آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ 

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از یحيی زرپنجه، آهنگساز و نوازنده چیره‌دست تار یاد کرده‌ایم. از او در این برنامه قطعه جاودانه "ز فروردین" با صدای هنگامه اخوان انتخاب شده است.

یحيی زرپنجه با نام اصلی هارون جزاسند از کودکی نواختن تار را در ابتدا نزد برادرش آغاز کرد. پدرش، آقا ربيع هم نوازنده دايره بود و آوازهای ضربی هم می‌خواند.

يحيی پس از چند سال آشنایی مقدماتی با تار و تمبک، نزد استاد ميرزا حسينقلی رفت و پس از آن از حضور درويش‌خان و مرتضی نی‌داوود نیز استفاده کرد.

در سال ۱۳۰۶ كمپانی انگليسی H.M.V. (هيس ماستر ويس) دستگاه ضبط صفحه را به تهران وارد كرد تا صفحه‌هایی با صدای ساز و آواز هنرمندان ایرانی پر كند. زرپنجه نيز از كسانی بود كه چند صفحه پر كرد.

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه جاودانه "ز فروردین" با آهنگسازی این هنرمند و با صدای هنگامه اخوان و شعری از ملک الشعرای بهار را انتخاب کرده‌ایم که در سال ۱۳۹۴ با همراهی گروه بهار در ایران خوانده شده است اما این قطعه را خوانندگان دیگری هم‌چون جمال صفوی، مرضیه در گلهای رنگارنگ شماره ۲۹۹، سپیده رئیس سادات، طاهر قریشی و ... نیز اجرا کرده‌اند.

زرپنجه در سال ۱۳۱۱ در سن ۳۲ سالگی گرفتار یک بیماری مهلک شد و از آنجا که در آن زمان هنوز پنی‌سيلين در ايران شناخته نشده بود، بر اثر عفونت شدید جان باخت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۷ فروردین ۱۴۰۲ 

copyright ©Deutsche Welle

رکسانا صرافی، خواننده موسیقی ایرانی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" است. از او قطعه "ستوه" با شعری از فریدون مشیری و آهنگسازی سروش کمالیان را انتخاب کرده‌ایم.

رکسانا صرافی در فرودین سال ۱۳۶۵ در مازندران متولد شد و از کودکی فراگیری موسیقی را با ساز سه‌تار و تار آغاز کرد.

پس از دوره متوسطه با اینکه در رشته حقوق تحصیل کرد و تا مقطع کارشناسی ارشد هم پیش رفت اما علاقه به خواندن، او را به کلاس‌های حمیدرضا نوربخش، غلامرضا رضایی و پریسا کشاند و تا سال‌ها نزد این اساتید مشغول فراگیری ردیف‌های آوازی شد.

رکسانا صرافی نیز تجربه‌های مختلفی از اعمال محدودیت و ممنوعیت‌ها در عرصه موسیقی در مورد زنان دارد و در این پادکست از همکاران مرد در این حوزه می‌گوید که به خاطر این موضوع حاضر به همکاری با بسیاری از خوانندگان زن در ایران نیستند.

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "ستوه" با شعری از فریدون مشیری و آهنگسازی سروش کمالیان را انتخاب کرده‌ایم که رکسانا صرافی از روند ساخته شدن آن و چگونگی انتخاب شعر می‌گوید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۰ فروردین ۱۴۰۲ 

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از منوچهر لشگری، آهنگساز و نوازنده ساز ویولن و فلوت یاد کرده‌ایم. قطعه "بوسه عید" با صدای پروین و آهنگی از این هنرمند به نام را در این برنامه بشنوید.

منوچهر لشگری، آهنگساز و نوازنده ساز ویولن و فلوت متولد ۲۰ اسفند سال ۱۳۱۴ و فرزند علی اصغر لشگری، از نوازندگان تار بود.

جواد لشگری، آهنگساز، نوازنده ویولن و از مدیران قدیمی ارکستر رادیو ایران نیز دایی او بود.

