آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۴ اسفند ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

کسانی که پیش از انقلاب ۵۷ به داستان‌های شب رادیو تهران گوش می‌دادند، در پایان یا "لالایی ویگن" را می‌شنیدند یا "لالایی منصور نریمان" را. پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" به منصور نریمان اختصاص دارد.

کسانی که پیش از انقلاب ۵۷ به داستان‌های شب رادیو تهران گوش می‌دادند، در پایان یا "لالایی ویگن" را می‌شنیدند یا "لالایی منصور نریمان" را. پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" به منصور نریمان اختصاص دارد.

منصور نریمان در سال ۱۳۱۴ در مشهد زاده شد و آغازه ه یا موسیقی و نواختن تار و سهتار را نزد پدرش آموخت: «شش ابتدایی بودم که در تالار شیر و خورشید مشهد اولین کنسرتم را دادم.»

چهار سال در مشهد و چهار سال هم در شیراز ارکسترهای محلی را سامان داد و به تهران رفت و نخست همنواز بود تا اینکه تک‌نوازی عود یا بربط به شیوه ایرانی را باب کرد.

شاگردان او مانند نگار بوبان "که پیشتر مهمان این برنامه بود"، حسین بهروزی‌نیا, محمد فیروزی و ... همه شیوه "ایرانی‌نوازی" او را برجسته کرده و ساعت‌های درس‌های شیرینش را فراموش نمی‌کنند.

کتاب‌های آموزشی او برای عودنوازی مورد استفاده بیشتر هنرجویان این ساز هستند.

قطعه‌ای را که در مایه ابوعطا می‌شنوید، در زمان سالمندی نواخته است. با این حال مضراب نرم و تندش به خصوص در ریزها خوب به گوش می‌رسد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۷ اسفند ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

سارا خدایار، خواننده ساکن ایران مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "خاموشی" با شعری از امیرهوشنگ ابتهاج و آهنگسازی مجید درخشانی را انتخاب کرده‌ایم.

سارا خدایار ، متولد اصفهان است و فراگیری جدی موسیقی را با اینکه از کودکی به خواندن علاقه مند بود، با نواختن ساز آغاز کرد. پس از آن برای فراگیری آواز مدتی نزد محسن کرامتی رفت و علاوه بر استفاده از محضر اساتید دیگر، از شاگردان کارگاه آوازی استاد محمدرضا شجریان نیز بود. 

با سارا خدایار در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از موانع و مشکلات زنان در حوزه موسیقی گفته‌ایم و از این خواننده ساکن ایران قطعه "خاموشی" با شعری از امیرهوشنگ ابتهاج و آهنگسازی مجید درخشانی را انتخاب کرده‌ایم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۳۰ بهمن ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از داوود مقامی، از خوانندگان مطرح سبک کوچه بازاری گفته‌ایم. داوود مقامی که در جوانی به علت سرطان درگذشت، در طول زندگی هنری خود ۳۹ ترانه به این سبک خواند.

در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۵۰ سبک عربی‌وار در ميان علاقه‌مندان موسيقی كوچه بازاری گل كرده بود. قاسم جبلی، پوران، تاجيک و به ويژه آغاسی از ستارگان اين سبک بودند. داوود مقامی هم یکی از پرطرفدارترين آنها بود.

داوود مقامی در ۱۲خرداد ۱۳۱۷ در تهران زاده شد. صدای زيری داشت و ترانه‌هایی اجرا می‌کرد كه يا در ستايش يک معشوق زمينی "فريبا، فريده، افسانه، مهری، غزال، منصوره و نوشين" بودند و يا شكوه و شكايت از زمانه و زندگی به خدا يا حتی از خود او.

غلامرضا مقامی‌پور با نام هنری داوود مقامی مدرسه را ناتمام رها كرد و به دنبال پرورش اندام رفت و نخست در زورخانه و بعدها در باشگاه‌ها در اين ورزش پيشرفت بسيار كرد و يک بار در اين رشته به مقام نخست در تهران رسيد. 

۲۴ ساله بود كه مقدمات موسيقی را نزد ويولن‌نواز بنام آن زمان، شاپور نياكان فرا گرفت و چند برنامه با او اجرا كرد و سپس به ضبط ترانه‌های كوچه بازاری به سبک موسیقی عربی پرداخت و ۳۹ ترانه خواند.

داوود مقامی در ۲۲ اسفند ۱۳۵۰ در ۳۴ سالگی به علت سرطان درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۳ بهمن ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

غلامرضا رضایی از خوانندگان موسیقی سنتی ایران مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از این هنرمند، یک ساز و آواز شوشتری انتخاب کرده‌ایم که هوشمند عبادی با ساز نی و هامان خلیلی با ساز تار او را همراهی می‌کنند.

