آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۸ مهر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

بتی، خواننده مطرح موسیقی پاپ پیش از انقلاب، مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او ترانه "عاشقا مسافرن" با شعری از سعیدی دبیری و آهنگسازی سیاوش قمیشی را انتخاب کرده‌ایم.

بتی با نام اصلی بتول فخری متولد اول شهریور سال ۱۳۳۱ در تهران است.

زمانی که دبیرستان را به پایان رساند، در سازمان جغرافیایی به عنوان نقشه‌کش استخدام شد و از همان زمان بود که فراگیری موسیقی را به صورت جدی آغاز کرد. پس از مدتی به ضیا آتابای معرفی و به او پیشنهاد خواندن ترانه "عزیزم" شد. بدین ترتیب بود که بتی در سن ۱۸ سالگی با این دو ترانه که دیگری "عشق افسرده" نام داشت و شعر هر دو متعلق به سعید دبیری بود، وارد عالم هنر شد.

صفحه اول بتی در آن سال ها به‌طور بی‌سابقه‌ای رکورد فروش را شکست و تا مدت‌ها جز صفحه‌های پرفروش روز بود.

بتی تا سال ۱۳۵۷ حدودا ۴۵ ترانه اجرا کرد و در طی این دوره با شاعران و آهنگسازان دیگری هم چون جهانبحش پازوکی، حسن شماعی‌زاده، اردلان سرفراز، واروژان، منوچهر چشم آذر و ... همکاری داشت.

بتی تا شش سال پس از انقلاب هم در ایران ‌ماند و با پسرش زندگی کرد اما پس از این و در سال ۱۳۶۳ تصمیم گرفت از ایران خارج شود تا بتواند کار موسیقی خود را ادامه دهد.

پس از هشت سال اما به خاطر پسرش که احساس می‌کند دلتنگ ایران است تصمیم می‌گیرد که به ایران بازگردد. بازگشت به ایران اما برای این خواننده موسیقی پاپ خوشایند نبود و مدتی را در بازداشت و زندان به سر برد.

پس از گذشت سال‌ها او سرانجام به کانادا مهاجرت کرد و در مهرماه ۱۳۹۱ پس از ۳۵ سال با ترانه "فردا تو راهه" به دنیای خوانندگی بازگشت.

بتی هم‌اکنون مقیم شهر تورنتو کانادا است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: اول مهر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" درباره کارنامه هنری پرویز مشکاتیان است که ۳۰ شهریور سالروز درگذشتش بود. در برنامه این هفته از ویژگی های کار آهنگسازی‌ پرویز مشکاتیان گفته‌ایم.

پرویز مشکاتیان در ۲۴ اردیبهشت سال ۱۳۳۴ در نیشابور زاده شد. پدرش آموزگار و مدیر دبستان بود و سنتور، تار و ویلون را خوش می‌نواخت.

او پنج ساله بود که آموزش سنتور را نزد پدرش، حسن مشکاتیان آغاز کرد و در هشت سالگی در دبستان کنسرت داد و از ۱۱ سالگی تا چند سال پی در پی در رشته‌های ویولن، تار، سه‌تار و سنتور در استان خراسان مقام اول را به دست آورد و به اردوی رامسر رفت.

در ۱۹ سالگی به تهران رفت و گروهی تشکیل داد که آهنگ‌های هنرمند بنام، اصغر بهاری را تنظیم و در جشن هنر شیراز اجرا کرد.

پس از آن به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران وارد شد و زیر نظر نورعلی برومند، داریوش صفوت، یوسف فروتن، عبدالله دوامی و محمدتقی مسعودیه رشته موسیقی را به پایان رساند.

چند سال بعد با حضور در "مرکز حفظ و اشاعه موسیقی" سرپرست ارکستر شد و پس از آن بود که "گروه عارف" را تشکیل داد و همپای محمدرضا لطفی با "گروه شیدا" هر هفته برای برنامه رادیویی "گلچین هفته"، ترانه‌های تازه یا بازسازی‌شده ترانه‌های قدیمی را تنظیم و ضبط می‌کرد.

