آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست:  ۱۸ آذر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از بیژن مفید، نمایش‌نامه‌نویس، آهنگساز، خواننده و نوازنده گفته‌ایم. تسلط بر موسیقی و ریتم از مهم‌ترین ویژگی‌های تئاتر بیژن مفید محسوب می‌شد.

بیژن مفید در سال ۱۳۱۴ در تهران زاده شد. پدرش از بازیگران نقش‌های شاهنامه‌ای و نوازنده تار بود؛ بنابراین بیژن از همان کودکی با شعر، دستگاه‌های موسیقی و نمایش‌های سنتی ایرانی آشنا شد. او تسلطش بر موسیقی و ریتم را که از مهم‌ترین ویژگی‌های تئاترش محسوب می‌شد، وام‌دار فراگرفتن ساز ویلن در دوره کودکی‌اش می‌دانست.

او برادر بهمن مفید، اردوان مفید، هومن مفید و هنگامه مفید است.

۱۹ ساله بود که نخست به دانشکده حقوق رفت ولی پس از آن در رشته ادبیات انگلیسی لیسانس گرفت. ۲۸ ساله بود که "آتلیه تئاتر" را گشود که در آن بیشتر به ترجمه و تنظیم نمایشنامه‌ها می‌پرداخت.

۳۰ ساله بود که نوشتن ماندگارترین اثرش "شهر قصه" را آغاز کرد که چهار سال به درازا کشید. این نمایشنامه که اثرگذارترین کمِدی موزیکال تاریخ تئاتر ایران به شمار می‌آید، سراسر انتقاد است.

بیژن مفید ۱۵۰ نمایشنامه رادیویی به فارسی برگرداند و از صدای گرمش در اجرای بیشتر آنها بهره گرفت.

او ترانه‌های نمایشنامه‌هایش را خود می‌ساخت، می‌خواند و می‌نواخت.

صدرالدین زاهد، بازیگر و کارگردان تئاتر که سال‌ها تجربه همکاری با بیژن مفید را داشت، پیش از این در گفت و گو با خبرگزاری ایلنا گفته بود: «بیژن مفید خیلی وابسته به فرهنگ، موسیقی، شعر و ادبیات ایرانی بود. او هم ترانه‌سازی می‌کرد، هم دستی در موسیقی داشت، هم شعر می‌گفت و هم می‌نوشت. کار منحصر به فرد او در نتیجه تسلط به هنرهای مختلف بود. دستگاه‌های ایرانی را می‌شناخت و در نتیجه این تسلط خیلی کمک می‌کرد تا ضرباهنگ و ریتم نمایش‌هایش را درست دربیاورد.»

بیژن مفید در ۴۹ سالگی در جنوب کالیفرنیا درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۱ آذر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

بهرام خورشیدی، آهنگساز و نوازنده تار مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. در این برنامه قطعه "انار" با صدای مریم بهاری، آهنگسازی اسماعیل مسقطی و بازتنظیم بهرام خورشیدی را بشنوید.

بهرام خورشیدی متولد سال ۱۳۶۶ در سنندج است. پدرش از علاقه‌مندان موسیقی بود و نوای بزرگان موسیقی را همیشه از کودکی در خانه می‌شنید. بهرام خورشیدی از ۱۰ سالگی ساز تار را انتخاب کرد و در این برنامه می‌گوید، دلیل انتخاب این ساز استاد جلیل شهناز، از نوازندگان به نام تار بوده است.

قطعه ای که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" با صدای مریم بهاری می‌شنوید، "انار" نام دارد از ساخته های اسماعیل مسقطی، پيش‌كسوت موسيقی كرمانشاه است. 

اسماعيل مسقطی متولد ۱۳۰۱ در شهر كرمانشاه و از شاگردان مرتضی نی‏داوود و يحيی زرينچه بود. او از نوازندگان و آهنگسازان به نام شهر کرمانشاه بود که در سال ۱۳۸۷ درگذشت. 

مریم بهاری که خواننده این قطعه است نیز پیش از این مهمان پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بود و از او ترانه محلی "قمرانی" را که بازخوانی کرده بود را انتخاب کرده بودیم.

بهرام خورشیدی، مهمان این هفته کار هنری خود را مدیون سه تن از اساتید موسیقی سنتی ایران می‌داند: فریدون حافظی، جلیل شهناز و فرهنگ شریف.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۴ آذر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از غلامرضا دادبه ‌گفته‌ایم که از استادان آواز هنرمندان به نامی هم چون محمدرضا شجریان، علی‌رضا افتخاری، کیخسرو پورناظری و ... بود. دادبه، استاد موسیقی و آواز ایرانی، ایران‌شناس، نویسنده و از دراویش گنابادی بود.

