Bertso jarriak

Milanera bagoaz

poz pozik bidaian

kurtso bukaera hau

itxuratu nahian

hodeiak zuri daude

zeruko sabaian

Frantziako lautada

begien bisaian

eta ni bertso sorta hau

idazten mahaian.

Azafatoak bueltaka

daude honezkero

Italieraz esaten

«Buona sera, prego»

eskuinean gizon bat

erdi lotan edo

ezkerrean gazte bat

ni erdian bero

pixalez nago baina

eginen dut gero.

Boeing 347-ak

zaharkitu hotsa

Miarritzetik ordu

t’erdiz tarte motza

turbulentzi hauekin

zein une zorrotza

mareatzen hasi naiz

dardarka bihotza

eskatuz kobratuko

al didate poltsa?

Eguzki izpi argi

ta zeru urdinak

ikusten diren bistak

aldera ezinak

uniformearekin

zein langile finak!

noraino eragina

daukan marketinak

zeruan ere salgai

daudela lurrinak.

Motxilan kamisetak

eta hiru galtza

hala moduz sartuta

bizkarrera altxa

Berriozarren jaiki

Milanen arratsa

nahiz mundu global hau den

oraingo ardatza

ametsetan hegaka

ez al gara pasa?

Ohartu gabe Milan

begien aurrean

pentsatuz Plaza Duomon

eta free tourrean

hegazkina heldu da

luze laburrean

asko bizi garenez

brontzean, urrean

noiz jarriko ditugu

bi hankak lurrean.

Joanes Illarregi Marzol. Leitzan (Nafarroa) jaioa, 1999an. Bere jaioterriko bertso eskolan egin zituen lehen pausoak, eta 2007an parte hartu zuen lehen aldiz Eskolarteko Txapelketan; hirutan izan da Nafarroako Eskolarteko Txapelduna. Lau aldiz hartu du parte Nafarroako Bertsolari Txapelketan: finalerdietara iritsi zen 2017an, eta azken hiru aldietan —2019, 2021 eta 2023— laugarren postua erdietsi zuen. 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian finalera iritsi zen.

Doinua: Kantuz sortu naiz eta

Zakarrontzi horiak

Ezin beteago

Ditugun garaiotan

Guztia akabo

Oxigenoa al den

Sinestuta nago

Berau behar baitugu

Geroz ta gehiago

Oxigenoa al den

Sinestuta nago

Joaten naizen toki

Guztietan dago.

Mendira joan arren

Purutasun bila

Bide bazter denetan

Lata ta kolilla

Plastikoa lurrean

Geratu dadila

Gel, barrita, Isostar

Eta gatz pastilla

Plastikoa lurrean

Geratu dadila

Lehengo mendiak dira

Gaurko zabor-pila.

Supermerkatuena

Aipatu nahi nuke

Lotsa izpi bat eman

Beharko liguke

Platanoa plastikoz

Ontziratzen dute

Euro terdi gehiago

Graziaren truke

Platanoa plastikoz

Ontziratzen dute

Ta aurpegira barre

Egiten digute.

Kirurgia plastiko

Ongi pagatua

Gure minak probesten

Ditun merkatua

Ezagutuko dugu,

Madarikatua!

Itxurarena denez

Gai delikatua

Ezagutuko dugu,

Madarikatua!

Zahartzen ez den pertsona

Plastifikatua.

Honek autokritika

Pixkat merezi du

Bertsolariok dena

Ere ez dakigu

Gaiak heldulekurik

eman ez badigu

Berdin kantatu behar,

Baten faltan hiru

Gaiak heldulekurik

eman ez badigu

Plastikozko bertsoak

Irteten zaizkigu.

Gizarte likidoan

Ze harreman mota

Pertsona jarri dugu

Pertsonaren kontra

Jendea kontsumitzen

Ohituta dago-ta

Plastikozko harreman

Etengabe(e)n soka

Jendea kontsumitzen

Ohituta dago-ta

Bat sortu, erabili,

Aspertu ta bota.

Gaurkoak honeraino

Bukatuko dut, bai

Bertso bidez ez dut ta

Inor kutsatu nahi.

Sorta hau entzutean

Bi bide, nolanahi:

Ez bazaizu gustatu

Ez nago zure zai

Sorta hau entzutean

Bi bide, nolanahi:

Ta gustatu bazaizu

Berziklatu lasai!

Maddi Aiestaran Iparragirre. Beasainen (Gipuzkoa) jaioa, 2001ean. 2009an hasi zen Goierriko bertso eskolan; lehenengo idatzizko taldean, eta bat-batekoetara pasa zen ondoren. Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan izena eman, eta udazkenean hasiko den faserako sailkatu da. Euskal filologia ikasitakoa da, eta Euskaltzaindiaren Mintzola beka lortu zuen, bere Gradu Amaierako Lanarekin. Ahalduntze Bertso Eskola Feministako kide ere bada.

Ezer galdu nahi ez duena

Doinua: Konstituzio berria (J. Tapia)

Gaugiro ona dago kanpoan

eta larunbat gaua da,

udazkeneko errutinan du

abuztuak begirada.

Aprobetxatu egin behar da,

egin ahal beste kedada,

zuk erabaki, gaizki pasako

duzu joaten ez bazara.

Bera hor dago sofan jarrita

pelikula bat du ozen,

hankak mahaitxoan gurutzatuta

ta burua egoskortzen.

Pipak ahora eraman ahala

zaio burura etortzen,

lagun denak ze gustura dauden

Bilbon eta Lekarozen.

“Zergatik ez naiz haiekin joan?”,

“ze ondo pasako dute...”,

“ez da hain berandu, joe, agian

kotxea hartuko dut, e!”.