یک سال پس از انقلاب ۵۷ گروهش را با "گروه شیدا" درهم آمیخت و سلسله ترانه‌های مجموعه "چاووش" را منتشر کرد و آهنگ‌های ماندگاری برای این مجموعه ساخت.

او علاوه بر همکاری با استاد محمدرضا شجریان، با خوانندگان دیگری هم چون هنگامه اخوان، پریسا علی جهاندار، ایرج بسطامی، علیرضا افتخاری، حمیدرضا نوربخش، علی رستمیان و شهرام ناظری همکاری داشت.

مشکاتیان از سال ۱۳۷۶ اجراهای صحنه‌ای و انتشار آلبوم را متوقف کرد و تا تابستان سال ۱۳۸۴ کنسرتی در کشور اجرا نکرد.

یکی از واپسین کارهای او آلبوم تکنوازی تمنا بود که در سال ۱۳۸۴ نواخت و منتشر کرد. همچنین در سال ۱۳۸۶ به عنوان سرپرست گروه عارف کنسرتی در تهران برگزار کرد که حمیدرضا نوربخش به عنوان خواننده در آن شرکت داشت.

پرویز مشکاتیان در ۵۴ سالگی در تهران درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۵ شهریور ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از یونس دردشتی گفته‌ایم است. یونس دردشتی، از خوانندگان قدیمی که در خانواده ای یهودی در اصفهلن متولد شده بود، به "بلبل رادیو" مشهور بود.

یونس دردشتی در سال ۱۲۸۸ در اصفهان متولد شد و از پنج‌سالگی خوانندگی را نزد پدرش آغاز کرد و مشغول یادگیری ردیف‌ها و مقام‌های آواز ایرانی شد.

در سیزده‌ سالگی پدرش را از دست داد و پس از آن برای یادگیری شیوه‌های آواز سنتی به صفحات گرامافون گوش می‌داد تا این‌که به محضر استاد موسی نی‌داوود رفت و فراگیری هنر موسیقی و دستگاه‌های موسیقی سنتی ایرانی را ادامه داد.

یونس دردشتی در طول همکاری با رادیو با هنرمندانی هم چون مرتضی محجوبی، حسین یاحقی، ابراهیم منصوری، جلیل شهناز و .... همکاری داشت تا جایی که به او لقب "بلبل رادیو" را داده بودند.

یونس دردشتی تحریرها را با ریتم‌های گوناگون می‌خواند و بسیاری از گوشه‌های ردیف آوازی موسیقی را به شیوه ترانه اجرا می‌کرد.

او از شناسندگان پرکار و پربار مکتب آواز اصفهان بود ولی از آثارش ضبط‌های اندکی به جا مانده است که اگر به تبار یهودی او مربوط باشد، باید از نویسندگان کتاب های مرجع موسیقی انتقاد کرد.

او دل‌باخته روش جلال‌الدین تاج و ظلی و اسماعیل ادیب خوانساری در خوانندگی بود.

قطعه ای که از یونس دردشتی در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب کرده‌ایم، "ساقی نامه" نام دارد که در اجرای آن نوازندگانی هم چون علی تجویدی، اصغر بهاری، فرهنگ شریف و عباس زندی همکاری داشتند.

یونس دردشتی پس از انقلاب با توجه به محدودیت‌هایی که برای اقلیت‌ها وجود داشت به آمریکا مهاجرت کرد و در ۱۰ اسفند ۱۳۷۴ در نیویورک آمریکا درگذشت اما او بدون شک یکی از صداهای ماندگار تاریخ موسیقی ایران است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۸ شهریور ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

عکس: Manoosh Nabavi

سارا نائینی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. قطعه "نفس" با صدای او، آهنگسازی رضا روحانی و شعری از دلشاد امامی را در این برنامه انتخاب کرده‌ایم. قطعه "نفس" درباره "مرگ" است.

سارا نائینی متولد دوم تیر۱۳۶۰ در شیراز و بزرگ شده شهر تهران است. پدر و مادرش هر دو در عرصه ورزش بسیار فعال بودند. مادرش، حوروش خلیلی، علاوه بر ورزش در موسیقی نیز دستی دارد و از خوانندگان موسیقی سنتی ایران است.

