. Το κοινό παρακολουθεί τον Ξέρξη, τον Χορό και τα άλλα πρόσωπα του έργου σε αυτή τη διαδρομή, ενώ τα μέρη του έργου του Αισχύλου, σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα, κατοικούν τα σημεία της διαδρομής.

Ο Ξέρξης συνειδητοποιεί ότι δεν έχει γυρίσει στο σπίτι του, αλλά ότι έχει βρεθεί στον χώρο του εγκλήματος. Γύρω του ζωντανεύουν όλες οι χαμένες ψυχές αυτών που έσυρε ως εδώ. Ο χώρος γεμίζει με τις παρουσίες αυτών που ζουν συνεχώς την αγωνία ως αποτέλεσμα της καταστροφής που έφερε. Η σκληρή όμως μοίρα του ηττημένου είναι η μοναξιά.

Το «Μυστήριο 35 Πέρσες. Το ταξίδι στο πεδίο των ψυχών» όπως είναι ο πλήρης τίτλος της παράστασης, παρουσιάστηκε στις 28 & 29 Ιουλίου 2023, στο πλαίσιο του ΑΙΣΧΥΛΟΥ Project ^, ενός έργου παρακαταθήκης που πραγματοποιήθηκε για δεύτερη χρονιά στη γενέτειρα του μεγάλου τραγικού ποιητή, ως ένας άτυπος αλλά εκρηκτικός διάλογος στο πάντοτε ζωντανό και κρίσιμο στα σύγχρονα ζητήματα δικαιοσύνης, ουμανισμού και πολιτικής Αισχύλειο Δράμα.

Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας

Σκηνοθεσία: Nikita Milivojević

Κίνηση: Amalia Bennett

Μουσική σύνθεση -Δραματουργία: Δημήτρης Καμαρωτός

Σκηνικά: Γιώργος Γαβαλάς

Φωτισμοί: Γιάννης Δρακουλαράκος

Κοστούμια: Kenny MacLellan

Ηχητικός σχεδιασμός: Κώστας Μπώκος

Βοηθός σκηνοθέτη: Νίκος Τσιμάρας

Βοηθός χορογράφου: Κατερίνα Γεβετζή

Βοηθός σκηνογράφου: Νικόλας Καναβάρης

Διερμηνέας προβών: Ismini Radolovic

Διεύθυνση παραγωγής: Κωνσταντίνα Αγγελέτου

Βοηθοί παραγωγής: Ξένια Καλαϊτζή, Βαγγέλης Βογιατζής

Εκτέλεση παραγωγής: Λυκόφως

Φωτογραφίες: Άρης Καμαρωτός

Παίζουν

Δημήτρης Ήμελλος (Ξέρξης), Μαρία Ζορμπά (Άτοσσα), Θοδωρής Αντωνιάδης (Αγγελιαφόρος), Γιώργος Μπινιάρης (Φάντασμα Δαρείου), Μυρτώ Αλικάκη (Κορυφαία χορού)

Χορός

Γιώργος Ζυγούρης, Νίκος Ιατρού, Δημήτρης Καραμάνος, Εμμανουήλ Κοντός, Νικόλας Μακρής, Νικόλας Ντούρος, Θανάσης Ραφτόπουλος, Mia Simonović, Bojana Milanović

Μουσικοί

Γιώργος Κατσατσίδης (μπαγιάν), Βασίλης Παπαβασιλείου (κοντραμπάσο), Κώστας Σίσκος (κόρνο)

Μαζί με τους μουσικούς η Μαρία Γεωργακαράκου στο ειδικά για την παράσταση ηχογραφημένο αναγεννησιακό τραγούδι Never weather-beaten sail του Thomas Campion

Συμπαραγωγή 2023 Ελευσίς, Εθνικό Θέατρο της Σερβίας & NoviSad2022 -European Capital of Culture

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0. Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης NextGenerationEU.

Πότε ξεκινά να αναπτύσσεται βιομηχανικά η Ελευσίνα; Ποιες ήταν οι προϋποθέσεις που ευνόησαν την ανάπτυξη αυτή; Ποιες ήταν οι βασικές βιομηχανικές μονάδες που αναπτύχθηκαν πρώτα και ποιες ακολούθησαν;

Στα ερωτήματα αυτά απαντά η Μαρία Σαμπατακάκη.