غلامرضا رضایی متولد اول تیرماه ۱۳۴۹ در شهر ساری است. مدتی پس از تولد، به واسطه کار پدرش به مشهد رفتند. از سال ۱۳۶۳ نزد رضا شاکری، فراگیری موسیقی را آغاز کرد.

پس از آن نیز برای ادامه فراگیری موسیقی به تهران آمد و به فراگیری ردیف استاد عبدالله دوامی و شناخت شیوه آوازی استاد اقبال آذر نزد نصرالله ناصح پور و کریم صالح عظیمی مشغول شد و در پایتخت از محضر اساتید دیگری از جمله استاد محمدرضا شجریان بهره برد.

ساز و آواز شوشتری که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" برایتان انتخاب کرده ایم، حاصل همکاری این خواننده با دو نوازنده است. هوشمند عبادی با ساز نی و هامان خلیلی با ساز تار در این قطعه نواخته‌اند.

تحقیق، پژوهش و نقد پیرامون روش تدریس در آواز ایرانی، انتشار آلبوم‌های "آسمانه" به آهنگسازی مجید درخشانی، "گفت و شنید" به آهنگسازی پیمان سلطانی، "اوسَنه" به آهنگسازی مزدا انصاری و "صبح وفا" به آهنگسازی هامان خلیلی همراه ارکستر برافشان از جمله فعالیت‌های ثبت‌شده در کارنامه این هنرمند است.

غلامرضا رضایی در این برنامه همچنین به وضعیت این روزهای موسیقی سنتی ایران پرداخته است و نظرش درباره ممنوعیت صدای زنان در حوزه موسیقی را نیز خواهید شنید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۶ بهمن ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از قمرالملوک وزیری گفته‌ایم؛ از کسی که به اعتقاد بسیاری، هنوز هم هیچ خواننده زنی در ایران نتوانسته است، از منظر صدا و کیفیت اجرایی به جایگاه هنری او برسد.

قمرالملوک وزیری با نام اصلی قمرخانم سید حسین‌خان متولد سال ۱۲۸۴ در تاکستان است.

کمتر از دو سال داشت که پدر و مادرش را از دست داد و مادربزرگش که روضه‌خوان زنان درباری بود، پرورش او را به عهده گرفت. او همراه مادربزرگش به مجالس عزا می‌رفت و با شور و نوای کودکانه و صدای خوشش مجلس را به یک کنسرت موسیقی تبدیل می‌کرد. 

در جوانی در مجلسی یکی از توانگران تهران به نام بحرینی صدایش را شنید و او را با

نوازنده مطرح تار، مرتضی نی‌داود آشنا کرد.

سه سال نزد مرتضی نی‌داود ردیف موسیقی را آموخت و ۱۹ ساله بود که در گراند هتل تهران کنسرت داد. این نخستین بار بود که زنی آن هم بی‌حجاب در ایران کنسرت می‌داد. او در این برنامه ترانه "مرغ سحر" ساخته نی‌داود و سروده بهار را خواند و برای آواز ماهور

سروده‌ای از ایرج میرزا را برگزید.

از آنجا که نمی‌خواست به هند یا اروپا برود، شرکت‌های ضبط موسیقی از انگلیس و آلمان

نمایندگانی به تهران فرستادند تا آوای او را بر صفحه‌های گرامافون ضبط کنند.

قمرالملوک وزیری نخستین خواننده زنی است که ترانه‌های سیاسی و اجتماعی را برای اجرا در کنسرت‌ها و ضبط صفحه برگزید، کنسرت‌های خیریه ترتیب می‌داد و سود بیشتر برنامه‌هایش را خرج ۱۲ فرزندخوانده‌اش و چند پرورشگاه می‌کرد.

داریوش پیرنیاکان در روزنامه اعتماد در مطلبی در رابطه با قمرالملوک وزیری نوشته است: «اگرچه ما در طول تاریخ خوانندگان زن بسیار خوبی مثل ایران‌الدوله، روح‌انگیز، ملوک ضرابی و ... داشتیم اما حقیقت این است که هیچ یک از آنها نتوانستند از منظر صدا و کیفیت اجرایی به جایگاه هنری قمر دست یابند. صدای قمر از هر نظر بیعیب است. ادای شعر، انتخاب شعر، تحریرها همه شمرده و به جا است. مدهایی که روی کشش‌های مختلف انجام می‌دهد بسیار حساب‌شده است و در مجموع صدای شش دانگی دارد. یعنی هم گستره بم را خوب می‌خواند، هم زیر و هم میانه.»