سارا نائینی هم به پیروی از خانواده هم در ورزش و هم در موسیقی فعالیت داشت. پیش از ۱۴ سالگی از قهرمانان رشته ژیمناستیک بود اما در این سن به خاطر سقوط از روی پشت بام دچار مشکل جدی در ستون فقراتش شد و از آنجا که انجام دادن ورزش حرفه‌ای دیگر امکان پذیر نبود، به صورت جدی موسیقی را ادامه داد. سارا همچنین فارغ‌ التحصیل رشته گرافیک است.

سارا نائینی در این برنامه از داستان ساخته شدن قطعه "نفس"می‌گوید و اینکه شعر این قطعه مکالمه‌ای با مرگ است. او همچنین از محدودیت و ممنوعیت آواز خواندن زنان در ایران گفته و اینکه در طول سال‌هایی که در ایران کار می‌کرد، با چه مشکلاتی رو به رو بوده است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از سیاوش زندگانی، نوازنده شیرین نواز ساز ویولن و آهنگساز گفته‌ایم. ویولن بازخوانی معروف قطعه "شیرین شیرین" که هایده خوانده را سیاوش زندگانی نواخته است.

سیاوش زندگانی در ۱۵ شهریور سال ۱۳۲۱ در آبادان زاده شد. از هفت سالگی بدون معلم نواختن فلوت را یاد گرفت و دو سال پس از آن به آموختن ویولن روی آورد.

او از همان کودکی کارش را در رادیو آبادان آغاز کرد. ۱۸ ساله بود که ارکستری هم در آنجا بنیاد نهاد و با خوانندگان بومی مانند گلنوازان، واحدی و شاپور میلانی ترانه های جنوبی ضبط کرد.

۲۰ ساله بود که به دعوت پرویز یاحقی به تهران رفت و دیری نپایید که همکاری‌اش را تا انقلاب اسلامی با تلویزیون و سپس برنامه "تکنوازان" رادیو ادامه داد.

او چندین آهنگ برای خوانندگان سرشناس از جمله ایرج ساخت و در برنامه‌های بی شماری تکنوازی کرده است.

از آثار ماندگارش برنامه‌ای است که برای "شما و رادیو" با تنبک امیر بیداریان اجرا کرده است. در این برنامه هایده ترانه کُردی "شیرین شیرین" را که پیش تر شهاب الدین جزایری خوانده بود، اجرا می‌کند.

اگر پرویز یاحقی را سردمدار ویولن نوازهای شیرین پنجه بدانیم، باید او را وارث اصلی یاحقی بشناسیم.

سیاوش زندگانی در سن ۶۱ سالگی بر اثر سرطان کیسه صفرا در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرای تهران به خاک سپرده‌ شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۴ شهریور ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

مزدا انصاری، آهنگساز، تنظیم کننده و نوازنده پیانو، مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. او در این برنامه از این گفته است که کار یک تنظیم کننده چیست و چطور یک قطعه را تنظیم می کند.

مزدا انصاری متولد ۱۳ اسفند سال ۱۳۴۴ در تهران است. او فراگیری پیانو را ابتدا نزد برادران دیهیمی آغاز کرد و سپس نزد جواد معروفی ادامه داد.

از جمله استادان دیگر او در زمینه آهنگسازی می‌توان به حسین دهلوی و فرهاد فخرالدینی اشاره کرد. مزدا انصاری از سال ۱۳۷۲ همکاری خود را با مرکز موسیقی صدا و سیمای ایران آغاز کرد و در سال ۱۳۷۴ به عضویت شورای موسیقی صدا و سیما درآمد اما در سال ۱۳۸۸ به همکاری خود با این سازمان پایان داد.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" به معرفی آلبوم "مرغ حق" با تنظیم مزدا انصاری و خوانندگی کاوه دیلمی پرداخته ایم.

کاوه دیلمی در سال ۱۳۱۹ در رشت متولد شد. او آموزش آواز ایرانی را از روی آثار استاد غلامحسین بنان آموخت و تار را نزد استاد هوشنگ ظریف فرا گرفت.

نخستین اثر کاوه دیلمی "یاد یار مهربان" به یاد بنان با آهنگسازی استاد فرهاد فخرالدینی عرضه شد. آلبوم "مرغ حق" که در برنامه این هفته به آن پرداختیم، یکی دیگر از آثار اوست که با مزدا انصاری همکاری کرده است.