Η Μαρία Σαμπατακάκη είναι ιστορικός και εισηγήτρια της έννοιας και πρακτικής της «Δημόσιας και Εφαρμοσμένης» Ιστορίας στην Ελλάδα. Είναι δημιουργός του «hιστορισταί», του γραφείου-δικτύου που εκπονεί προγράμματα αξιοποίησης της πρωτογενούς ιστορικής έρευνας με στόχο την παραγωγή προϊόντος στον επιχειρηματικό, πολιτιστικό και τουριστικό τομέα. Το «hιστορισταί» έχει συνεργαστεί με σειρά φορέων, ιδρυμάτων, πανεπιστημίων και επιχειρηματικών ομίλων προς αυτή την κατεύθυνση. Η δουλειά της αποτυπώνεται σε μια εργογραφία που περιλαμβάνει κινηματογραφικές παραγωγές, δράσεις και ψηφιακές εφαρμογές, εργαστήρια, αρθρογραφία και βιβλιογραφία. 

Μια παραγωγή της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0. Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης NextGenerationEU.

«Θέλει χρόνο για να μπορέσεις να δεις κάποια πράγματα που δεν φαίνονται».

Με τη φράση αυτή ξεκίνησε η εντυπωσιακή δράση της Τελετής Έναρξης με τίτλο «Μυστήριο 0 Μυστήρια Μετάβασης», το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2023.

Η ανάδυση μιας μυθικής οντότητας από τα βάθη της θάλασσας, ενός μεταλλικού γλυπτού 22 μέτρων μήκους, έξι μέτρων ύψους και βάρους 10 τόνων, στολισμένου με την εμβληματική παπαρούνα του αρχαιολογικού χώρου της Ελευσίνας, σχεδιασμένου από τον Philippe Geoffrey, σε φωτισμό του Petko Tanchev, η υποβλητική αφήγηση του Βαγγέλη Λίγγου, Προέδρου του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Ελευσίνας – Δυτικής Αττικής, οι μελωδίες από 122 CHÓRES σε καλλιτεχνική επιμέλεια Μαρίνας Σάττι και κοστούμια σχεδιασμένα από τον Πάρι Μέξη, καθώς και η πρωτότυπη μουσική του Άγγελου Τριανταφύλλου συνέθεσαν το μυσταγωγικό γεγονός της 2023 Ελευσίς, που πραγματοποιήθηκε στη θάλασσα της Ελευσίνας.

Η θαλάσσια χορογραφία που στήθηκε στον κόλπο της πόλης από 16 βάρκες και έναν πλωτό γερανό, λειτούργησε ως σκηνή για το Σύνολο των 30 ξύλινων και χάλκινων πνευστών υπό την αιγίδα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (Κ.Ο.Α.), ενώ βάρκες και πλοία του λιμανιού, στα οποία επέβαιναν 17 καπετάνιοι και 11 βοηθοί καπετάνιου, συμμετείχαν με τις κόρνες τους.

Συνολικά, 15.000 επισκέπτες, 500 καλλιτέχνες, 800 συμμετέχοντες στις Πομπές, 300 εξειδικευμένοι επαγγελματίες και 200 εθελοντές συμμετείχαν στη θεαματική Τελετή Έναρξης.
 

Το σύνολο των εκδηλώσεων της Τελετής Έναρξης δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς την πολύτιμη συνδρομή 200 εθελοντών από το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων της Περιφερειακής Εφορείας Δυτικής Αττικής, τον Σύλλογο Εθελοντών Θριασίου Πεδίου, τον Πανελευσινιακό Α.Π.Ο. Στίβο, τους Αθηναίους Δρομείς, την Ομάδα Εθελοντών Μεγαριτών Αττικής (ΟΕΜ), το Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού, τον Σύλλογο Δρομέων Υγείας Ελευσίνας, καθώς και των 14 Εθνοτοπικών Συλλόγων της Ελευσίνας (Λαογραφικός Σύλλογος Ελευσίνας «Το Αδράχτι», Θεσσαλική Ένωση Θριασίου Πεδίου, Σύλλογος Ποντίων Ελευσίνας «Νέα Τραπεζούντα», Σύλλογος Ποντίων Μαγούλας και Περιχώρων, Σύλλογος Ηπειρωτών Θριασίου Πεδίου, Πανηπειρωτικός Σύνδεσμος Ελευσίνας, Αδελφότητα Ρωμανιωτών Αττικής – «Λάκκας Σουλίου», Σύλλογος Μικρασιατών Ελευσίνας, Σύλλογος Συμιακών Ελευσίνας «Ο Μιχαήλ Αρχάγγελος», Κερκυραϊκή Ένωση Ελευσίνος Θριασίου Πεδίου και Μεγαρίδος «Ο Άγιος Σπυρίδων», Χιακή Ένωση Ελευσίνας «Αγία Μαρκέλλα», Ένωση Κρητών Ελευσίνας «Η Μεγαλόνησος», Σύλλογος Πελοποννησίων Ελευσίνας, Ένωση Δωδεκανησίων Ελευσίνας «Ταξιάρχης ο Παερμιώτης») που συνθέτουν την ψυχή της πόλης.

