آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۳۱ تیر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از علی‌ اصغر بهاری، نوازنده چیره‌دست ساز کمانچه یاد کردیم. نوای ساز او با آوازی از تاج اصفهانی را در برنامه این هفته بشنوید.

استاد علی اصغر بهاری در سال ۱۲۸۴ در عباس آباد تهران به دنیا آمد. در سیزده سالگی به خاطر مشکلات خانوادگی که رخ داد، همراه مادر به منزل پدربزرگش، میرزا علی خان، نوازنده ماهر کمانچه نقل مکان کرد و در این زمان بود که با موسیقی آشنا شد.

با درخواست مادرش به مدت دو سال کمانچه‌نوازی را از پدربزرگش آموخت و بعدها به در محضر دایی‌ها که همگی از نوازندگان خوب این ساز بودند، به تکمیل تجربیاتش پرداخت.

در ۱۸ سالگی برای اولین بار در یک کنسرت همراه ابراهیم خان منصوری شرکت کرد و پس از آن بود که آوازه نوازندگی بهاری به گوش موسیقی‌دانان رسید.

با ورود پیانو و ویولن به ایران، این دو ساز جایگزین سنتور و کمانچه شدند و بهاری نیز مجبور شد کمانچه را کنار گذاشته و به فراگیری ویولن بپردازد.

سال‌ها بعد از سوی استاد روح الله خالقی برای تدریس به مدرسه موسیقی دعوت شد و همزمان در برنامه‌های رادیو، نوای کمانچه را به گوش علاقمندان رساند.

یکی از خدمات ارزنده استاد علی اصغر بهاری، اجرای تصانیف و نغمه‌های فراموش‌شده و مهجور موسیقی ایرانی بود.

در دهه ۱۳۶۰ با فرامرز پایور، جلیل شهناز، محمد اسماعیلی و محمد موسوی، در گروه "اساتید موسیقی ایران" همکاری داشت که در این دوران آلبوم‌های "انتظار دل" و "خلوت گزیده" با صدای محمدرضا شجریان و "لیلی و مجنون"، "دل شیدا" و "کنسرت اساتید موسیقی ایران" با صدای شهرام ناظری اجرا و منتشر شدند.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" آواز تاج اصفهانی در ابوعطا را می‌شنوید که استاد علی اصغر بهاری به نرمی و چيره‌دستی با ساز خود، او را همراهی كرده است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۴ تیر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

بازخوانی تصنیف "وعده خوبان" با صدای ایمان بینش‌پژوه را در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب کرده‌ایم. این تصنیف را نخستین بار غلامحسین بنان اجرا کرده بود.

ایمان بینش‌پژوه که فارغ التحصیل رشته عمران است، فراگیری آواز را نزد عسگری آقاجانیان آغاز کرد و در ادامه زیر نظر غلامرضا رضایی صداسازی آواز ایرانی، آشنایی با شیوه‌های آوازی طاهرزاده و شجریان را آموخت.

تصنیف "وعده خوبان" که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب شده از آلبومی به نام " از یاد رفته" است که ایمان بینش‌پژوه و وحید احمدی خوانندگان آن هستند. 

آهنگ‌سازی و تنظیم این آلبوم را که در بهار امسال منتشر شد مزدا انصاری بر عهده داشت.

مزدا انصاری در یادداشتی درباره آلبوم "از یاد رفته" نوشت: «این آلبوم حاصل همکاری من با دو صدای جوان و با دو سلیقه متفاوت در موسیقی ملی و در عین حال علاقه‌مند به موسیقی اصیل ایرانی است. موسیقی که ریشه در خاطرات چند نسل از مخاطبینش دارد و به واسطه بی‌آلایش بودن و سادگی تا به امروز رابطه صمیمانه‌اش را با علاقه‌مندانش حفظ کرده است.»

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۷ تیر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از پرتو، خواننده قدیمی گفته‌ایم که در تیرماه امسال درگذشت. از او قطعه‌ای با آهنگسازی اسدالله ملک با شعری از بیژن ترقی را برایتان انتخاب کرده‌ایم.