از آثاری که مزدا انصاری در کارنامه خود دارد می توان به آهنگسازی و تنظیم‌ آلبوم موسیقی "آه باران" به خوانندگی محمدرضا شجریان، تنظیم‌ آلبوم "شب جدایی" به خوانندگی همایون شجریان ، آهنگساز و تنظیم‌کننده آلبوم "راز اشک" به خوانندگی مهرشاد حاجیلو، آهنگساز و تنظیم‌کننده آلبوم "در آغوش ماه" به خوانندگی مهدیه محمدخانی و ... اشاره کرد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۸ مرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از فرهاد گفته‌ایم. قطعه "مرد تنها" با صدای او، شعری از شهیار قنبری و آهنگسازی اسفندیار منفردزاده را در این برنامه بشنوید. اسفندیار منفردزاده از چگونگی انتخاب فرهاد برای خواندن این ترانه نیز گفته است.

فرهاد مهراد در ۲۹ دی سال ۱۳۲۲ در تهران متولد شد. پدرش کاردار وزارت خارجه ایران در کشورهای عربی بود.

او که کوچک‌ترین عضو خانواده بود به واسطه برادرش به صورت جدی به دنبال موسیقی رفت.

در جوانی جهت اجرای برنامه‌ای برای کارکنان باشگاه شرکت نفت به مدیریت هتل خورشید، راهی اهواز شد و برای نخستین بار به عنوان خواننده روی سن رفت.

فرهاد سال‌ها پیش در مصاحبه‌ای در برلین درباره آغاز کارش توضیحاتی داد که در برنامه این هفته بخشی از این مصاحبه را نیز برایتان پخش کرده‌ایم.

قطعه "مرد تنها" که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" با صدای فرهاد برایتان انتخاب کرده‌ایم در سال ۱۳۴۸ به عنوان بخشی از موسیقی متن فیلم رضا موتوری، ساخته مسعود کیمیایی ضبط شد. این ترانه به نام "با صدای بی‌صدا" و "رضا موتوری" نیز شناخته می‌شود.

اسفندیار منفردزاده درباره قطعه "مرد تنها" و چگونگی همکاری با فرهاد و همچنین دلیل شهرت قطعاتی که در آن سال‌ها اجرا می‌کرد، گفته است.

از دیگر ترانه‌های مشهور فرهاد در پیش از انقلاب می‌توان از "جمعه"، "شبانه"‌ و "هفته خاکستری" نام برد.

پس از انقلاب ایران، آلبوم "برف" با تنوع شعری بسیار از شاعران مدرن و سنتی، نیما و ابوسعید ابوالخیر را اجرا کرد. دو ترانه‌ "کهن بوم و بر" با شعری از مهدی اخوان ثالث و " کوچ بنفشه‌ها" از محمد‌رضا شفیعی کدکنی نیز از دیگر کارهای مطرح او پس از انقلاب بود.

فرهاد در شهریور ماه ۱۳۸۱ در پاریس درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۱ مرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از حیدرعلی محمودی معروف به "عاشیق حیدر" از نوادر موسیقی نواحی گفته‌ایم. عاشیق حیدر یکی از اساتید و پیشکسوتان مقامی و عاشیقی همدان بود.

حیدرعلی محمودی معروف به عاشیق حیدر از اساتید و پیشکسوتان موسیقی مقامی و عاشیقی از همدان بود، اما نه تنها در همدان بلکه در سراسر ایران چهره‌ای شناخته‌شده به شمار می‌رفت.

حیدر محمودی متولد روستای نوآباد از توابع شهرستان کبودرآهنگ استان همدان بود و هفتمین نسل از سلسله یک خانواده عاشیق‌پرور به شمار می‌آمد.

پدر حیدرعلی محمودی، عاشیق مولا نام داشت که حدود ۵۰ سال عاشیق بود و پدر بزرگش عاشیق حسین نام داشت و جدش عاشیق محمود انصاری که حدود ۴۰ سال عاشیق بود.

