آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۶ تیر ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

تنیا شکری، خواننده ساکن ایران مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه‌ای به نام "باوه‌یال" را انتخاب کرده‌ایم.

تَنیا شکری متولد سال ۱۹۷۹ در شهر ایلام، موسیقی را به صورت جدی پس از اتمام تحصیلاتش در زمینه معلمی آغاز کرد. 

او در طول سال های فراگیری از محضر اساتیدی به نام بهره گرفت و علاوه بر یادگیری مقامات کردی، ردیف آوازی ایران را نیز به پایان رسانده است.

قطعه‌ای که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" با صدای تنیا شکری انتخاب کرده‌ایم، "باوه‌یال" نام دارد. "باوه‌یال" نام کوهی در ۳۰ کیلومتری ایلام است. 

تَنیا شکری تا به امروز با گروه های مختلفی هم چون "روناک" همکاری داشته و آثاری درباره خودسوزی زنان در مناطق کردنشین یا بمباران شیمیایی شهر حلبچه نیز اجرا کرده است. 

داستان غم انگیز قطعه "باوه‌یال" را در برنامه این هفته بشنوید و مثل همیشه برای ارتباط با ما و رساندن نظرها، پیشنهادها و انتقادهای خود از طریق ایمیل [email protected] تماس بگیرید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۹ تیر ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از حسن گل‌نراقی، ترانه جاودانه "مرا ببوس" و روایات مختلفی که درباره این اثر وجود دارد، گفته‌ایم. این اثر با ویولن پرویز یاحقی و پیانو مشیرهمایون شهردار اجرا شده است.

حسن گل‌نراقی متولد سال ۱۳۰۰ در خانواده ای مذهبی متولد شد و به همین خاطر با وجود اینکه بسیار به خوانندگی علاقه داشت، دو یا سه ترانه بیشتر نخواند اما خواندن یک ترانه او را برای همیشه جاودانه کرد. 

ترانه "مرا ببوس" با صدای حسن گل‌نراقی از خاطره‌انگیزترین و پرشنونده‌ترین ترانه‌های ایرانی است. این ترانه از سوی حیدر رقابی، از فعالان سیاسی دهه ۱۳۳۰ سروده شده است. 

موسیقی ترانه "مرا ببوس" را مجید وفادار ساخته و اجرای آن با ویولون پرویز یاحقی همراه بوده ‌است. 

این ترانه برای نخستین بار از سوی خواننده‌ای قدیمی به نام پروانه در سال ۱۳۳۵ در فیلم اتهام به اجرا درآمد که مورد توجه قرار نگرفت.

روایات مختلفی درباره شعر این آهنگ نیز وجود دارد. برخی آن را به کودتای ۲۸ مرداد ربط داده‌اند. در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از روایت‌های مختلفی که درباره این ترانه معروف وجود دارد، گفته‌ایم.

گل‌نراقی که به واسطه کار پدر، خود نیز سال‌ها در کار خریدوفروش بلور و عتیقه بود، در پایان عمر گرفتار بیماری آلزایمر و تومور مغزی شد و در مهر ماه سال ۱۳۷۲ در تهران درگذشت. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲ تیر ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

قشنگ کامکار، نوازنده سه‌تار، ویولن و از اعضای گروه کامکارها مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. قشنگ کامکار نخستین زنی است که پس از انقلاب اسلامی روی صحنه رفت و موسیقی اجرا کرد.

قشنگ کامکار متولد ۲۵ بهمن ۱۳۳۲ در سنندج، نوازنده سه‌تار و ویولن و از اعضای گروه کامکارها است. او در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از دوران کودکی‌اش گفته که از پدرش در ابتدا نواختن ساز ویولن را فرا گرفت و اینکه چطور پس از آن به سه‌تار علاقه‌مند شد و این ساز را به عنوان ساز اصلی انتخاب کرد و اینکه محمدرضا لطفی، همسر سابقش نیز در علاقه‌مند شدن او به این ساز نقش داشت. 