منوچهر آموزش‌های نخست را نزد پدر و دایی خود آغاز کرد و پس از آن برای آموزش نواختن کمانچه نزد علی اصغر بهاری رفت.

او همچنین هارمونی و آهنگسازی را نزد هوشنگ استوار، یوسف یوسف‌زاده و پروفسور دیوید در کلاس‌هایی که از طرف رادیو در دانشگاه تهران تشکیل شده بود، فرا گرفت.

از سال ۱۳۳۳ نیز به عنوان نوازنده فلوت در ارکستر ابراهیم منصوری و مرتضی محجوبی شروع به کار کرد.

پس از آن، در سال ۱۳۴۰ به عنوان نوازنده و آهنگساز در ارکستر شماره یک رادیو به رهبری حسینعلی ملاح و سپس در ارکستر نکیسا به رهبری مصطفی کسروی و ارکستر باربد به رهبری فریدون ناصری و فرهاد فخرالدینی و ارکستر سازهای ملی به رهبری مهدی مفتاح و همایون خرم هم حضور یافت.

منوچهر لشگری آهنگسازی را در سال ۱۳۴۰ آغاز کرد و نخستین اثر خود به نام "آتش جاویدان" در آواز افشاری با کلامی از ابوالقاسم حالت را برای غلامحسین بنان ساخت.

در پادکست "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "بوسه عید" با صدای پروین، شعری از محمدعلی بهمنی و آهنگسازی منوچهر لشگری را می‌شنوید که در دستگاه سه‌گاه در سال ۱۳۴۹ منتشر شده است.

منوچهر لشگری در ۱۱ دی سال ۱۳۹۶ در سن ۸۲ سالگی بر اثر بیماری ریوی درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۳ فروردین ۱۴۰۲ 

copyright ©Deutsche Welle

در نخستین پادکست "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۱۴۰۲ از تورج شعبان‌خانی و قطعه "بهار بهار" با شعری از محمدعلی بهمنی گفته‌ایم و مروری بر برخی از ماندگارترین آثار این هنرمند کرده‌ایم.

تورج شعبان‌خانی زاده ۱۵ بهمن ۱۳۲۹ در تهران، آهنگساز، تنظیم کننده و خواننده موسیقی پاپ بود که از ۱۷ سالگی موسیقی رابه طور حرفه‌ای آغاز کرد.

تلویزیون در سال ۱۳۵۰ به دنبال جذب استعدادهای جدید در موسیقی بود و به همین خاطر فراخوانی داد و از بین چهار هزار نفر شرکت کننده، تنها ۴۰ نفر برگزیده شدند که یکی از این افراد تورج شعبان‌خانی بود.

برای برگزیدگان، کلاس‌های سلفژ و تئوری موسیقی طی یک دوره دو ساله تحت آموزش اساتید مختلف از جمله مرتضی حنانه برگزار شد و پس از آن بود که شعبانخانی آهنگسازی را به صورت حرفه‌ای آغاز کرد.

شعبان‌خانی که به مرد بی‌حاشیه و بی‌ادعای موسیقی معروف بود، فعالیت موسیقایی خود را با موسیقی متن و آهنگسازی فیلم "آدمک" به کارگردانی و نویسندگی خسرو هریتاش و معرفی فریدون فروغی ادامه داد. در این فیلم دو ترانه به نام‌های "آدمک" و "پروانه من" با شعر و آهنگ تورج شعبانخانی و صدای فریدون فروغی اجرا شد.

این هنرمند نامی در طول فعالیت‌ هنری خود بیش از ۲۶۰ ترانه و چهار موسیقی فیلم را آهنگسازی کرد و از او دو آلبوم موسیقی با صدای خودش به یادگار مانده‌ است.

شعبان‌خانی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ از خوانندگان و هنرمندانی بود که در ایران ماند و با خوانندگانی مثل ناصر عبداللهی، محمدرضا عیوضی و خشایار اعتمادی در داخل کشور همکاری کرد.