عاشیق حیدر محمودی هنر عاشیقی را از هجده‌ سالگی آغاز کرده بود و در تارنوازی شاگرد استاد جلیل شهناز بود.

با استاد شهریار نیز مراودات بسیار داشت و بعضی از اجراهای عاشیق حیدر اشعاری هستند که استاد شهریار برای او سروده بود.

قطعه‌ای که در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب کرده‌ایم، " فراق دوست" نام دارد که آهنگسازی آن را نیز عاشیق حیدر برعهده داشته است.

عاشیق، عاشق یا آشیق عارف و نغمه‌سرایان سیاری هستند که ساز می‌نوازد و آواز می‌خواند.

عاشیق حیدر سال‌ها پیش در مصاحبه‌ای با هنر آنلاین از وضعیت عاشیق‌ها گلایه کرده و گفته بود: «مردم دیگر تمایل چندانی به موسیقی ما ندارند. جوانان دلشان می‌خواهد ارگ و گیتار یاد بگیرند. دیگر کسی عاشیق حیدر را به جشن عروسی‌اش دعوت نمی‌کند تا شعر شهریار بخواند. می‌گویند عاشیق حیدر پیر شده و صدایش بیرون نمی‌آید. باز هم حال و روز عاشیق‌های آذربایجان و بندر ترکمن از ما بهتر است. هنوز مردم دوستشان دارند و به عروسی‌ها و مراسم شادی خود دعوتشان می‌کنند، اما ما چند نفری که در استان همدان هستیم، وضع خوبی نداریم و به سختی زندگی می‌کنیم. شما هم بنویسید، دوره ما به سر آمده است.»

عاشیق حیدر در تیر ماه سال ۱۳۹۸ درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۴ مرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

سیامک شجریان مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "طبیب دل" با آهنگسازی محمدجواد ضرابیان را انتخاب کرده‌ایم. سیامک شجریان برادر استاد محمدرضا شجریان است.

سیامک شجریان در سال ۱۳۳۲ در مشهد زاده شد و پس از پایان دبیرستان و آموزش موسیقی از جمله نزد پدر و برادرش برای تحصیل عالی در رشته حسابداری به آمریکا رفت.

در دهه ۱۳۵۰ پیش از انقلاب ۱۳۵۷ هر سال در سراسر کشور مسابقه رشته‌های گوناگون موسیقی برگزار می‌شد و برندگان ۱۰ روز به کناره‌های خزر در رامسر دعوت می‌شدند.

برنده سال‌های سال این مسابقه از استان خراسان سیامک شجریان بود که مانند برادر بزرگش استعداد بسیاری در آواز سنتی ایرانی داشت.

سیامک شجریان در شهر لس‌آنجلس به تدریس موسیقی ایران می‌پردازد. یکی از نقاط قوت کار او شاید این باشد که در آواز راه خود را رفت و دچار تقلید صرف از برادر بزرگ نشد.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز قطعه "طبیب دل" به آهنگسازی محمدجواد ضرابیان بر شعری از سیمین بهبهانی را برایتان انتخاب کرده‌ایم.

همچنین در این برنامه سیامک شجریان خاطره جالب چگونگی فراگیری ساز سنتور را می‌گوید که در ابتدا پنهان از چشم برادر (محمدرضا شجریان) با ساز او می‌نواخته است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۷ مرداد ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

قطعه "ای گیسوانت" با صدای هومان هدایی، شعری از خسرو احتشامی و آهنگسازی کوروش دانایی را در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بشنوید.

هومان هدایی متولد سال ۱۳۶۳ در تهران است. پدرش از اساتید تعزیه خوانی در ایران بود و به واسطه او با موسیقی آشنا شد.

از سال ۱۳۸۰ فراگیری آواز را آغاز کرد. در سال ۱۳۸۳ نزد غلامرضا رضایی، خواننده و مدرس آواز در ایران، صداسازی و ردیف موسیقی به شیوه استاد طاهرزاده واستاد محمدرضا شجریان را فراگرفت.

در سال ۱۳۹۳ نخستین آلبوم هومان هدایی به نام "جام نگاه" منتشر شد. قطعه "ای گیسوانت" که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" می‌شنوید یکی از قطعات همین آلبوم است.