از سلسله برنامه‌های گل‌های رادیو که داود پیرنیا ویژه آوازهای عرفانی پیشنهاد و تهیه کرد، مجموعه برنامه‌های "برگ سبز" بود. یکی از خوانندگان برجسته این برنامه‌ها، استاد تاریخ ایران باستان غلامرضا دادبه بود که همراه هنرمندانی مانند حسن کسایی، احمد عبادی و به ویژه رضا ورزنده آوازهایی در دستگاه‌های موسیقی سنتی اجرا می‌کرد.

غلامرضا دادبه مشهور به "جانسوز" متولد ۱۴ فروردین سال ۱۲۹۹ در اصفهان بود و در کنار تحصیل، نزد استادان آواز مکتب اصفهان، سید رحیم اصفهانی و حسین خان ساعت ساز به فراگیری موسیقی پرداخت و افزون بر خوانندگی، نواختن تار را هم آموخت.

او پیش از آنکه به ضبط و پخش آوازهایش بپردازد، شاگردانی پرورش می‌داد که برجسته ترین آنها محمدرضا شجریان است. از دیگر شاگردان او می‌توان به علیرضا افتخاری، کیخسرو پورناظری، سارا کسروی، سیمین و زرین حقی اشاره کرد. 

برگ سبز شماره ۱۱۵ را با همراهی رضا ورزنده به دوبیتی‌های باباطاهر و آواز دشتستانی اختصاص داده بود که با نام "جانسوز" بایگانی شده است. آواز بمی که در آن برنامه خوانده، سرچشمه الهام بسیاری از دشتستانی‌خوان‌ها از جمله محمدرضا شجریان بوده است.

غلامرضا دادبه در ۱۱ مرداد سال ۱۳۸۰ درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست:  ۲۷ آبان ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از فرزین، خواننده موسیقی پاپ ‌گفته‌ایم. از او نخستین ترانه‌ای که خوانده بود به نام "دم بگیرین" را انتخاب کرده‌ایم که آهنگساز آن حسن شماعی‌زاده است.

فرزین با نام اصلی علی‌ تکمیلی‌نژاد متولد ۱۳۳۱ در آبادان بود که به واسطه فریدون فرخزاد به رادیو راه یافت. نخستین ترانه‌ای که از او از طریق رادیو پخش شد قطعه "دم بگیرین" با آهنگسازی حسن شماعی‌زاده بود.

فرزین از خوانندگان مطرح موسیقی پاپ در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ خورشیدی بود که پس از انقلاب اسلامی در ایران به آمریکا مهاجرت کرد.

اولین آلبوم فرزین در آمریکا "گریه نکن" بود که از جمله موفق‌ترین کارهای او و اثری از آهنگساز معروف، جهانبخش پازوکی بود.

از دیگر آلبوم‌هایی که در خارج از کشور از این خواننده منتشر شد می‌توان به "معشوقه" ، "عشق زینو"، "بی رخ تو"، "اگه سوختیم"، "به یاد دیروز" و "شما واشک" اشاره کرد.

فرزین همچنین به خاطر علاقه زیادی که به تیم پرسپولیس داشت، ترانه‌ای به نام "پرسپولیس" اجرا کرده بود.

او چند سالی در آمریکا زندگی کرد و پس از آن برای ادامه زندگی به آلمان آمد، اما در سن ۴۷ سالگی به علت سکته قلبی درگذشت. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۰ آبان ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از خواننده‌ای گفتیم که نخستین خواننده تصنیف معروف "امشب شب مهتابه" است. نوا از خوانندگان مطرح دهه ۲۰ و ۳۰ در ایران بود.

تقريبا هيچ علاقه‌مند به موسيقی ايرانی پيدا نمی شود كه تصنیف"امشب شب مهتابه" را نشناسد و نشنيده باشد. بی گمان ۸۰ ساله ها خوب می‌دانند كه اين ترانه را برای نخستين بار خواننده‌ای به نام نوا خواند و بر صفحه گرامافون ضبط كرد.

تاكنون بيش از ۲۰ خواننده اين ترانه را خوانده و بر روی صفحه، نوار، سی دی یا شبكه‌های اجتماعی ضبط و پخش كرده‌اند اما هنوز صفحه نوا جای خوش خود را در اين ميان از دست نداده است.

از آنجا كه هارمونی از راه اركسترهای ارتشی به موسيقی ايرانی وارد شد، در دهه‌های نخست سده گذشته از نوازندگان ارتشی دعوت می‌شد كه در اركسترهای راديو و ترانه‌های بزمی و حتی كلاسيک هم شركت كنند. ترانه "امشب شب مهتابه" نمونه روشن اين تركيب جالب است. سازهای سنتی در كنار ترمپت، قره نی و هورن برای نوا اين آهنگ را نواخته‌اند.