Η μουσική της τελετής ηχογραφήθηκε από το παραπάνω Σύνολο και την Κ.Ο.Α. σε μουσική διεύθυνση του Έκτορα Ταρτανή.

Σύλληψη – Ιδέα: Μιχαήλ Μαρμαρινός
Σκηνοθεσία: Chris Baldwin / CCD Productions Ltd
Πρωτότυπη Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου
Σκηνογράφος: Philippe Geffroy
Σχεδιασμός Φωτισμού και Προβολών: Petko Tanchev
Σχεδιασμός Ενδυμάτων: Πάρις Μέξης
Σχεδιασμός Ήχου: Μανώλης Μανουσάκης
Γενικός Συντονιστής: Γιάννης Αρβανίτης
Συνεργάτις Παραγωγής: Όλγα Χατζηδάκη
Εκτέλεση Παραγωγής: ViewMaster Events

Μια παραγωγή της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0. Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης NextGenerationEU.

Όταν η Μαρία Καλλας ανέβαινε στη σκηνή, ήταν απόλυτα υποταγμένη στον συνθέτη. Ο πρωταρχικός σκοπός ήταν ένας: να μεταμορφωθεί στην εκάστοτε ηρωίδα και να βιώσει το δραματικό πεπρωμένο της.

Η κορυφαία τραγουδίστρια του 20ού αιώνα όμως δεν έδωσε μόνο φωνή στις παρτιτούρες. Αγάπησε βαθιά τις γυναίκες που τραγούδησε και υποδύθηκε. Ταυτίστηκε μαζί τους σε τέτοιο βαθμό που ακόμα και σήμερα, 100 χρόνια από τη γέννησή της, πανεπιστήμια σε όλον τον κόσμο ερευνούν την ψυχοπαθολογία της σχέσης που ανέπτυξε μαζί τους.

Η απλοϊκή εξήγηση είναι ότι οι σκοτεινές περιοχές της φωνής της Κάλλας ταυτίστηκαν ανατριχιαστικά με τις σκοτεινές προσωπικότητες της όπερας κι έτσι οδήγησαν το εκφραστικό εύρος του λυρικού τραγουδιού σε αδιανόητα ύψη. Η πιο σπαρακτική ερμηνεία, όμως, παραμένει η σκέψη ότι ένα κορίτσι με συναισθηματικά στερημένο ψυχισμό και παιδιόθεν ματαιωμένο κατάφερε να ζήσει τα μεγάλα συναισθήματα, να υποκύψει στα ανίκητα πάθη, να αγαπηθεί και να δικαιωθεί μόνο μέσα από την τέχνη της, σαν την ηρωίδα της, την Τόσκα.

Μιλούν: 

Γιώργος Κουμεντάκης - Καλλιτεχνικός διευθυντής ΕΛΣ

Έλενα Ματθαιοπούλου - Δημοσιογράφος, δημόσια ομιλήτρια και συγγραφέας

Βασίλης Λουρας - Δημιουργός του νέου ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας»

Άρης Χριστοφέλλης - Λυρικός καλλιτέχνης, μουσικολόγος και μελετητής του έργου της Κάλλας

Έρευνα-παρουσίαση: Ματούλα Κουστένη

Πηγές - Βιβλιογραφία:

«Η άγνωστη Κάλλας», Νίκος Πετσάλης-Διομήδης (εκδόσεις Καστανιώτη)

«Μαρία Κάλλας, η ελληνική σταδιοδρομία της», Πολύβιος Μαρσάν (εκδόσεις Γνώση)

«Μαρία Κάλλας: Οι μεταμορφώσεις μιας τέχνης», Βασίλης Χ. Νικολαΐδης (εκδόσεις Κέδρος)

«Prima Donna: The Psychology of Maria Callas», Paul Wink (Oxford University Press)

«Μαρία Κάλλας: Γράμματα και αναμνήσεις», Τομ Βολφ (εκδόσεις Πατάκη)

«Casta Diva, Μαρία Κάλλας: Η κρυφή ζωή της», Spence Lyndsy (εκδόσεις Παπαδόπουλος)