قشنگ کامکار، نخستین زنی است که بعد از انقلاب اسلامی در ایران، با وجود محدودیت‌های بسیاری که برای اجرای موسیقی به ویژه در مورد زنان در این عرصه وجود داشته، در تالار وحدت روی صحنه رفت. 

او در سال‌های پس از انقلاب علاوه بر شرکت در اجراهای گروه کامکارها، همراه سیما بینا نیز اجراهای مختلفی داشت. قطعه‌ای که در پادکست این هفته می‌شنوید نیز یکی از همین اجراها در دستگاه سه‌گاه است. 

قشنگ کامکار در حال حاضر ساکن ایران و به تدریس ساز سه‌تار مشغول است. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۶ خرداد ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از جلیل شهناز، نوازنده چیره‌دست ساز تار گفته‌ایم. شهناز از برجسته‌ترین موسیقیدانی است که در موسیقی معاصر ایران ظهور کرد. ۲۷ خرداد سالروز درگذشت اوست.

استاد جلیل شهناز زاده اول خرداد ۱۳۰۰ در اصفهان، ساز تار را نزد پدرش شعبان‌خان و برادرش حسین شهناز فرا گرفت.

این استاد به‌نام موسیقی، نوازندگی در رادیو اصفهان را از سال ۱۳۲۸ آغاز کرد و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان رادیو به تهران آمد و در برنامه‌های گوناگونی مانند برنامه گلها، ارکستر حسین یاحقی و… به عنوان تکنواز و همنواز به فعالیت پرداخت. 

این نوازنده تار در طول زندگی هنری خود با هنرمندان مشهوری از جمله فرامرز پایور، حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم، علی تجویدی، جهانگیر ملک، اسدالله ملک، حسن کسائی، حسین تهرانی، تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، عبدالوهاب شهیدی، اکبر گلپایگانی، حسین خواجه امیری، محمد رضا شجریان و ... همکاری داشت.

شهناز در دهه ۱۳۶۰ همراه با فرامرز پایور (سنتور)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعیلی (تنبک) و سید محمد موسوی (نی) "گروه اساتید موسیقی ایران" را تشکیل داد. 

استاد جلیل شهناز در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسیقی برگزیده و مدرک درجه یک هنری برای تجلیل از یک عمر فعالیت هنری به او داده شد.

در بزرگداشت استاد جلیل شهناز که در سال ۱۳۸۵ برگزار شده بود، حسن کسائی، نوازنده نی که همکاری دیرینه‌ای با جلیل شهناز داشت درباره او گفته بود: «شناخت موسیقی کار هرکسی نیست. همه موسیقی را گوش می‌دهند و دوست ‌دارند اما کسی که بتواند مقاماتی را که استاد شهناز نواخته‌اند را درک کند، بسیار نادر است. قدرت جلیل شهناز در جواب دادن و دونوازی خارق العاده ‌است. من ۶۰ سال با ایشان همنوازی کرده‌ام و ساز بنده با ساز شهناز گره خورده ‌است.»

در سال ۱۳۸۷ نیز محمدرضا شجریان، گروهی که با آن کار می‌کرد را به افتخار جلیل شهناز، گروه شهناز نام گذاشت.

جلیل شهناز در ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در سن ۹۲ سالگی درگذشت و در بهشت‌ زهرای تهران به خاک سپرده شد. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۹ خرداد ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

بهرام باجلان، خواننده و مدرس آواز ساکن سوئد مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه‌ای با آهنگسازی اسدالله ملک و شعری از شیون فومنی را انتخاب کرده‌ایم.

بهرام باجلان متولد سال ۱۳۳۸ در تهران، آموزش موسیقی و شاهنامه‌خوانی را ابتدا نزد پدر و دایی خود آغاز کرد. پس از آن، از حضور هنرمندانی نظیر، علی‌اصغر بهاری، نصرالله ناصح‌پور، عبدالوهاب شهیدی و حسین عمومی بهره‌مند شد. 

