آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۸ بهمن ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از خواننده‌ای قدیمی به نام سعادتمند قمی گفته‌ایم که صدایی به گرمی و سبک رضا قلی خان ظلی، خواننده و استاد موسیقی سنتی داشت.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از خواننده‌ای قدیمی به نام سعادتمند قمی گفته‌ایم که صدایی به گرمی و سبک رضا قلی خان ظلی، خواننده و استاد موسیقی سنتی داشت. 

بسیاری از علاقه‌مندان میانسال به ترانه‌های سرگرم‌کننده می‌پندارند که ترانه "مری مری جان" که در اصل "می‌روی می‌روی جانا" منظور است، از خوانده‌های جلال همتی است. اما این ترانه را نخست خواننده‌ای اجرا و ضبط کرده که شاید از یاد بسیاری رفته باشد، حسین سعادتمند قمی.

حسین سعادتمند قمی در سال ۱۳۰۰ در قم زاده شد. پدرش با این که روحانی بود، دستی هم در موسیقی داشت.

در جوانی به کمک کمپانی صفحه‌پرکنی "عشقی" چند ترانه و آواز در دستگاه‌های گوناگون بر روی صفحه گرامافون ضبط کرد و با صدایی که به گرمی و سبک رضا قلی خان ظلی بود، خواند.

ترانه‌ای که از او اما بر سر زبان‌ها افتاد، "مری مری جان" در دستگاه ماهور بود که در آن شعر "پیران جاهل، شیخان گمراه" حافظ را در کنار "میری هندوستان، سلام ما را، رسان به دوستان" گذاشت.

سعادتمند قمی در مصاحبه‌ای قدیمی در رادیو گفته بود: «سال ۱۳۲۳ به رادیو رفتم. با ارکستر عبدالله جهان‌پناه می‌خواندم. جالب این که از همان آغاز به ما پول هم می‌دادند.»

او با هنرمندان نام‌آشنایی هم چون ابوالحسن صبا، مرتضی محجوبی، حسین یاحقی، علی‌اکبر شهنازی، حسن کسایی، ابراهیم سرخوش و جلیل شهناز اجرا داشته است.

سعادتمند قمی از کارمندان وزارت کشور بود و شاید به همین دلیل در دهه ۱۳۵۰ دیگر با رادیو همکاری نداشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۱ بهمن ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از جلال ذوالفنون، آهنگساز و نوازنده برجسته سه‌تار گفته‌ایم و آلبوم "گل صد برگ" که با سرپرستی و تنظیم جلال ذوالفنون و آواز شهرام ناظری است را بررسی کردیم.

جلال ذوالفنون متولد ۱۶ اسفند ۱۳۱۶ در آباده بود و از همان کودکی فراگیری موسیقی را آغاز کرد. به هنرستان موسیقی ملی رفت و در آنجا با سازهایی هم چون تار و ویولن آشنا شد. 

ویولن را نزد برادرش محمود ذوالفنون آموخت اما در هنرستان موسیقی سه تار ره به عنوان ساز اصلی انتخاب کرد. 

جلال ذوالفنون در شیوه نوازندگی از روش‌ اساتیدی چون ابوالحسن صبا، ارسلان درگاهی و همچنین راهنمایی‌های احمد عبادی بهره یافت و پس از پایان دانشکده به تدریس سه‌تار پرداخت. 

ذوالفنون آثار نوشتاری و صوتی فراوانی در زمینه موسیقی ایرانی از خود به جای گذاشته که از بین آنها می‌توان به آلبوم‌های "گل صدبرگ" و "آتشی در نیستان" با صدای شهرام ناظری اشاره برد.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" ما از آلبوم "گل صدبرگ" گفته‌ایم که آلبومی است، به یاد هشتصدمین سالگرد تولد مولانا در مایه بیات زند و در سال ۱۳۶۰ به صورت گروه‌نوازی سه‌تار، به سرپرستی و تنظیم جلال ذوالفنون و با آواز شهرام ناظری با گرایش موسیقی عرفانی ایران منتشر شد.

در این آلبوم علاوه بر جلال ذوالفنون، کار نوزاندگی سه تار را هنرمندانی هم چون رضا قاسمی، محمدحسن مهدیان، کاوه دلیرآذر و امیر هوشنگ اردلان برعهده داشتند. نوازندگی دف را نیز بیژن کامکار انجام داده است. 

جلال ذوالفنون در ۲۸ اسفند ماه سال ۱۳۹۰ در اثر خونریزی داخلی پس از جراحی قلب درگذشت و در آرامگاه امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۴ بهمن ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" یکی از خوانندگان قدیمی ارکستر وزارت فرهنگ و هنر ایران را به شما معرفی کرده‌ایم. با مهین صیادی در این برنامه آشنا شوید.