Ηχοληψία - μείξη ήχου - μουσική επιμέλεια: Φαίδωνας Κτενάς

Η σειρά podcasts «Μαρία για πάντα» πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Φωτογραφία: Η Μαρία Κάλλας κάνει πρόβες για τον πρωταγωνιστικό ρόλο της στη «Μήδεια» στο Covent Garden του Λονδίνου. Φωτ.: John Franks/Keystone/Hulton Archive/Getty Images/Ιdeal Image

Στην GNO TV της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι διαθέσιμο δωρεάν το βιντεο-ρεσιτάλ με τίτλο «Το ρεπερτόριο που ποτέ δεν ακούσαμε… H Μαρία Κάλλας στην Ελλάδα, 1937-1945» σε καλλιτεχνική επιμέλεια και παρουσίαση Άρη Χριστοφέλλη. Ερμηνεύουν οι καταξιωμένες και οι νεότερες μονωδοί Φανή Αντωνέλου, Βασιλική Καραγιάννη, Νίνα Κουφοχρήστου, Μαρία Κωστράκη, Βιολέττα Λούστα, Χρύσα Μαλιαμάνη, Άρτεμις Μπόγρη και Μαίρη-Έλεν Νέζη, αποδίδοντας έναν μοναδικό φόρο τιμής και παραδίδοντας στο παγκόσμιο κοινό αλλά και στις επόμενες γενιές ένα οπτικοακουστικό ντοκουμέντο που καταγράφει χρονολογικά και με κάθε ιστορική λεπτομέρεια το «ελληνικό» ρεπερτόριο της Μαρίας Κάλλας. Μπορείτε να το δείτε εδώ.

Η Μαρία Κάλλας ήρθε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1937, βίαια αποκομμένη από τη γενέτειρά της, τη Νέα Υόρκη. Μαζί της είχε τρία καναρίνια, δώρο του πατέρα της, τα λιγοστά, φτωχικά της υπάρχοντα, τα άχαρα ρούχα της, τις φιλοδοξίες, τις δικές της και κυρίως της μαμάς της, η οποία διψούσε για κοινωνική καταξίωση, και τις εφηβικές αγωνίες μιας κοπέλας που δεν είχε εισπράξει αγάπη ως τότε.

Στη Νέα Υόρκη έχει αφήσει τον αγαπημένο της πατέρα, κάποιους λίγους οικογενειακούς φίλους, τις διενέξεις των γονιών της, που κλόνιζαν τη συμβίωσή τους, και το μικρό πιάνο στο σαλόνι, όπου έμαθε τις πρώτες νότες.

Αυτό το κοριτσάκι, που αρκετά χρόνια μετά θα μεταμορφωνόταν στην κορυφαία σοπράνο, έζησε στην Αθήνα την προσωπική και καλλιτεχνική της ενηλικίωση εν μέσω σκληρών κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών, σε ένα περιβάλλον που της επιφύλαξε φτώχεια, προσωπική ταπείνωση, συναισθηματική αστάθεια, αλλά συγχρόνως υπήρξε καθοριστικό για τη μετέπειτα πορεία της.

Φωτίζοντας, λοιπόν, την περίοδο αυτή, διαπιστώνουμε πως η Μαρία που έλαμψε στα πέρατα του κόσμου, για τα μαθητικά της χρόνια, για την όποια εκπαιδευτική επάρκεια είχε και για τα πρώιμα καλλιτεχνικά της επιτεύγματα, ευγνωμονούσε την Αθήνα, την πόλη στην οποία άρχισε σιγά σιγά να εξωτερικεύει το θείο δώρο που έκρυβε μέσα της.

Εκατό χρόνια πέρασαν από τη γέννηση αυτού του φωνητικού θαύματος και είναι πολλά αυτά που μας αποκαλύπτει η έρευνα για την οκταετή περίοδο που περιπλανήθηκε στους δρόμους της πόλης μας. Οι αθηναϊκές της διαδρομές πέριξ κυρίως της Πατησίων και της Ομόνοιας μεταμόρφωσαν αυτή την άχαρη και άκομψη πιτσιρίκα που συστήθηκε στο Εθνικό Ωδείο ως Μαριάννα Καλογεροπούλου σε μαθήτρια-πρότυπο που «μελετούσε πέντε με έξι ώρες την ημέρα», στη σπουδάστρια που «τραγουδούσε τις πιο δύσκολες άριες του διεθνούς οπερατικού ρεπερτορίου πριν κλείσει τα 14», στο 15χρονο κορίτσι που με το εφηβικό του ανάστημα ερμήνευσε «Τόσκα» το 1938 στην πρώτη συναυλία της ζωής του, στη νεαρή τραγουδίστρια που υπέγραψε το πρώτο της επαγγελματικό συμβόλαιο με την Εθνική Λυρική Σκηνή τον Ιούνιο του 1940, στην κορυφαία σοπράνο του 20ού αιώνα που συστήνεται ως Μαίρη Κάλλας το 1945.