باجلان در سال ۱۳۷۸ به سوئد مهاجرت کرد و در دانشگاه استکهلم به تحصیل موسیقی و صداسازی و همچنین آموزش سه‌تار پرداخت. 

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از بهرام باجلان قطعه‌ای به نام "بهار غنچه ساز" از ساخته‌های اسدالله ملک بر روی شعری از شیون فومنی را انتخاب کرده‌ایم که در سال ۱۳۷۷ در ایران اجرا شده است. 

بهرام باجلان تاکنون کنسرت‌هایی در کشورهای آلمان، سوئد و آمریکا برگزار کرده ‌است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۲ خرداد ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از سیمین آقارضی، نوازنده چیره‌دست ساز قانون گفته‌ایم. بسیاری معتقدند، این نوازنده ساز قانون را با هنر نوازندگی و استعداد خاص خود دوباره زنده کرد.

سیمین آقارضی متولد آذر ۱۳۱۷ در تهران پس از پایان تحصیلات ابتدایی وارد هنرستان موسیقی شد و نواختن ساز قانون را نزد مهدی مفتاح آموخت. 

او با خوانندگان مطرحی چون محمدرضا شجریان، حمیرا، دلکش، هایده، ایرج، سیما بینا، علیرضا افتخاری، گلپا و... همکاری داشت.

سیمین آقارضی همچنین با بسیاری از ارکسترهای بزرگ مانند ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر خالقی به رهبری روح‌الله خالقی و با بسیاری از اساتید موسیقی ایرانی هم چون پرویز یاحقی، علی تجویدی، حبیب‌الله بدیعی، همایون خرم، حسین تهرانی، یوسف یوسف زاده و ... همکاری و اجرا داشت.

او علاوه بر نواختن ساز قانون، با نواختن چند ساز دیگر آشنا بود و ویولن را نزد ابوالحسن صبا، پیانو را نزد جواد معروفی، تمبک را نزد حسین تهرانی و آواز را از غلامحسین بنان فرا گرفته بود. 

سیمین آقارضی در اواخر دهه ۴۰ به عنوان تک‌نواز قانون به استخدام رادیو درآمد و در ارکسترهای بزرگی مانند ارکستر گل‌ها و ارکستر سازهای ملی نیز مشارکت داشت. 

این هنرمند در ۲۱ دی ماه ۱۳۸۸ در سن ۷۱ سالگی درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

حمید متبسم، آهنگساز و نوازنده تار و سه‌تار مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. حمید متبسم همراه با گروهش به زودی در شهرهای مختلف اروپا روی صحنه خواهد رفت.

حمید متبسم متولد ۲۴ مرداد ۱۳۳۷ در مشهد است. در دوران کودکی آموزش تار را نزد پدرش، علی متبسم آغاز کرد و پس از آن از حضور اساتیدی همچون حبیب‌الله صالحی، زیدالله طلوعی، هوشنگ ظریف، محمدرضا لطفی و حسین علیزاده بهره برد.

حمید متبسم پس از مهاجرت به آلمان، گروه موسیقی دستان و چکاوک را همراه دیگر هنرمندان راه‌اندازی کرد. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به تاسیس انجمن تار و سه‌تار، برگزاری سمینارهای موسیقی سالانه و تشکیل گروه مضراب (با حضور هنرجویان) اشاره کرد.

حمید متبسم در سال ۱۳۸۷ ارکستر بزرگ سازهای ایرانی به منظور اجرای قطعه سیمرغ را نیز راه اندازی کرد. اثری که همایون شجریان خواننده آن است و دو رهبر ارکستر در داخل و خارج از ایران آن را رهبری کردند. نخستین اجرای سیمرغ در مرداد سال ۱۳۸۹ با رهبری محمدرضا درویشی روی صحنه رفت و پس از آن در مهر همان سال به رهبری هومن خلعتبری در شهرهای هرلن و لاهه در کشور هلند اجرا شد.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "دیر یافته" با صدای سالار عقیلی، آهنگی از حمید متبسم و شعر احمد شاملو را برایتان انتخاب کردیم که در آلبوم "تو کیستی" منتشر شده است. 