البته که شکی نيست كه سروده شيدا يا به قولی ناصرالدين شاه هم در ماندگاری اين ترانه بی‌نقش نبوده است. رباعی فاخر ادبی در كنار سخنان عاميانه نشسته ولی از گيرايی ترانه نكاسته است.

روایت شده است که نوا متولد ۱۳۰۵ با اصالتی آذری از خوانندگان دهه ۲۰ و ۳۰ بود که صدایش برای اولین بار از رادیو تبریز پخش شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۳ آبان ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

گلرخ امینیان، خواننده اپرا مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. قطعه "هیچ نگفتیم" در این برنامه انتخاب شده که شعر و آهنگ آن از این هنرمند است و پس از رخدادهای اخیر خوزستان ساخته شده است.

گلرخ امینیان متولد تهران و فارغ التحصیل رشته ریاضی است اما از کودکی به واسطه خانواده به موسیقی علاقه‌مند شد و با نواختن ساز ویولن آغاز کرد و پس از آن زیر نظر اساتید آواز، صدایش را تعلیم داد و به صورت جدی فعالیت در عرصه موسیقی را آغاز کرد.

او پس از مهاجرت از ایران در در کنسرواتور سلطنتی کانادا دوره های مربوط به صداسازی را گذراند.

شعر و آهنگ قطعه "هیچ نگفتیم" که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب شده است، از خود گلرخ امینیان است که در همکاری با مهران امینیان آن را خوانده‌اند.

گلرخ امینیان در توضیح روند چگونگی نوشتن شعر و آهنگسازی این قطعه می‌گوید: «این قطعه روایت یک بار ۴۰ ساله است که در طول این سال ها مدام با خودم حملش کردم اما پس از اتفاقات اخیر ایران و در نهایت موضوع خوزستان تبدیل به خلق این اثر شد.»

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۶ آبان ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از فرهنگ شریف، یکی از نوزاندگان چیره‌دست ساز تار و ویژگی های کار او گفته‌ایم. احمد عبادی نوازنده سه‌تار درباره فرهنگ شریف گفته بود: «شریف بداهه موسیقی اصیل ایرانی است.»

فرهنگ شریف متولد سوم فروردین سال ۱۳۱۰ در شهر آمل بود. پدرش دکتر داروساز بود و از دو سالگی او و خانواده را به شهرری تهران منتقل کرد.

او نواختن تار را زیر نظر عبدالحسین شهنازی و مرتضی نی‌داوود فراگرفت و از تکنوازان و بداهه‌نوازان سرشناس موسیقی ایرانی شناخته می‌شود.

فرهنگ شریف نخستین تک‌نوازی خود را در سن دوازده سالگی به صورت زنده در رادیوی ایران اجرا کرد و بعدها در سن پانزده سالگی بود که به ارکستر گل‌ها به سرپرستی ابوالحسن صبا دعوت شد.

فرهنگ شریف با خوانندگان بسیاری مانند گلپا، ایرج، دلکش، غلامحسین بنان، محمدرضا شجریان، مرضیه، حمیرا، هایده و روح‌انگیز همنوازی داشته است و در اغلب برنامه‌های گل‌ها به عنوان تک‌نواز آواز، خوانندگان را همراهی می‌کرد.

آوای ساز او در میان تکنوازان تار به خاطر سه ویژگی برجسته و آشکار بود:

۱) جفت سیم های تارش چنان هماهنگ بودند که گویی تار به جای شش جفت سیم، سه تک سیم دارد.

۲) ریز را چنان نرم و پرشتاب می‌نواخت که ساز مضرابی تقریبا صدای ساز کششی می‌داد.

۳) ملودی‌هایش تنوع بسیار داشتند و شیرین و دلنشین بودند.

فرهنگ شریف در ۱۷ شهریور ۱۳۹۵ در ۸۵ سالگی در تهران درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۹ مهر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

بابک خان قلی، خواننده و آهنگساز اهل ملایر مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "انجیر" را انتخاب کرده‌ایم که در موردش نوشته شده، "برای خانه مادرجان و درخت انجيرش و همه آدم های رفته و نرفته".

بابک خان قلی متولد سال ۱۳۶۷ در شهرستان ملایر است. موسیقی را به واسطه پدرش که نوازنده و مدرس ساز سه تار بود، با موسیقی سنتی آغاز کرد اما در ادامه ساز و سبکش را تغییر داد. 

بابک خان قلی در رشته مهندسی صنایع تحصیل کرده است و در حال حاضر ساکن پایتخت است. 

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از او قطعه "درخت انجیر" را انتخاب کرده‌ایم که ملودیکای آن را خودش نواخته است و امیر ضیائیان کار نواختن گیتار را انجام داده است و بابک در این برنامه چگونگی ساخته شدن این قطعه را روایت کرده است. 