استاد غلامحسین بنان نیز درباره قمر گفته بود: «قمرالملوک ام کلثوم ایران است.»

قمرالملوک وزیری در ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ بر اثر سکته مغزی درگذشت و در آرامگاه ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: نهم بهمن ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

بنفشه فرهمند، خواننده جوان ساکن کانادا مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "از رفتن بمان" با شعری از استاد شهریار و آهنگسازی کوشا صرافی گوهر را برایتان انتخاب کرده‌ایم.

بنفشه فرهمند متولد سال ۱۳۶۶ در تهران و فارغ التحصیل رشته طراحی پارچه و لباس است و پس از ورود به دانشگاه بود که موسیقی را به طور جدی دنبال کرد.

در ایران از شاگردان سالار عقیلی، خواننده مطرح بود و پس از مهاجرت به کانادا از راهنمایی‌های امیر اسلامی و محبوبه گلزاری بهره برد.

از او در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "از رفتن بمان" با شعری از استاد شهریار و آهنگسازی کوشا صرافی گوهر را برایتان انتخاب کرده‌ایم و بنفشه فرهمند از روند ساخته شدن این قطعه و نوازندگانی که با او در این کار همکاری کردند، می‌گوید.

همچنین در این پادکست از بنفشه فرهمند پرسیده‌ایم، دلیل فعالیتش در سبک‌های و ژانرهای مختلف موسیقی چیست و البته نظرش درباره ممنوعیت آواز زنان در ایران را نیز جویا شدیم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: دوم بهمن ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از ناصر فرهنگ‌فر، نوازنده چیره‌دست تنبک گفته‌ایم. آرش فرهنگ‌فر، پسر این نوازنده نام آشنا نیز در این برنامه از ویژگی‌های ساز پدرش گفته است.

ناصر فرهنگ‌فر متولد چهارم آبان ۱۳۲۶ نوازنده برجسته تنبک و مدرس موسیقی بود. پدرش که کارمند شهربانی بودند و تار می‌نواخت و عمویش نوازنده تمبک بود. پدر مخالف ساززدن ناصر بود. 

با این حال دروس مقدماتی تنبک را نزد یکی از اقوام خود، محمد ترکمان، شاگرد امیرناصر افتتاح، تنبک‌نواز سرشناس فراگرفت.

استاد حسین تهرانی هم از اساتید آقای ناصر فرهنگ‌فر بود. او مدتی نیز نزد محمد اسماعیلی شاگردی کرده بود.  

ناصر فرهنگ‌فر علاوه بر موسیقی، در سرودن شعر و کار با قلم خطاطی نیز همچون نوازندگی تبحر داشت.

در سال ۱۳۴۲ با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به عنوان مدرس ساز تنبک شروع به فعالیت کرد و پس از حدود یک دهه فعالیت در این مرکز، در سال ۱۳۵۰ وارد رادیو و تلویزیون شد و به پیشنهاد بهمن رجبی در برنامه‌های معروفی مانند هفت شهر عشق، گل‌های تازه و گلچین هفته با استاد بهاری و لطف‌الله مجد و … اجرای برنامه کرد.

قدم مهم دیگری ناصر فرهنگ‌فر در موزه موسیقی انجام داد، نقش به‌سزای او در شکوفایی جریان موسیقیایی گروه شیدا و عارف است، چرا که فعالان عرصه موسیقی تا ان زمان به تنبک، تنها به‌عنوان سازی همراه در ارکستر نگاه می‌کردند اما نوازندگی ناصر فرهنگ‌فر در این گروه‌ها این ذهنیت را بسیار درمیان اهالی موسیقی دگرگون کرد.

ناصر فرهنگ‌فر از سال ۱۳۵۱ با محمد رضا شجریان، محمد رضا لطفی، حسین علیزاده، داریوش طلایی، داوود گنجه‌ای، پرویز مشکاتیان و … در جشن هنر شیراز نیز برنامه‌های متعددی را اجرا کرد.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" آرش فرهنگ‌فر، پسر ناصر فرهنگ‌فر از ویژگی‌های ساز پدر و خصوصیات ساز تنبک گفته است. 

ناصر فرهنگ‌فر در ۲۳ مرداد ۱۳۷۶ در ۵۰ سالگی چشم از جهان فروبست.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۵ دی ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

قدسی مشیری، خواننده موسیقی سنتی مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او بازخوانی قطعه "کشور دل" با شعر و آهنگ محمدعلی امیرجاهد را انتخاب کرده‌ایم که برای نخستین بار قمرالملوک ویزی آن را اجرا کرده بود.