حمید متبسم در ماه ژوئن همراه گروهی متشکل از کاوه محمودیان - نوازنده ساز تنبک، سمیرا گلباز - بم تار، علیرضا مهدی زاده – کمانچه و حسین بهاربین به عنوان خواننده روی صحنه خواهد رفت. این کنسرت‌ها در شهرهای مختلف آلمان، سوئیس و هلند برگزار خواهد شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از استاد حسن کامکار گفته‌ایم.۳۰ سال از درگذشت بنیان‌گذار گروه موسیقی کامکارها گذشته است. قشنگ کامکار نیز در این برنامه از استعداد پدر در نوازندگی سازهای مختلف گفته است.

حسن کامکار متولد نخستین روز فروردین ۱۳۰۲ در سنندج بود. از کودکی به موسیقی علاقه داشت و با خرید یک ساز سه‌تار از نوازنده‌ای نابینا به نام علی‌خان و نواختن آن، به دنیای موسیقی گام نهاد.

در ۱۲ سالگی به مدرسه موزیک نظام رفت و در ۱۷ سالگی با ساز ویولن آشنا شد. از آنجا که در ارتش سلفژ را فرا گرفته بود، این ساز را بدون استاد و با استفاده از نت‌ها و ردیف‌های چاپ شده از استاد ابوالحسن صبا تمرین کرد.

این موسیقیدان، آهنگساز، نوازنده ویولن و بنیان‌گذار گروه موسیقی کامکارها، علی رغم تمام مشکلات، توانست تحولات بسیاری در زمینه موسیقی و به خصوص موسیقی کردستان ایجاد کند.

حسن کامکار در سال ۱۳۴۰ نخستین هنرستان موسیقی کردستان را با حمایت وزارت فرهنگ آن زمان تاسیس کرد و چند سال بعد توانست چهار گروه موسیقی تشکیل دهد که یکی از آنها، گروه بانوان و یک گروه دیگر متعلق به کودکان بود.

بنیان‌گذار گروه موسیقی کامکارها سالیان طولانی به جمع‌آوری، تدوین و ساختن آهنگ، نغمه و ترانه‌های فولکلور کردی و نت‌نویسی موسیقی پرداخت و بیش از ۴۰۰ قطعه و ترانه ساخت.

از حسن کامکار هشت فرزند نوازنده یا آهنگساز به اسامی، هوشنگ، بیژن، پشنگ، قشنگ ، ارژنگ، ارسلان، اردشیر و اردوان به یادگار مانده است. 

نخستین ارکستر خانوادگی کامکارها نیز در سال ۱۳۴۴ شکل گرفت که در آن کنسرت، حسن کامکار ویولن می‌نواخت، دخترش، قشنگ می‌خواند، پشنگ، ارژنگ، هوشنگ و بیژن کامکار نیز به عنوان نوزانده حضور داشتند.

بعدها گروه کامکارها همراه با محمد رضا لطفی، پرویز مشکاتیان و حسین علیزاده، هسته اولیه گروه‌های شیدا و عارف را بنیان گذاردند و نخستین کنسرت‌ها را هم در اوایل انقلاب اجرا کردند.

قطعه‌ای که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" برایتان انتخاب کرده‌ایم از بداهه نوازی های به جا مانده از حسن کامکار است که چند سال پیش، پسرش پشنگ کامکار در ستایش ۵۰ سال فعالیت موسیقایی حسن کامکار تنظیم کرده است.

در این قطعه، غیر از ویولن سولو ، تمام ملودی‌های ارکستر هم از ساخته‌های حسن کامکار است که پشنگ کامکار کار هارمونیزه و ارکستراسیون آن را انجام داده است و دیگر برادرانش، اردشیر و ارسلان و برادرزاده‌اش، سیاوش کامکار در ضبط آن شرکت کرده‌اند.