او در حالی‌ که برای برگزاری یک کارگاه آموزشی با موضوع "آسیب‌شناسی ۱۰۰ سال ترانه در ایران" در سال ۱۳۹۸ به همدان سفر کرده بود، بر اثر عارضه قلبی و ریوی به کما رفت و پس از انتقال به تهران در ۱۸ آذر همان سال در بیمارستان عرفان درگذشت.

سیمین غانم که دخترخاله او بود، در مراسم درگذشت شعبان‌خانی گفته بود: «آخرین مطلبی که از او به یاد دارم این است که می‌گفت دلم از موسیقی گرفته است؛ چون زحمات زیادی برای این هنر کشیده‌ام و در واقع تمام زندگی‌ام را وقف آن کردم اما در جامعه آن‌طور که باید از جنبه‌ مادی و معنوی جلوه‌ای نداشت.»

ما هم در نخستین پادکست "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۱۴۰۲ قطعه "بهار بهار" با شعری از محمدعلی بهمنی و آهنگسازی و صدای تورج شعبان‌خانی را انتخاب کرده‌ایم.

محمدعلی بهمنی درباره این شعر پس از درگذشت شعبان‌خانی گفته بود: «شعر "بهار بهار" را هم تورج و هم ناصر عبداللهی خواندند و من بسیار متاسفم که هر دو عزیز را از دست دادیم.»

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۵ اسفند ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

مهمان آخرین پادکست "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۱۴۰۱ مهسا وحدت است. قطعه‌ای از آخرین آلبوم این هنرمند که پس از اعتراضات سراسری در ایران به "کودکان فردا" تقدیم شده است را در این برنامه بشنوید.

مهسا وحدت متولد هفتم آبان ۱۳۵۲ در تهران از ۱۴ سالگی مقدمات موسیقی را با نواختن پیانو نزد مینو محبی آغاز کرد و نزد لاله آق‌اولی این ساز را ادامه داد. فراگیری آواز ایرانی (سنتی) را نیز نزد پری ملکی آغاز کرد و نزد مهدی فلاح و محسن کرامتی آموخته‌هایش را تکمیل کرد.

او همچنین ساز سه تار را نزد رامین کاکاوند و مسعود شعاری آموخت و در سال ۱۳۷۸ از دانشکده موسیقی دانشگاه هنر فارغ‌التحصیل شد.

از مهسا وحدت تا به امروز آلبوم‌های موسیقی مختلفی مانند "آوازهایی از باغ ایرانی"، "ریشه در خاک"، "حوا منم" و ... منتشر شده است

از این خواننده مطرح موسیقی در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "Braids Of Innocence" از آلبومی به همین نام را انتخاب کرده‌ایم که مهسا وحدت روایت ساخته شدنش را نیز تعریف کرده است.

در این آلبوم او با یک گروه کر نروژی و اتابک الیاسی به عنوان آهنگساز و تنظیم کننده همکاری کرده و به خاطر اعتراضات سراسری ماه‌های گذشته در ایران آن را به "کودکان فردا" تقدیم کرده است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

پژمان طاهری، آهنگساز و نوازنده سنتور مهمان پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" است. قطعه "امیرکبیر" با آهنگسازی او، شعری از فریدون مشیری و صدای شهرام ناظری را در این برنامه بشنوید.

پژمان طاهری متولد سال ۱۳۴۹ در گرگان نوازندگی سنتور را از هفت سالگی نزد جواد داوری آغاز کرد و سپس نزد مجید کیانی به فراگیری ردیف میرزا عبدالله پرداخت. پس از فارغ‌التحصیلی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران نیز به فعالیت حرفه‌‌ای در عرصه آهنگسازی و نوازندگی ادامه داد.

طاهری تحصیلات خود را در سال ۲۰۰۳ در شهر وین در رشته آهنگسازی الکتروآکوستیک ادامه داد و پس از آن در رشته اتنوموزیکولوژی نگارش تا مقطع دکتری پیش رفت.

او پس از آن به عضویت گروه شیدا درآمد که حاصل آن کنسرت‌های متعدد همراه استاد محمدرضا لطفی در شهرهای مختلف اروپایی بود. پژمان طاهری سابقه همکاری با استاد محمدرضا شجریان را نیز در کارنامه خود دارد.