Η μυθιστορηματική ζωή της Κάλλας κινούνταν πάντα στο μεταίχμιο μεταξύ τραγωδίας και θριάμβου κι αν κάτι αναδεικνύεται από την «ελληνική» της οκταετία είναι ότι αυτό το κορίτσι υπήρξε ένα ανεπανάληπτο παράδειγμα θέλησης, ταλέντου, εργατικότητας, αφοσίωσης και ταυτόχρονα μια προσωπικότητα που εν μέσω δυσκολιών αντιστάθηκε με παροιμιώδη δύναμη και γενναιότητα σε κάθε δυσκολία και κακοποιητική συμπεριφορά.

Μιλούν: 

Γιώργος Κουμεντάκης - Καλλιτεχνικός διευθυντής ΕΛΣ

Έλενα Ματθαιοπούλου - Δημοσιογράφος, δημόσια ομιλήτρια και συγγραφέας

Βασίλης Λουρας - Δημιουργός του νέου ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας»

Άρης Χριστοφέλλης - Λυρικός καλλιτέχνης, μουσικολόγος και μελετητής του έργου της Κάλλας

Έρευνα - παρουσίαση: Ματούλα Κουστένη

Πηγές - Βιβλιογραφία:

«Η άγνωστη Κάλλας», Νίκος Πετσάλης-Διομήδης (Εκδόσεις Καστανιώτη)

«Μαρία Κάλλας, η ελληνική σταδιοδρομία της», Πολύβιος Μαρσάν (Εκδόσεις Γνώση)

«Μαρία Κάλλας: Οι μεταμορφώσεις μιας τέχνης», Βασίλης Χ. Νικολαΐδης (Εκδόσεις Κέδρος)

«Prima Donna: The Psychology of Maria Callas», Paul Wink (Oxford University Press)

«Μαρία Κάλλας: Γράμματα και αναμνήσεις» Τομ Βολφ (Εκδόσεις Πατάκη)

«Casta Diva, Μαρία Κάλλας: Η κρυφή ζωή της», Spence Lyndsy (Εκδόσεις Παπαδόπουλος)

Ηχοληψία - μίξη ήχου - μουσική επιμέλεια: Φαίδωνας Κτενάς

Η σειρά podcasts «Μαρία για πάντα» πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Φωτογραφία: Η Μαρία Κάλλας στην όπερα «Tόσκα» του Πουτσίνι που έκανε πρεμιέρα στις 27 Αυγούστου 1942 στο Θερινό Θέατρο της Πλατείας Κλαυθμώνος στην Αθήνα, σε σκηνοθεσία Ντίνου Γιαννόπουλου

Οι εκδηλώσεις του Έτους Κάλλας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε καλλιτεχνική επιμέλεια Γιώργου Κουμεντάκη, συνεχίζονται με τη μεγάλη έκθεση «UNBOXING CALLAS - Μια αρχειακή εξερεύνηση στη συλλογή Πυρομάλλη και το αρχείο της ΕΛΣ», σε επιμέλεια Βασίλη Ζηδιανάκη, στον 2ο όροφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και στο Φουαγέ της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, έως και τις 10 Ιανουαρίου 2024 (καθημερινά 10:00-21:00 με ελεύθερη είσοδο). Πληροφορίες εδώ.

Επιπλέον, στην GNO TV της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι διαθέσιμο δωρεάν το βίντεο-ρεσιτάλ με τίτλο «Το ρεπερτόριο που ποτέ δεν ακούσαμε… H Μαρία Κάλλας στην Ελλάδα, 1937-1945» σε καλλιτεχνική επιμέλεια και παρουσίαση Άρη Χριστοφέλλη. Ερμηνεύουν οι καταξιωμένες και οι νεότερες μονωδοί Φανή Αντωνέλου, Βασιλική Καραγιάννη, Νίνα Κουφοχρήστου, Μαρία Κωστράκη, Βιολέττα Λούστα, Χρύσα Μαλιαμάνη, Άρτεμις Μπόγρη και Μαίρη-Έλεν Νέζη, αποδίδοντας έναν μοναδικό φόρο τιμής και παραδίδοντας στο παγκόσμιο κοινό αλλά και στις επόμενες γενιές ένα οπτικοακουστικό ντοκουμέντο που καταγράφει χρονολογικά και με κάθε ιστορική λεπτομέρεια το «ελληνικό» ρεπερτόριο της Μαρίας Κάλλας. Μπορείτε να το δείτε εδώ.