بابک خان قلی در سال های اخیر کار آهنگسازی تئاتر و فیلم انجام داده است و با برخی از خوانندگان نیز همکاری داشته است. 

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۲ مهر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از موسیقیدانی گفته‌ایم که كمتر خواننده موسيقی سنتی ايران را می‌شود يافت كه مستقيم يا از راه شنيدن روايت رديف آوازی او، از شاگردانش به شمار نیاید. برنامه این هفته به محمود کریمی اختصاص دارد.

تنها صفحه‌ای که از محمود کریمی در دستگاه نوا ضبط شده در اختيار موسيقی شناس فرانسوی، ژان دورينگ است. غیر از آن صدايش را می‌شود تنها از درس‌های رديفش شنيد.

محمود كريمی در سال ۱۳۰۶ در تهران زاده شد. پدرش ويولن می‌نواخت و رفت و آمدش با استادان موسيقی، فرزندش را هم با اين هنر آشنا كرد.

او پس از پايان دبيرستان در هنرستان زيبای كشور، نقاشی مينياتور خواند و ۲۴ ساله بود كه در بخش عمران وزارت كشور و سپس در همين بخش در وزارت دادگستری تا بازنشستگی به كار پرداخت.

دستی نیز بر نواختن ساز سه تار داشت و این ساز را نزد استاد مجرد ايرانی آموخته و گاه برنامه‌هایی در تلويزيون ملی اجرا می‌کرد اما كار اصلی او آموزش رديف آوازی موسيقی سنتی در هنرستان زيبا و مركز حفظ و اشاعه موسيقی بود كه تا پايان عمرش ادامه داشت.

رديف موسيقی را با چنان دقتی خوانده كه محمدتقی مسعوديه همان را به عنوان پايانامه دكتری نت كرده و با صدای او منتشر ساخته است.

صدای دلنشين و روايت شيرين او بسياری از نوازندگان را بر آن داشته كه آواز درسی او را به عنوان تكنوازی سازهای گوناگون ضبط و منتشر كنند.

بسیاری از خوانندگان از جمله پریسا، شهرام ناظری، حسام‌الدین سراج، افسانه رثایی، نصرالله ناصح پور، حمدعلی قدمی، قاسم رفعتی، محمد باغبان، هوشمند عقیلی، سروش ایزدی، معصومه مهرعلی و ... نزد او به آموزش آواز پرداخته‌اند.

در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" بخش‌هایی از دستگاه ماهور را برگزيده‌ایم.

محمود كريمی در در سوم آذر سال ۱۳۶۳ در سن ۵۸ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت و در امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۵ مهر ۱۴۰۰

copyright ©Deutsche Welle

مهدی امامی، خواننده موسیقی سنتی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. بخش‌هایی از کنسرت زمستان را که در تالار رودکی برگزار شده بود، با صدای مهدی امامی و آهنگسازی علی کاظمی را در این برنامه بشنوید.

مهدی امامی، فارغ التحصیل مهندسی عمران است و مقدمات آواز، تمبک و دف را نزد پدرش استاد احمد امامی آموخت.

از سال ۱۳۷۶ به صورت جدی به فراگیری ردیف آوازی موسیقی ایران پرداخت.

ابتدا از حسن ادیب، ردیف استاد عبدالله دوامی را فرا گرفت، سپس نزد محسن کرامتی رفت تا شیوه و ردیف استاد سید حسین طاهرزاده و استاد محمد رضا شجریان را بیاموزد.

از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ در کلاس های تحلیل ردیف و آواز استاد محمد رضا لطفی شرکت کرد و از سال ۱۳۸۶ به کارگاه استاد محمد رضا شجریان راه یافت.

آلبوم کنسرت زمستان که در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" انتخاب کرده‌ایم، اثری است با آهنگسازی علی کاظمی و آواز مهدی امامی که شامل هشت قطعه در سبک موسیقی کلاسیک ایرانی است. 

از مهدی امامی آلبوم‌های دیگری هم چون "تاش" به آهنگسازی سیاوش ایمانی، "من همان نایم" به آهنگسازی سیامک جهانگیری، "تصنیف های عارف قزوینی" به سرپرستی امیر شریفی، آلبو م های "شرح این هجران"، "برافشان"، "چهارسو" باز هم به آهنگسازی امیر شریفی منتشر شده است. 

مهدی امامی همچنین در اپرای مولانا، اپرای حافظ و اپرای عاشورا به آهنگسازی بهزاد عبدی، اپرای خیام به آهنگسازی امیر بهزاد و و خیام خوانی به آهنگسازی پیمان سلطانی حضور داشته است.