پروین قراب با نام هنری پرتو در سال ۱۳۲۱ در تهران متولد شد. او دختر محمد قراب، نوازنده تنبک در رادیو بود.

از کودکی فراگیری آواز را آغاز کرد و نخستین قطعه‌ای که خواند از تلویزیون پخش شد و پس از آن بود که توانست به رادیو نیز وارد شود.

پرتو از خوانندگانی بود که شانس همکاری با ترانه‌سرایان و آهنگسازان به نام آن دوره را داشت. آهنگ و شعر نخستین ترانه‌اش به نام "عشق خود حاشا مکن" را دو آهنگساز و تصنیف‌ساز معتبر، علی تجویدی و معینی کرمانشاهی تنظیم کرده بودند.

پرتو در ۷ تیرماه ۱۴۰۰ در خانه سالمندان در ایران درگذشت.

قطعه "دیوانه فتنه" با آهنگسازی اسدلله ملک، شعری از بیژن ترقی و پرتو را در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بشنوید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۰ تیر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

مرتضی تقوی آلاشتی، آهنگساز، نوازنده سنتور و پژوهشگر موسیقی ایرانی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. قطعه "به یاد سرو" با آهنگسازی او را در این برنامه بشنوید.

مرتضی تقوی آلاشتی آهنگساز، نوازنده سنتور و پژوهشگر موسیقی متولد ۱۳۷۶ است. او به واسطه پدر و و مادر که هر دو در موسیقی دست داشتند از کودکی نواختن ساز سنتور را آغاز کرد و پس از شرکت در کلاس های آموزشی پدر، نزد اساتید به نام دیگری فراگیری موسیقی را ادامه داد.

پس از آن با ورود به هنرستان موسیقی و بعد ورود به دانشگاه در تحصیلات خود در موسیقی را ادامه داد و در حال حاضر دانشجوى كارشناسى ارشد هنرهاى زيباى دانشگاه تهران است.

مرتضی تقوی آلاشتی دارای سه ديپلم افتخار از دانشكده موسيقى دانشگاه گيلان است. او همچنین در بخش ویژه‌ آفرينش در نوازندگى در سیزدهمین جشنواره ملی موسیقی جوان در سال ۱۳۹۸ مقام اول كشورى را کسب کرده است.

او در بخش ویژه حفظ كل رديف موسيقى ايران در دوازدهمین جشنواره ملی موسیقی جوان در سال ۱۳۹۷ نیز دارنده مقام دوم کشوری است.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "به یاد سرو" با آهنگسازی مرتضی تقوی آلاشتی را انتخاب کرده‌ایم.

این قطعه به یاد ابوالحسن خوشرو که به "نماد موسیقی مازندران" معروف بود و در سال ۱۳۹۸ درگذشت ، ساخته شده است. آواز این قطعه را محمود شریفی خوانده است.

در این قطعه همچنین نوازنده كمانچه، عبدالله خوشرو - للِ وا، ارسلان طیبی، دتار – مسلم فهیمی، دسركوتن، جمشید نیکوزاد، سرنا – پرویز عبداللهی، تار – بابک خوشرو، كمانچه و كمانچه‌آلتو –سامان نوروزیان، تنبک – مهدی طونی، سه‌تار، عود و تار – علی مبشری، ویلنسل – نوید حمیدی، ویولا – مهدی منادی، سازهاى كوبه‌ای – آیدین شفایی و نوازنده سنتور، دهل، و هم‌خوان – مرتضی تقوی آلاشتی است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۳ تیر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

قطعه "ترحم" با صدای نلی، خواننده قدیمی را برای در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بشنوید. نلی پس از انقلاب اسلامی کار هنری را ادامه نداد و در لندن به تحصیل در رشته دندانپزشکی مشغول شد.

شمسی اشتری با نام هنری نـلی متولد ۱۳۳۴ در تهران در میانه دهه ۱۳۵۰ به میدان موسیقی پاپ ایران گام نهاد. 