آلبوم‌های "ریشه در خاک" با صدای مهسا وحدت، "سوگواران خموش" با صدای علیرضا قربانی و "امیرکبیر" با صدای شهرام ناظری که اثر انتخابی در این پادکست است، از دیگر آثار پژمان طاهری به شمار می‌روند.

"امیرکبیر" در سال ۱۳۸۹ در اجرای زنده‌ای در شهر گرگان با صدای شهرام ناظری و آهنگسازی پژمان طاهری روی صحنه رفت و پس از آن در سال ۱۳۹۰ در قالب آلبومی منتشر شد. این اثر شامل پنج قطعه موسیقی به همراه آواز و هفت قطعه موسیقی بدون آواز است.

طاهری در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از روایت ساخته شدن این اثر می‌گوید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۱۱ اسفند ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

📸 امیر سلمانی‌زاده

مهمان پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" مژگان شجریان است که از آغاز اعتراضات سراسری در ایران آثار مختلفی در همراهی مردم منتشر کرده است. در این برنامه مروری داریم بر این آثار.

مژگان شجریان، خواننده، نوازنده ساز سه‌تار، نقاش، طراح گرافیک و مجسمه‌ساز از هنرمندانی در حوزه موسیقی است که از نخستین روزهای اعتراضات سراسری در ایران با انتشار آثار متعدد همراهی خود با مردم را اعلام کرد.

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" مروری کوتاه بر این آثار انتقادی – اعتراضی داریم.

مژگان شجریان دارای لیسانس موسیقی و نقاشی و فوق لیسانس طراحی گرافیک است و زیر نظر نوازندگان برجسته ایرانی هم چون محمدرضا شجریان، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان شاگردی کرده است.

او در بیش از ۶۰ کنسرت در جشنواره‌های بین‌المللی و کنسرت‌های مختلف شهرهای اروپا، آمریکا و استرالیا همراه با پدرش، محمدرضا شجریان حضور داشته است.

در پادکست این هفته همچنین درباره نقش موسیقی و جایگاه هنرمندان در اعتراضات و رخدادهای سیاسی صحبت کرده‌ایم و مژگان شجریان از پیامدهای ممنوعیت صدای زنان از پس از انقلاب اسلامی در ایران گفته است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۴ اسفند ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

📸 Hammihanonline

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از حسن ناهید، نوازنده چیره‌دست ساز نی یاد کرده‌ایم. او از معدود نوازندگانی بود که به لحاظ اجرا و رنگ صوتی صاحب امضا است. این هنرمند پیشکسوت شامگاه ۲۷ بهمن‌ سال جاری درگذشت.

حسن ناهید که به تازگی در روز پنجشنبه ۲۷ بهمن (۱۶ فوریه) در سن ۷۹ سالگی در ایران درگذشت، از نوازندگان شاخص موسیقی دستگاهی ایران و از تاثیرگذارترین نوازندگان در به‌کارگیری ساز نی در گروه‌نوازی‌ها بود.

ناهید در سال ۱۳۲۲ در کرمان متولد و در شهر شیراز بزرگ شد و فراگیری موسیقی را از ۱۸ سالگی آغاز کرد. او بعدها با همراهی هنرمندانی هم‌چون اسدالله ملک، منوچهر جهانبگلو، فرهنگ شریف و محمودی خوانساری به اجرای برنامه پرداخت اما عمده فعالیت او با فرامرز پایور، آهنگساز و نوازنده سنتور بود.

او در کارنامه هنری خود همکاری با ارکستر رودکی، ارکستر فرامرز پایور، ارکستر صبا به رهبری حسین دهلوی، همکاری با برنامه گلها، برگزاری کنسرت در کشورهای مختلف و انتشار آلبوم "گل و نی" و آلبوم "آوای نی" را دارد.

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" بخش‌هایی از برنامه گلهای تازه شماره ۲۶ را برایتان انتخاب کرده‌ایم که حاصل همکاری حسن ناهید و جواد معروفی است.