حسن کامکار در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۷۱ درگذشت. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

شکیلا، خواننده ساکن آمریکا مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از این خواننده قطعه "چشم نرگس" را انتخاب کرده‌ایم که او آن را در ۱۸ سالگی خوانده و یک سال پس از انقلاب اسلامی اجرا کرده است.

شکیلا محسنی صداقت با نام هنری شکیلا در سال ١٣۴١ در تهران متولد شد. نخستین ترانه‌ای که شروع به زمزمه کرد از پوران بود. مدتی نزد محمود کریمی، موسیقیدان و مدرس ردیف آوازی موسیقی ایرانی شاگردی کرد اما از آنجایی که پدرش مخالف کار هنری او بود، در ایران به صورت جدی این حرفه را ادامه نداد.

در ۱۸ سالگی برای ادامه تحصیل به آمریکا مهاجرت کرد اما کار حرفه‌ای موسیقی را نیز ادامه داد تا جایی که در ۳۰ سال اخیر بیش از ۲۰ آلبوم موسیقی منتشر کرده است. 

شکیلا به زبان‌های فارسی، انگلیسی، هندی، اسپانیایی و کردی ترانه خوانده است.

از این خواننده در پادکست این هفته قطعه "چشم نرگس" را انتخاب کرده‌ایم که او آن را در ۱۸ سالگی خوانده و یک سال پس از انقلاب اسلامی اجرا کرده است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از جواد لشگری، آهنگساز، نوازنده ویولن و از مدیران قدیمی ارکستر رادیو ایران گفته‌ایم. قطعه "تو بخوان" با صدای مرضیه و آهنگسازی جواد لشگری برای این برنامه انتخاب شده است.

جواد لشگری متولد ۹ مهر ۱۳۰۲ یکی از نوازندگان و آهنگسازانی بود که آثارش را بیش از خودش می‌شناسند.

۱۵ ساله بود که نزد ابوالحسن صبا رفت و پس از سه سال برای اینکه نت و ردیف‌های سازی و آوازی را کامل بیاموزد، شاگرد مهدی خالدی و پس از آن احمد فروتن راد شد.

پس از آن به رادیو رفت و روزهای دوشنبه پیش از اخبار تک نوازی رادیو را انجام می‌داد. 

در ۳۰ سالگی با آشنایی با دلکش، از خوانندگان مطرح موسیقی سنتی، نخستین آهنگش را برای او ساخت. این قطعه "فتنه" نام دارد و با شعری از رهی معیری در دستگاه اصفهان ساخته شده است.

در سال ۱۳۳۲ به سرپرستی ارکستر بزرگ رادیو انتخاب شد و تا سال ۱۳۳۵ سرپرستی این ارکستر را به عهده داشت. او بیش از ۴۰ آهنگ برای بانو دلکش ساخت و حدود ۳۰۰ برای خوانندگان سرشناس دیگری هم چون مرضیه، الهه، پوران، پروین، سیمین آرین، سیمین غانم و ... آفریده است.

جواد لشگری صدای خوشی هم داشت و جالب اینکه ظرایف سازی را که با ویولن اجرا می‌کرد، هنگام خواندن هم به گوش می‌رساند.

قطعه‌ای که از این آهنگساز قدیمی برای پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب شده است، "تو بخوان" نام دارد که با عناوینی هم چون "برف پیری" یا "هرگز نمی‌شد باور من" نیز شناخته شده است. 

این قطعه را برای نخستین بار مرضیه، از خوانندگان قدیمی موسیقی کلاسیک ایرانی بر روی شعری از رحیم معینی کرمانشاه و آهنگسازی جواد لشگری خوانده بود. در سال‌های گذشته البته خوانندگان بسیاری این ترانه را بازخوانی کرده‌اند. 

جواد لشگری در روز ۱۷ فروردین ۱۳۹۵ در ۹۳ سالگی در منزل مسکونی‌اش در تهران درگذشت.