نلی در سال‌های آخر دبیرستان توسط یکی از دوستانش به فریدون فرخزاد معرفی شد و با حضور در یک برنامه تلویزیونی و با اولین اجرا بسیار گل کرد و از آن به بعد در بسیاری از شوهای تلویزیون شرکت کرد و از هنرمندان ثابت برنامه رنگارنگ بود. فریدون فرخزاد هم برایش نام هنری نلی را انتخاب کرد.

همراهی نلی با سُلی (سلیمان واثقی) در چند ترانه مورد توجه مردم قرار گرفت، به طوری‌که از آن زمان به بعد معمولا نام زوج "سلی و نلی" کنار هم به کار می‌رفت. تفاوت زیاد جثه ریزنقش نلی در برابر مردی درشت‌اندام چون سلیمان واثقی ترکیب جالب توجهی به وجود می‌آورد که احتمالا همین فاکتور یکی از عوامل محبوبیت این زوج بود.

شمسی اشتری با ظهور انقلاب اسلامی در ایران از کار موسیقی کناره گرفت و به لندن رفت و در رشته دندانپزشکی تحصیل کرد. 

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" ترانه "ترحم" که علی کامرانی ترانه‌سرا و پرویز اتابکی آهنگساز آن است را برایتان انتخاب کرده‌ایم. تنظیم این کار نیر بر عهده ناصر چشم‌آذر بود و در سال ۱۳۵۶ منتشر شد. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۷ خرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

بازخوانی قطعه "هزاردستان" با صدای ماجهان، خواننده ساکن ایران را در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بشنوید. این قطعه را برای نخستین بار قمرالملوک وزیری خوانده بود.

آنیتا با نام هنری ماجهان است. او که دارای مدرک دکتری مدیریت و برنامه‌ریزی محیط زیست است، آموختن موسیقی را در نوجوانی با نواختن ساز سه تار آغاز کرد و بعدها برای فراگیری آواز نزد پریسا، خواننده به نام موسیقی ایرانی رفت.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از این خواننده بازخوانی قطعه "هزاردستان" در دستگاه چهارگاه با آهنگسازی محمدعلی امیرجاهد را انتخاب کرده‌ایم.

این قطعه برای نخستین بار از سوی قمرالملوک وزیری خوانده شد و در سال‌های اخیر بارها از سوی خوانندگان مختلف از جمله محمدرضا شجریان بازخوانی شده است. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۰ خرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از مهدی مقدم، خواننده و نوازنده قدیمی گفته‌ایم. مهدی مقدم از شاگردان اسماعیل مهرتاش بود که بیشتر ترانه‌های فکاهی می‌خواند.

اواخر دهه ۱۳۴۰ و آغاز دهه ۱۳۵۰ که هنوز صفحه‌های ۴۵ دور گرامافون باب بود، ترانه‌های فکاهی هم در کنار ترانه‌های دیگر در خانه‌ها شنیده می‌شدند که از گرانی، کمبود تاکسی، جر و بحث زن و شوهر و... می‌گفتند. نمونه‌های برجسته این ترانه‌ها را مهدی مقدم می‌خواند که صدای رسا و بالایی داشت. سازهای کوبه‌ای می‌نواخت و خودش هم گاهی شعر ترانه‌هایش رامی‌گفت.

مهدی مقدم متولد سال ۱۳۱۴ است. او در باره دوران کودکی خود گفته است: «در سه سالگی در قزوین پدرم را از دست دادم و با مادر به تهران آمدم. از کودکی کار می‌کردم و تصنیف‌هایی را که در خیابان‌ها می‌فروختند، می‌خریدم و حفظ می‌کردم. گاه در خانه‌ها چادری می‌زدیم و تئاتر بازی می‌کردیم. همانجا بود که با چند خانم نوازنده آشنا شدم و آنها مرا به استاد اسماعیل مهرتاش معرفی کردند و پیش پرده خوان تئاتر جامعه باربد شدم.»

به عنوان نخستین کار هنری، نقش کودکی مجنون را زیر نظر مهرتاش بازی کرد و بعدها با ورود به رادیو نوازنده و خواننده در برنامه "شما و رادیو" شد.