قدسی مشیری، خواننده موسیقی سنتی مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او بازخوانی قطعه "کشور دل" با شعر و آهنگ محمدعلی امیرجاهد را انتخاب کرده‌ایم که برای نخستین بار قمرالملوک ویزی آن را اجرا کرده بود.

قدسی مشیری، خواننده موسیقی سنتی و مدرس ردیف آوازی ایران متولد تهران است. او از شاگردان هنگامه اخوان، نصرالله ناصح پور، پریسا، محسن کرامتی و ... بوده و سال‌هاست که به صورت حرفه‌ای به فعالیت در حوزه موسیقی و تدریس مشغول است.

از قدسی مشیری در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "کشور دل" از آلبوم "هشت تصنیف" او را برایتان انتخاب کرده‌ایم. این قطعه از ساخته‌های امیرجاهد است که برای نخستین بار از سوی قمرالملوک وزیری اجرا شده بود. 

در این پادکست همچنین در مورد محدودیت و ممنوعیت آواز خواندن زنان در ایران نیز صحبت کرده‌ایم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۸ دی ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

در نخستین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۲۰۲۱ شما را با یک آهنگساز قدیمی و چیره دست آشنا کرده‌ایم. در این برنامه از محمد میرنقیبی، بنیان‌گذار برنامه "تکنوازان" را دیو در قدیم گفته‌ایم.

محمد میر نقیبی متولد ۱۳۰۲ در مشهد از آهنگسازان، نوازندگان ویولن و بنیان‌گذار برنامه "تکنوازان" بود.

برنامه "تکنوازان" در دهه ۵۰ که به تکنوازی سازها اختصاص داشت، برنامه‌ای ۱۵ دقیقه‌ای بود که تا سال‌ها مانند گنجینه‌ای بسیار ارزشمند از استادان موسیقی از مهمترین راهنماهای هنرجویان بود.

محمد میرنقیبی در سال ۱۳۱۲ زیر نظر استاد اسماعیل زرین فر شروع به آموختن موسیقی كرد و ویولن، ساز مورد علاقه او بود.

در سال ۱۳۲۳ به استخدام وزارت فرهنگ خراسان درآمد و معلم موسیقی در شهر مشهد شد. در سال ۱۳۲۶ به تهران منتقل شد و زیر نظر اساتیدی چون ابوالحسن صبا، روح الله خالقی و خادم میثاق موسیقی را فرا گرفت.

محمد میرنقیبی پس از تاسیس هنرستان موسیقی در سال ۱۳۲۸ بنا به دعوت روح الله خالقی، در آنجا مشغول به كار شد و مدت ۲۶ سال در آنجا خدمت كرد.

میرنقیبی از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۲ در راس برنامه گلها قرار گرفت و در تهیه برنامه گلهای رنگارنگ از شماره ۴۴۴ تا ۵۸۱ فعالیت داشت.

از میرنقیبی آثار فراوانی بجای مانده است که از جمله آن‌ها می‌توان به آهنگ "رقص نگاه" در دستگاه دشتی اشاره کرد. این آهنگ را دلکش، در اواسط دهه ۴۰ همراه ارکستر بزرگ رادیو ایران اجرا کرده‌ بود.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" اما یکی از ساخته‌های محمد میرنقیبی را برایتان انتخاب کرده‌ایم که ایرج آن را با شعری از عبدالله الفت اجرا کرده است.

محمد میرنقیبی درسال ۱۳۸۲ در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپره شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۱ دی ۱۳۹۹

copyright ©Deutsche Welle

روزبه اسفندارمز، آهنگساز و نوازنده ساز کلارینت مهمان آخرین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۲۰۲۰ است. روزبه اسفندارمز، سرپرست گروه پالت بود که به خاطر ادامه تحصیل در خارج از ایران، از این گروه جدا شده است.

روزبه اسفندارمز متولد سال ۱۳۶۴ و نوازنده ساز کلارینت است و در طول سال های گذشته کارهای مختلفی در حوزه موسیقی انجام داده است.

از او در برنامه این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "شین" را انتخاب کرده‌ایم که به کردهای شمال سوریه تقدیم شده است. این قطعه به آهنگسازی روزبه اسفندارمز، عود ابراهیم علوی و صدای فریا آریانژاد است.

روزبه اسفندارمز همچنین در این پادکست از دلایل موفقیت گروه پالت، تجربه کار گروهی و علت جدایی‌اش از این گروه می‌گوید.