در این گلهای تازه در لابه‌لای نوای ساز پیانو و نی که از سوی این دو هنرمند نواخته می‌شود، غزلی از امیرهوشنگ ابتهاج (سایه) از سوی فخری نیکزاد، گوینده نیز خوانده شده است.

همچنین در این پادکست مصاحبه‌ای قدیمی از حسن ناهید را می‌شنوید که از مخالفت پدرش با موسیقی و نوازندگی گفته و اینکه سازش را نیز شکسته بودند.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۷ بهمن ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" از یکی دیگر از خوانندگان زن پیش از انقلاب اسلامی در ایران به نام سیمین آرین گفته‌ایم. او یکی از مهم‌ترین خوانندگانی است که از سوی جواد لشگری به جامعه هنری ایران معرفی شد.

سیمین آرین از خوانندگان رادیو در اواخر دهه ۳۰ و اوایل دهه ۴۰ بود که همراه با ارکستر شماره یک و به رهبری جواد لشگری همکاری داشت.

از ترانه‌های معروف او می‌توان از "گل میخک"، "تمنای دل"، "رقص پروانه"، "می‌دانم و می‌دانی"، "ابر گریان"، "انتظار"، "نقش بر آب" و … نام برد. دو ترانه بسیار معروف او نیز در آن دوره "مرو" و "سرنوشت من" بود.

سیمین آرین یکی از مهم‌ترین خوانندگانی است که از سوی جواد لشگری به جامعه هنری ایران معرفی شد. آرین اما که در حدود سال ۱۳۳۸ فعالیت هنری خود را آغاز کرده بود، تنها حدود دو یا سه سالی بیشتر به فعالیت هنری ادامه نداد و پس از آن به ناگهان از عرصه موسیقی کناره گرفت.

آثار این خواننده قدیمی که حدود ۵۲ مورد می‌شوند  اغلب ساخته جواد لشگری هستند. بسیاری معتقدند، حالت و لحن بیانی آرین در ترانه‌خوانی شباهت زیادی به مرضیه داشت.

در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "نقش بر آب" با شعری از کریم فکور را انتخاب کرده‌ایم.

سیمین آرین در سال ۱۳۸۳ درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادی

پخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمان

تاریخ انتشار پادکست: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱

copyright ©Deutsche Welle

علی باغفر، مهمان پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" قطعه "بچه‌های ایران" را پس از کشته شدن مهسا امینی، در زمانی ساخته و خوانده است که خیابان‌های تهران روزهای پرالتهابی را می‌گذراند. با این موزیسین، خواننده و بازیگر و این قطعه در پادکست این هفته بیشتر آشنا شوید.

علی باغفر، متولد سال ۱۳۶۴ در مشهد، از ۱۴ سالگی به فراگيری نوازندگی ساز درامز نزد مجيد ديمكار پرداخت و پس از آشنایی با عبدی بهروانفر به گروه ماد پيوست.

گروه ماد یکی از نخستین گروه‌هایی بود که در دی سال ۱۳۷۹ در سبک موسیقی راک ظهور کرد. هنرمندان این گروه از تجربه‌های مختلفی همچون کاور کردن قطعات کلاسیک راک، بلوز، کانتری و تلفیق آن با موسیقی آوایی و محلی ایران استفاده کردند و در ادامه به سمت خالص‌تری از موسیقی راک و ریشه‌های آن در بلوز و جز حرکت کردند.

باغفر تا به امروز در بيش از ۱۵ آلبوم، ۱۵۰ ترک  و بيش از ۱۰۰ اجرای صحنه‌ای حضور داشته که از جمله‌ می‌توان به آلبوم‌های محسن نامجو، عبدی بهروانفر، هادی پاكزاد، بهروز دهستانی، عليرضا ثنائی و ترک‌های حامی، حامد بهداد، مسعود فياض‌زاده، نويد اربابيان، پويان قندی و ... اشاره كرد.

او پس از کشته شدن مهسا امینی و آغاز اعتراضات سراسری در ایران قطعه‌ای به نام " بچه‌های ایران" منتشر کرد که از داستان ساخته شدن آن در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" می‌گوید.