در دهه‌های ۱۳۴۰و ۵۰ خورشیدی ارکستر وزارت فرهنگ و هنر ترانه هایی را با تنظیم و رهبری عماد رام، فرامرز پایور و عباس خوشدل برای پخش در رادیو ایران ضبط می‌کرد و برای این کار، خوانندگانی را پرورش می‌داد. 

یکی از این خوانندگان خانم مهین صیادی است که از او چند ترانه‌ای بیشتر باقی نمانده و دوستداران موسیقی ایرانی آن‌ها را به عنوان "ترانه های فرهنگ و هنر" می‌شناسند.

صدای مهین صیادی که از زندگینامه و آموخته‌هایش آگاهی چندانی در دست نیست، شنونده را به یاد صدای دلکش و الهه می‌اندازد.

ترانه "دلم دهد گواهی" از ساخته‌های رضا خدیوی بر آهنگی از عبدالله الفت است که با ارکستر فرهنگ و هنر با تنظیم و رهبری عماد رام اجرا شده است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۷ بهمن ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

ناریا، خواننده ساکن ایران، مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "شهر خالی" با شعر و آهنگی از امیرجان صبوری و تنظیم، نوازندگی و همخوانی نسیم خوشنواز را انتخاب کرده‌ایم.

ناریا زمستان سال ۱۳۶۰ از مادری با اصالت اصفهانی و پدری متولد مشهد متولد شد.

مادربزرگش اما متولد هندوستان بود و پس از سال ها زندگی در پاکستان و افغانستان، ساکن شهر مشهد شد. پدربزرگش نیز متولد بلخ و از روحانیانی بود که درنجف نیز تحصیل کرده بود و او هم در نهایت به مشهد آمده بود. ناریا به همین دلیل خود را متعلق به هر دو کشور یعنی ایران و افغانستان می داند و به صورت جدی در حوزه موسیقی افغانستان فعالیت می کند. 

ناریا در دانشگاه در رشته ادبیات انگلیسی تحصل کرد اما در همان سال ها به صورت جدی فراگیری آواز ایرانی را آغاز کرد و سپس نواختن ساز تنبک را آموخت.

او ترانه معروف "شهر خالی" از امیرجان صبوری را در همکاری با نسیم خوشنواز بازخوانی کرده است. کار نواختن ساز رباب و طبلا و همچنین تنظیم مجدد این اثر را نیز نسیم خوشنواز برعهده داشته است. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۳۰ دی ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

از ترانه مشهور "مبارک باد" با صدای حسین همدانیان در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" گفته‌ایم. آهنگ و شعر مشهورترین ترانه عروسی‌های ایرانی از حسین همدانیان است که با اركستر ناصر زرآبادی خوانده است.

حسين همدانيان در سال ۱۳۰۲ در تهران زاده شد. نوجوان بود كه نزد حسين تهرانی رفت و تنبک را به اندازه‌ای خوب آموخت كه در غياب استاد، كلاسش را اداره می‌کرد.

استاد حسين تهرانی، نوازنده چیره‌دست تنبک كه برای تمرين ريتم، هميشه ترانه‌هايی هم به شاگردانش ياد می‌داد، صدای خوش همدانيان را كشف و او را تشويق به ادامه خوانندگی كرد.

۲۳ ساله بود كه همكاری‌اش را با راديو ايران آغاز كرد. در كنار نوازندگی تنبک، روی ترانه‌های بومی سروده‌هايی می‌گذاشت و آنها را در برنامه‌های گوناگون راديو به ويژه "شما و راديو" اجرا می‌کرد.

او تا انقلاب ۱۳۵۷ به ويژه با برنامه "موسيقی ايرانی" به سرپرستی همايون خرم همكاری داشت و با سبک ويژه‌اش در تنبک‌نوازی، شوری به آن برنامه می‌داد. برای نمونه در نواختن، از "تلنگر" و "بشكن" و صداهای روی چوب تنبک هم بهره می‌گرفت.

با اينكه كار اصلی‌اش آواز و تنبک نوازی در سبک موسيقی سنتی ايرانی بود اما آوازه بلندش را وامدار ضبط و اجرای ترانه‌های ماندگار بومی و سرگرم‌كننده مانند "سبزه كشمير"، "بابا كرم"، "لاک‌پشت" و بی‌گمان ترانه عروسی‌ها یعنی "مبارک باد" بود. آهنگ و شعر اين ترانه را او تنظيم كرده و با اركستر ناصر زرآبادی خوانده است.