Η Μαρία Κάλλας ήταν μια επιβλητική παρουσία. Ήταν ψηλή, είχε πελώρια, εκφραστικά καστανά μάτια με τα οποία κάρφωνε ό,τι ήθελε να μαγνητίσει. Tο πρόσωπό της ακτινοβολούσε όταν γελούσε και η φωνή της, εκτός σκηνής, είχε μια ευγένεια και μια συστολή.

Τα χέρια της, που μικρή δεν ήξερε τι να τα κάνει, μεγαλώνοντας αποφάσισε να τα εντάξει στα εκφραστικά της εργαλεία κι έγιναν κι αυτά ένα ακόμα χαρακτηριστικό της στη σκηνή.

Δεν ξεπέρασε ποτέ το σύμπλεγμα με τα στρουμπουλά της πόδια αλλά όταν συμφιλιώθηκε με τον εαυτό της και το βάρος της μεταμορφώθηκε σε μια λυγερή φιγούρα, που ως πρότυπο κομψότητας είχε την Όντρεϊ Χέμπορν.

Εσωτερικά τώρα η συμφιλίωση δεν ήρθε ποτέ. H μεγάλη οικογενειακή πληγή δεν επουλώθηκε. H Mαρία Κάλλας μεγάλωσε πιστεύοντας πως ήταν «ασχημόπαπο, παχουλή, άχαρη, καθόλου δημοφιλής» και έζησε αναπαράγοντας σε όλες της τις σχέσεις τα οικογενειακά τραύματα. Ο πατέρας ήταν αδιάφορος και διαρκώς απών. Η μητέρα ανταγωνιστική, καταπιεστική, αχόρταγη και πανταχού παρούσα.

Γεμάτη ματαιώσεις και χωρίς ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς, η Μαρία Καλλας πορευόταν σχεδόν μόνη, με μια αυτοκαταστροφική τόλμη και μια δύναμη παροιμιώδη που ποτέ δεν καταλάβαμε από που την αντλούσε.

100 χρόνια πέρασαν από την γέννηση αυτού του φωνητικού θαύματος, της γυναίκας που έδωσε το φιλί της ζωής στην όπερα, που δημιουργούσε με τις παραστάσεις της παγκόσμιο συναγερμό, που έβγαινε στη σκηνή δεκάδες φορές προσπαθώντας να κατευνάσει το κοινό που την αποθέωνε.

Στην Αμερική την υποδέχονταν σαν ροκ σταρ, ενώ, στο Μιλάνο λόγω της παθολογικης της σχέσης με την Σκάλα οι αντιδράσεις του κοινού συχνά ξεπερνούσαν τα όρια. Οι δημοσιογράφοι γέμιζαν σελίδες με ένα νεύμα της, οι φωτογραφίες της φυλάσσονταν ως ιερά κειμήλια, οι δίσκοι της αποκτούσαν φετιχιστικές διαστάσεις. Κι εκείνη έτρεχε. Βιαζόταν, δεν χόρταινε, εκλιπαρούσε για συναισθήματα, έπαιρνε διαρκώς ρίσκα με τη φωνή της, με το παίξιμό της, με το σώμα της, με τη ζωή της.

Μιλούν: 

Γιώργος Κουμεντάκης - Καλλιτεχνικός διευθυντής ΕΛΣ

Έλενα Ματθαιοπούλου - Δημοσιογράφος, δημόσια ομιλήτρια και συγγραφέας

Βασίλης Λουρας - Δημιουργός του νέου ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας»

Άρης Χριστοφέλλης - Λυρικός καλλιτέχνης, μουσικολόγος και μελετητής του έργου της Κάλλας.

Έρευνα - παρουσίαση: Ματούλα Κουστένη

Ηχοληψία - μίξη ήχου - μουσική επιμέλεια: Φαίδωνας Κτενάς

Πηγές - Βιβλιογραφία:

«Η άγνωστη Κάλλας», Νίκος Πετσάλης - Διομήδης (Εκδόσεις Καστανιώτη)

«Μαρία Κάλλας, η ελληνική σταδιοδρομία της», Πολύβιος Μαρσάν (Εκδόσεις Γνώση)

«Μαρία Κάλλας: Οι μεταμορφώσεις μιας τέχνης», Βασίλης Χ. Νικολαΐδης (Εκδόσεις Κέδρος)

«Prima Donna: The Psychology of Maria Callas», Paul Wink (Oxford University Press)

«Μαρία Κάλλας: Γράμματα και αναμνήσεις» Τομ Βολφ (Εκδόσεις Πατάκη)

«Casta Diva, Μαρία Κάλλας: Η κρυφή ζωή της», Spence Lyndsy (Εκδόσεις Παπαδόπουλος)

Στη φωτογραφία: Η Μαρία Κάλλας στο σαλόνι της. Φωτογραφία: Franco Gremignani. Από την έκθεση «Maria Callas. Portraits from the Intesa Sanpaolo Publifoto Archive» που πραγματοποιείται τώρα στο Μιλάνο.