از مهدی مقدم در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" ترانه "تاکسی" را انتخاب کرده‌ایم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۳ خرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از ایرج بسطامی خواننده موسیقی سنتی گفته‌ایم که در سال ۱۳۸۲ در پی زلزله بم جان باخت. از او تصنیف "ای مجلسیان" با آهنگسازی پرویز مشکاتیان را انتخاب کرده‌ایم

ایرج بسطامی با نام اصلی حشمت اللٰه متولد اول آذر ۱۳۳۶ در شهر بم بود. پدرش او را را در مسیر یادگیری موسیقی و آواز قرار داد و خود، نخستین معلم آواز او در خانه شد. 

ایرج در این سال‌ها ردیف‌های آوازی در مکتب تهران به سبک استاد عبدالله خان دوامی را نزد عمویش یدالله بسطامی فرا گرفت و در ۲۲ سالگی نیز به جمع شاگردان استاد محمدرضا شجریان پیوست.

ایرج بسطامی در ۴۰ سالگی به اوج فعالیت خود رسید و در ۱۴ سال فعالیت، ۱۱ آلبوم موسیقی به یادگار گذاشت. بیشترین فعالیت‌های او در طول این سال‌ها در همکاری با پرویز مشکاتیان، آهنگسار و نوازنده سنتور بود. 

پرویز مشکاتیان درباره آشنایی خود با ایرج بسطامی گفته‌ بود: «اولین بار ایرج بسطامی را در خانه محمدرضا شجریان دیدم. در آن زمان ما در گروه چاووش بودیم و به خاطر شرایط اجتماعی آن زمان به خواننده‌هایی با صداهای متفاوت نیاز داشتیم. من پشت در کلاس آواز استاد شجریان نشسته بودم تا هنرجوها مرا نبینند. آن جا بود که از صدای بسطامی خیلی خوشم آمد. صدای خوبی داشت و مثل همه آدم‌های کویرنشین، مهربان و خوب بود. بعد از کلاس مدتی با او صحبت کردم تا با نظراتش درباره هنر و آواز و انگیزه خواندش آشنا شوم ولی آن قدر ساده یافتمش که مصمم شدم تا با او یک سالی در مورد قضایای پیرامونی سوای موسیقی به گپ و گفت‌وگو بنشینم.»

تصنیف "ای مجلسیان" بر اساس ترانه کردی "نازیله" از استاد علی مردان با شعری از سعدی شیرازی که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب شده است، نام کنسرت گروه عارف در ایران و اروپا به آهنگسازی و سرپرستی پرویز مشکاتیان و آواز ایرج بسطامی است که در زمستان سال ۱۳۶۸ تحت عنوان یک آلبوم موسیقی سنتی منتشر شد.

از دیگر کارهای معروف ایرج بسطامی می‌توان به تصنیف "گل‌پونه‌ها" با آهنگی از حسین پرنیا و شعری از هما میر افشار اشاره کرد که پس از مرگ این خواننده بسیار مشهور شد. 

تصنیف "وطن من" با آهنگی از پرویز مشکاتیان و شعری از ملک‌الشعرا بهار نیز از دیگر کارهای معروف ایرج بسطامی است. 

ایرج بسطامی در سال‌های پایانی زندگی به دور از جنجال و هیاهو در شهرستان بم به تدریس آواز به جوانان محروم و مستعد این شهر و سرپرستی خانواده برادرش پرداخت و در پنجم دی ۱۳۸۲ در پی زلزله بم زیر آوار ماند. 

پس از زمین‌لرزه بم، فاطمه بسطامی و محمدعلی بسطامی، خواهر و برادر ایرج بسطامی بنیاد فرهنگی هنری با نام او تأسیس کردند که از فعالیت‌های آن می‌توان به معرفی افراد بااستعداد در موسیقی به جامعه و برگزاری مراسم نکوداشت پرویز مشکاتیان و ایرج بسطامی اشاره کرد. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۶ خرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از خواننده‌ای قدیمی به نام پریوش ستوده گفته‌ایم. پریوش ستوده از شاگردان ابوالحسن صبا، نصرالله زرین پنجه، فرامرز پایور و حسین دهلوی در هنرستان ملی موسیقی ایران بود.