حسين همدانيان که در سال‌های پایانی زندگی در خانه سالمندان به سر می‌برد، در ۱۶ آبان ۱۳۷۸ درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۳ دی ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

پویان کاظمیان، خواننده ساکن آلمان که به تازگی آلبوم "همزاد دل" با آهنگسازی علی قمصری را در ایران منتشر کرده است، مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. علی قمصری نیز در این برنامه از شیوه آهنگسازی‌اش در این آلبوم گفته است.

پویان کاظمیان متولد شهریور سال ۱۳۶۶ است. او در خانواده‌ای علاقه‌مند به موسیقی در همدان پرورش یافت. پویان کاظمیان در این برنامه از این می‌گوید که با آواز دیلمان استاد بنان موسیقی را جدی پی گرفت و بعدها وارد هنرستان موسیقی اصفهان شد. او در سال‌های فراگیری موسیقی، نزد اساتید مختلفی آموزش دید و در حال حاضر ساکن شهر مونیخ در آلمان است.

از پویان کاظمیان در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "آتش" با آهنگسازی علی قمصری و شعر امیر حسین الهیاری را انتخاب کردیم.

این قطعه از آلبومی به نام "همزاد دل" است که در سال جاری منتشر شد. این مجموعه شامل شش آهنگ باکلام است که در آنها از سروده‌های هوشنگ ابتهاج، امیرحسین الهیاری، حسین منزوی و احسان افشاری بهره گرفته شده است.

از نوازندگان این اثر می‌توان به علی قمصری، مصباح قمصری، پاشا هنجنی، اشکان مرادی، میثم مروستی، آتنا اشتیاقی، آرین قیطاسی، باربد بیات و حسین شریفی اشاره کرد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۶ دی ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در نخستین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۲۰۲۲ به مرور زندگی هنری محمدرضا لطفی، موسیقیدان، آهنگساز و نوازنده چیره دست تار پرداختیم. در این برنامه به "آوازخوانی" محمدرضا لطفی در کنسرت‌هایش نیز پرداخته‌ایم.

محمدرضا لطفی در دی ماه سال ۱۳۲۵ در شهر گرگان متولد شد. او به مدت پنج سال در هنرستان موسیقی به آموختن موسیقی پرداخت و موسیقی را نزد استادانی چون علی اکبر شهنازی و حبیب‌الله صالحی فرا گرفت. پس از پایان هنرستان به دانشکده موسیقی راه یافت تا آموخته‌هایش را تکمیل کند.

در سال ۱۳۵۳ به عضویت گروه علمی دانشکده موسیقی درآمد و در همین سال همکاری خود را با رادیو آغاز کرد . او به مدت یک سال و نیم به مدیریت گروه موسیقی دانشکده موسیقی هنرهای زیبای تهران به کار مشغول بود و پس از آن از این سمت استعفا کرد.

در سال ۱۳۵۴ گروه شیدا را راه‌اندازی کرد و به همراه گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده به بازخوانی و اجرای دوباره آثار گذشتگان پرداخت. راه‌اندازی این گروه از مهم‌ترین فعالیت‌های هنری لطفی بود.

او سال‌های طولانی پس از انقلاب در خارج از ایران سکونت داشت اما پس از بازگشت به ایران گروه‌های سه‌گانه بازسازی شیدا، همنوازان شیدا و بانوان شیدا را تاسیس کرد و اجراهای به یادماندنی را به روی صحنه برد.

محمد جمال سماواتی که سابقه همکاری با گروه شیدا در کنار محمدرضا لطفی را در کارنامه خود دارد و از منتقدین به نام موسیقی محسوب می‌شود، در این پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" به انتقادهایی که به موسیقی لطفی می‌شد، پرداخته است.

سماواتی به انتقادات افرادی که لطفی را به خاطر آواز خواندن در کنسرت‌هایش مورد نقد قرار داده بودند، پاسخ داده و دلیل این آوازخوانی را بیان می‌کند.

محمدرضا لطفی، موسیقیدان، آهنگ‌ساز، نوازنده تار و سه‌تار، همچنین پژوهشگر و مدرس موسیقی سنتی ایرانی در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۳ به خاطر ابتلا به بیماری سرطان در بیمارستان پارس تهران درگذشت. پیکر او را در زادگاهش، شهر گرگان به خاک سپردند.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۹ دی ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در آخرین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۲۰۲۱ سراغ ترانه‌ای ارمنی با صدای سروژ گورکی رفته‌ایم. این خواننده و نوازنده چیره دست پیانو پیش از انقلاب اسلامی برای خوانندگان نام آشنای بسیاری آهنگسازی کرده بود.

کسانی که آخرین ترانه‌های گوگوش با تنظیم‌های واروژان پیش از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ را شنیده‌اند، گوششان به پیانو سروژ گورکی آشنا است. خودش ترانه "باور کن" با صدای گوگوش را از همه بیشتر دوست داشت. 