Η σειρά podcasts «Μαρία για πάντα» πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Οι εκδηλώσεις του Έτους Κάλλας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε καλλιτεχνική επιμέλεια Γιώργου Κουμεντάκη, συνεχίζονται με την μεγάλη έκθεση "UNBOXING CALLAS - Μια αρχειακή εξερεύνηση στη συλλογή Πυρομάλλη και το αρχείο της ΕΛΣ", σε επιμέλεια Βασίλη Ζηδιανάκη, στον 2ο όροφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και στο Φουαγέ της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, έως και τις 10 Ιανουαρίου 2024 (καθημερινά 10.00-21.00 με ελεύθερη είσοδο). Πληροφορίες εδώ.

Επιπλέον, στην GNO TV της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι διαθέσιμο δωρεάν το βίντεο - ρεσιτάλ με τίτλο "Το ρεπερτόριο που ποτέ δεν ακούσαμε… H Μαρία Κάλλας στην Ελλάδα, 1937-1945", σε καλλιτεχνική επιμέλεια και παρουσίαση Άρη Χριστοφέλλη. Ερμηνεύουν οι καταξιωμένες και οι νεότερες μονωδοί Φανή Αντωνέλου, Βασιλική Καραγιάννη, Νίνα Κουφοχρήστου, Μαρία Κωστράκη, Βιολέττα Λούστα, Χρύσα Μαλιαμάνη, Άρτεμις Μπόγρη και Μαίρη-Έλεν Νέζη αποδίδοντας έναν μοναδικό φόρο τιμής και παραδίδοντας στο παγκόσμιο κοινό αλλά και στις επόμενες γενιές ένα οπτικοακουστικό ντοκουμέντο που καταγράφει χρονολογικά και με κάθε ιστορική λεπτομέρεια το «ελληνικό» ρεπερτόριο της Μαρίας Κάλλας.
Μπορείτε να το δείτε εδώ.

Το πέρασμα της Μαρίας Κάλλας από αυτόν τον κόσμο άλλαξε για πάντα το συμπαν του λυρικού τραγουδιού και δημιούργησε ένα νέο αισθητικό περιβάλλον από το οποίο κάνεις μέχρι σήμερα δεν θέλησε να δραπετεύσει. Η Μαρία ήταν και παραμένει το όριο. Η παρουσία της είναι εκείνη στην οποία τοποθετούμε το πριν και το μετά του λυρικού τραγουδιού.

Τα βαθιά ψυχικά της τραύματα που την οδηγούσαν πάντα στην παρηγοριά της τέχνης, η σκληρή δουλειά, η εσωτερική δύναμη με την οποία απαντούσε σε όλους εκείνους που την κακοποιούσαν αλλά και η αποφασιστικότητα που επιστράτευε για να επιβιώνει στις διεθνείς σκηνές και τους επικεφαλείς που ουδέποτε της χαρίστηκαν, σύνθετουν μια προσωπικότητα που όμοια της δεν ξανασυναντήσαμε στο λυρικό τραγούδι.

Μέσα στην καλλιτεχνική της διαδρομή –η οποία επι της ουσίας διήρκεσε κάτι περισσότερο από δυο δεκαετίες– αλλά και μέσα από τη δραματική και σύντομη ζωή της, η Κάλλας άφησε μια ανεπανάληπτη καλλιτεχνική κληρονομιά για τις επόμενες γενιές.

100 χρόνια πέρασαν από την γέννηση αυτού του φωνητικού θαύματος αλλά ακόμα κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά από «τι ήταν τελικά φτιαγμένη η τραγουδίστρια που αρκεί μισή της νότα για να σε συγκινήσει και μια της άρια για να σε διαλύσει»;

Μιλούν:

Γιώργος Κουμεντάκης - Καλλιτεχνικός διευθυντής ΕΛΣ

Έλενα Ματθαιοπούλου - Δημοσιογράφος, δημόσια ομιλήτρια και συγγραφέας

Βασίλης Λουρας - Δημιουργός του νέου ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας»

Άρης Χριστοφέλλης - Λυρικός καλλιτέχνης, μουσικολόγος και μελετητής του έργου της Κάλλας.