چهارشنبه شب‌ها در دهه ۱۳۴۰ و۵۰ برنامه رادیو ویژه علاقه مندان به موسیقی ارکسترال ایرانی با سازهای ملی بود.

شهین زرین پنجه، افلیا پرتو، فرامرز پایور و هنرمندان برجسته همانند آنها، آهنگ‌های بومی را برای ارکستر بزرگ وزارت فرهنگ و هنر تنظیم می کردند یا بر روی سروده‌های شاعران ماندگار ایران آهنگ می‌ساختند و خوانندگان دانش آموخته هنرستان موسیقی آن ترانه‌ها را می‌خواندند. خوانندگان برجسته‌ای مانند پریسا و فریدون فرهی نیز از این گروه برخاستند.

از خوانندگانی که کارش را تنها به این ارکستر محدود کرد و شاید به این خاطر به شهرت شایسته‌اش نرسید، پریوش ستوده است که صدای دلنشینی مانند پریسای جوان و طنینی شبیه پوران داشت.

پریوش ستوده در مصاحبه‌ای گفته بود: «چون هفت سال موسیقی آموخته بودم، همراه چند همکار دیگر از سوی وزیر فرهنگ وقت بخشنامه‌ای آمد که حقوق ما را برابر لیسانس یا فوق لیسانس بدهند. سال ۱۳۵۷ تازه این حکم به دست ما رسید که انقلاب شد و رسانه‌ها این اضافه حقوق را سوء استفاده از بیت المال قلمداد کردند.»

پریوش ستوده از شاگردان ابوالحسن صبا، نصرالله زرین پنجه، فرامرز پایور و حسین دهلوی در هنرستان ملی موسیقی ایران بود.

روح الله خالقی در مجله موزیک در سال ۱۳۴۰ درباره این خواننده گفته بود: «من هر چهارشنبه به واسطه صدای این خانم به تماشای ارکستر پایور می‌نشینم. پریوش ستوده آینده خوبی دارند. من طوری برنامه خود را تنظیم می‌کنم که هر چهارشنبه بتوانم این برنامه به ویژه صدای این بانو را بشنوم.»

پریوش ستوده خواهرزاده‌ استاد فریدون حافظی از نوازندگان و موسیقیدان بزرگ ایران و همینطور خاله‌ زنده‌یاد یاسمین، از خوانندگان موسیقی اصیل ایرانی نیز بود.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" ترانه "غم دل" در مایه اصفهان را که عماد رام بر سروده‌ای از معینی کرمانشاهی ساخته است برایتان انتخاب کرده‌ایم.

پریوش ستوده ۲۱ آبان ۱۳۸۶ در بیمارستان شریعتی تهران درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

مهرو مستوفی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. در این برنامه قطعه‌ای کردی با صدای او به نام "باران" را برایتان انتخاب کرده‌ایم که برای نخستین بار از سوی خواننده مشهور کرد، محمد ماملی خوانده شده بود.

مهرو مستوفی متولد سنندج است و در رشته نقاشی و هنرهای تجسمی تحصیل کرده است. در پنج سالگی وقتی که به همراه خانواده‌اش در شهر مشهد زندگی می‌کرده، با نوای ساز یک دوتار نواز به موسیقی علاقه‌مند شد و به صورت جدی از سنین نوجوانی فراگیری آواز را نزد اساتید مختلف آغاز کرد.

قطعه "باران" که با صدای مهرو مستوفی در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" می‌شنوید، برای نخستین بار از سوی خواننده سرشناس کرد، محمد ماملی اجرا شده بود و مهرو مستوفی با تنظیم صابر نظرگاهی آن را بازخوانی کرده است.

مهرو مستوفی در سال های اخیر کنسرت‌های مختلفی در ایران و کشورهای دیگر برگزار کرده است. از او چندین آلبوم موسیقی نیز منتشر شده است.