سروژ گِورکی، نوازنده چیره دست پیانو، آهنگساز و خواننده در سال ۱۳۲۴ در تهران زاده شد. پدرش تعمیرگاه خودرو داشت اما او را به هنر به ویژه موسیقی تشویق می‌کرد.

آکاردئون را خودآموخته می‌نواخت اما پس از پایان دبیرستان برای آموزش پیانو و آهنگسازی نزد ملیک اصلانیان رفت. او با ارکسترهای گوناگون پاپ رادیو همکاری داشت و تا پیش از انقلاب ۵۷ برای بسیاری از خوانندگان نام آشنای پاپ موسیقی ساخت و نواخت.

در جوانی ارکستر بزرگی برای کلیسای ارامنه تهران برپا کرد ولی با مخالفت و کارشکنی حکومت روبه رو و در نهایت مجبور به ترک ایران شد. 

در آلمان هم برای چند خواننده ایرانی، آهنگ‌هایی ساخت و تنظیم کرد اما بیشتر وقتش را صرف نوازندگی پیانو در کلاب های هتل های مجلل می‌کرد.

او آثار بی‌شماری از آهنگسازان نامدار کلاسیک غربی را از بر داشت و با چیره دستی می‌نواخت و گاه به جای مطالعه رمان، نُت‌های سمفونی‌ها را می‌خواند و نیازی به شنیدنشان نداشت.

سروژ گورکی در سال ۱۳۹۳ در سن ۶۹ سالگی در برول در نزدیکی کلن آلمان بر اثر سکته قلبی درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست:  ۲ دی ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" سراغ موسیقی جنوب ایران رفته‌ایم واز محمود جهان، خواننده موسیقی محلی و بندری یاد کرده‌ایم.

این خواننده موسیقی محلی و بندری با نام اصلی محمود پولادی در سال ۱۳۳۰ در محله احمدآباد آبادان متولد شد. پدرش اهل تنگستان بوشهر و شروه خوان بود. 

محمود جهان علاوه بر فعالیت در عرصه موسیقی، کارمند بازنشسته شرکت نفت بود و از سال ۱۳۶۶ تا پایان عمر، ۳۲ کاست و آلبوم موسیقی منتشر کرد. پسرش، امید جهان نیز از خوانندگان موسیقی پاپ و موسیقی محلی است. 

محمود جهان در هشتم مرداد ۱۳۹۶ برای اجرای کنسرت به ماهشهر رفته بود اما پیش از اجرای کنسرت بر اثر عارضه قلبی به بیمارستان منتقل و درگذشت.

در مراسمی که بعد از درگذشت محمود جهان برگزار شده بود، محسن شریفیان، خواننده و نوازنده جنوب ایران گفته بودند: «محمود جهان برای ما یادآور خاطرات تلخ و شیرین بسیاری است. او بود که به سختی، موسیقی جنوب ایران را در اوایل کار زنده نگه داشت و اگر ما توانستیم در تالار وحدت یا هر سالن دیگری موسیقی اجرا کنیم، مدیون او هستیم که با تهدیدها و سختی‌ها و با بدترین توهین‌ها مواجه شد. ای کاش با دفن محمود جهان، زشتی‌ها و محدودیت‌های موسیقی هم دفن شوند.»

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست:  ۲۵ آذر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

صنم سوسنی، خواننده ساکن ایران مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. صنم سوسنی زاده مسجد سلیمان است و آوازی بختیاری از او در این برنامه انتخاب کرده‌ایم.

صنم سوسنی متولد سال ۱۳۵۹ در مسجد سلیمان، از پنج سالگی ساکن شهر اصفهان است و از کودکی با موسیقی آشنا شده است. خودش می‌گوید شنیدن آوازهای بختیاری در سنین کودکی، او را به این موسیقی علاقه مند کرده است تا جایی که نخستین کاری که به صورت رسمی منتشر کرد نیز به گویش بختیاری بود.  

او از شاگردان آواز مائده طباطبایی، از خوانندگان و استادان آواز شهر اصفهان بوده و در حال حاضر نیز دانشجوی رشته نوازندگی ساز ایرانی است. 

صنم سوسنی در برنامه این هفته از این می‌گوید که بیش از آنچه مایل باشد، تصنیف خوان باشد، به خواندن آواز علاقه مند است. قطعه‌ای که با صدای او در پادکست این هفته نیز انتخاب کردیم یکی از آوازهای مقامی بختیاری است. 

پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" و صحبت‌های این خواننده ساکن ایران در مورد ممنوعیت آواز خواندن زنان و داستان قطعه آوازی که برای این برنامه انتخاب شده است را بشنوید.