Πηγές - Βιβλιογραφία:

«Η άγνωστη Κάλλας», Νίκος Πετσάλης - Διομήδης (Εκδόσεις Καστανιώτη)

«Μαρία Κάλλας, η ελληνική σταδιοδρομία της», Πολύβιος Μαρσάν (Εκδόσεις Γνώση)

«Μαρία Κάλλας: Οι μεταμορφώσεις μιας τέχνης», Βασίλης Χ. Νικολαΐδης (Εκδόσεις Κέδρος)

«Prima Donna: The Psychology of Maria Callas», Paul Wink (Oxford University Press)

«Μαρία Κάλλας: Γράμματα και αναμνήσεις» Τομ Βολφ (Εκδόσεις Πατάκη)

«Casta Diva, Μαρία Κάλλας: Η κρυφή ζωή της», Spence Lyndsy (Εκδόσεις Παπαδόπουλος)

Έρευνα - παρουσίαση: Ματούλα Κουστένη

Ηχοληψία - μίξη ήχου - μουσική επιμέλεια: Φαίδωνας Κτενάς

Στη φωτογραφία: Η Μαρία Κάλλας συνοδευόμενη από την Εθνική Ορχήστρα της Γαλλίας ORTF, υπό τη διεύθυνση του Georges Prêtre, στο στούντιο 102 του Maison de la Radio για το τηλεοπτικό πρόγραμμα «Les Grands Interpretes» σε σκηνοθεσία Gèrard Herzog, από το ντοκιμαντέρ Maria by Callas. Πηγή: Sony Pictures Classics

Η σειρά podcasts «Μαρία για πάντα» πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Οι εκδηλώσεις του Έτους Κάλλας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε καλλιτεχνική επιμέλεια Γιώργου Κουμεντάκη, συνεχίζονται με την μεγάλη έκθεση "UNBOXING CALLAS - Μια αρχειακή εξερεύνηση στη συλλογή Πυρομάλλη και το αρχείο της ΕΛΣ", σε επιμέλεια Βασίλη Ζηδιανάκη, στον 2ο όροφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και στο Φουαγέ της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, έως και τις 10 Ιανουαρίου 2024 (καθημερινά 10.00-21.00 με ελεύθερη είσοδο). Πληροφορίες εδώ.

Επιπλέον, στην GNO TV της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι διαθέσιμο δωρεάν το βίντεο - ρεσιτάλ με τίτλο "Το ρεπερτόριο που ποτέ δεν ακούσαμε… H Μαρία Κάλλας στην Ελλάδα, 1937-1945", σε καλλιτεχνική επιμέλεια και παρουσίαση Άρη Χριστοφέλλη. Ερμηνεύουν οι καταξιωμένες και οι νεότερες μονωδοί Φανή Αντωνέλου, Βασιλική Καραγιάννη, Νίνα Κουφοχρήστου, Μαρία Κωστράκη, Βιολέττα Λούστα, Χρύσα Μαλιαμάνη, Άρτεμις Μπόγρη και Μαίρη-Έλεν Νέζη αποδίδοντας έναν μοναδικό φόρο τιμής και παραδίδοντας στο παγκόσμιο κοινό αλλά και στις επόμενες γενιές ένα οπτικοακουστικό ντοκουμέντο που καταγράφει χρονολογικά και με κάθε ιστορική λεπτομέρεια το «ελληνικό» ρεπερτόριο της Μαρίας Κάλλας.
Μπορείτε να το δείτε εδώ.

Η Ινδονησία απαρτίζεται από 17.508 νησιά και νησίδες και είναι μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες στον κόσμο. Είναι έναςαπίστευτος προορισμός για ταξίδι αναψυχής, αλλά τι γίνεται όταν πας να ζήσεις εκεί;

Ο Δημήτρης που είναι εικαστικός άδραξε την ευκαιρία και πήρε μια υποτροφία που του έδωσε την δυνατότητα να ζήσει για κάποιους μήνες στην Ινδονησία. Ο ίδιος μιλάει για την ομορφιά της χώρας και των ανθρώπων, για το χαμηλό κόστος ζωής, τον σεβασμό και την ανεκτικότητα των ντόπιων, την απεριόριστη υπομονή, τα πρόσωπα τους που δεν έχουν ούτε μια ρυτίδα, το τρόπο που τρώνε ή που πάνε τουαλέτα και την αγάπη τους για τον καφέ.