Agobiatzen da porai dabilen

lagun bakoitzaren truke;

lehen hemen egon nahi zuen, baina

orain han egon nahi luke.

Berez ez zuen zerbaitegatik

etxean egon beharrik,

lasai botata egon nahi zuen,

ez du aitzakia txarrik.

Baina barrena jaten diote

mila mamu beldurgarrik;

“guztiak super ondo pasatzen

eta ni hemen bakarrik”.

Gogoa dauka lagunak dauden

konpartsan, tabernan, plazan,

“sortuko dira lau dantza hemen

ta beste zazpi jolas han”.

Bihar elkartzen baldin badira

eguneroko terrazan,

lagunek hitz bat esango dute

eta ezingo du jasan.

Ezer galdu nahi ez duenak nahiz

dena behar duen bizi,

manta azpian ezkutatu da,

bere FOMO, bere krisi.

Denean egon beharra zaigu

maiz antsiazko gutizi,

ba egon lasai, ez dago zertan

plan denetara iritsi.

Eneko Abasolo Txabarri, 'Abarkas'. Iurretan (Bizkaia) jaioa, 1976an. 1998an parte hartu zuen bere lehenengo Bizkaiko Bertsolari Txapelketan. Bertan, bi aldiz sailkatu zen finalerdietarako: 2010ean eta 2018an —zortzigarren izan zen lehengoan, eta zazpigarren bigarrenean—. 2004az geroztik, txapelketako zazpi finalaurrekoetan izan da. Azkenengoan 2023koan, 15. geratu zen finalaurrekoetako sailkapenean.

Memoria

Doinua : 14 heriotzena

Memoria osatzen da

Lurrez eta Harriz

Minetako negarrez

Ta pozaren irriz.

Amama eta bere

Ahizpa letra larriz

Oroitu nahi nituzke

Justizi egarriz

Beraien historia

Bertsotan ekarriz

Durango bonbardatu

Zuten orduetan

Faxistei beldurra,

Sartu hezurretan.

Babesa hartu zuten

Ihesi Sopuertan,

Bertan egon ondoren

Hainbat egunetan

Desgrazia zain zuten

Bueltan Iurretan

Iseko Filomena

Madrilen lanean,

Ezustean etxera

Itzuli zenean

Ja iñor ez zegoen

Baserri barnean

Ta faxistek jomugan

Jarri azkenean

Nonork txibatazoa

Eman zuenean

Bortxatu egin zuten.

Guk zenbat galdera

Ta ondoren erahil.

Posible ote da!

Lurrean utzi zuten

Luze luze bera

Bertsio ofizialak

Zion arabera

Bakarrik erori zen

Eskilaran behera

Ahizpa bat erahila

Betirako drama!

3 neba kartzelan

Espainian barna.

Minean murgildurik

Bizi zen amama

Ta orain oroituaz

Berriz iragana....

Pena dugu inoiz ez

Galdetu izana

Gure Amama Miren

Zen min horren lagin

Zenbat familietan

Gertatu zen berdin

Itxi gabeko zauri

Joan gabeko min

Bertsotan kontatu dut

Historia gordin

Pasatua sekula

Ahaztu ez dadin

Manex Agirre Arriolabengoa. Aramaion jaio zen (Araba), 1982an. Arabako bertsolari gazteen txapelketa izan zuen lehen plaza, eta orduztik bertsoari loturiko hamaika jardunetan aritu da, bai kantuan eta bai eragiletzan —izan hedabideetan, bertso eskoletan zein Bertsozale Elkartean—. 2011ko eta 2015eko Arabako Bertsolari Txapelketeten txapeldun izan zen, baita 2020ko Arabako Kuadrilla arteko Bertso Txapelketen talde irabazleko kide ere.

Hocney¹, Cano² eta Cheever³ igerilekuan

Doinua:

Ur berdezko lauki bat

goizeko argia

bainujantzi azpiko

Zure ilargia

Uztailerako nagi

Dator belardia

haragizko airea

zeru zohardia.

Zafirozko ur-masa

Hotzaren atari

Eskaileran brontzezko

Bost igerilari

Urrelilien usain

Leuna du ari

Iparreko kumulu-

Hodeien ehiztari.

Berun koloreko ur

ia solidoa

Heskai arantzadun bat

Zerurantz igoa

Txikle mastekatuak

Tom Collins giroa

Arnas hots likatsuak

Mina, bertigoa.

Zulo bat urezkoa

Inork hautatua

Jauzi berekoi batez

bularreratua

Eguzkiak mindua

Du begiratua

Tesela zerrenda bat

Polikromatua.

ilundutako urak

ezpain urdinkarak

Erlastarren hilobi

Izozki-kikarak

Zakur bustiak ihes

Mahaiei ostikadak

Baldosa ertzeko marra

Eten du ikarak.

Ur zinezko kloratu

laino grisak baxu

Hartxintxarrak bisturi

Oinen amenazu

Atorra bustiaren

Azpitik txeratsu

Argizagi ederra,

argi egidazu.

Aetz Etxart Sarasola. Urdiñarben jaio zen (Zuberoa), 2004an. Sohütako ikastolan hasi zen bertsotan, Xan Alkhatekin, eta Larzabaleko (Baxenafarroa) Manex Erdozaintzi kolegioan eta Baionako Bernart Etxepare lizeoko bertso eskolan segitu zuen. Iparraldeko Eskolarteko Txapelketan parte hartu izan du, eta birritan kantatu du Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketaren finalean. Ozazeko (Zuberoa) bertso eskolan aritzen da egun.

Koblaka

Doinua : Oihan Beltzean

Larraine edo Iruri xokotik

koblen melodia ezagün

haiek ützi deiküen ekhi izpiak

orano argitzen dü egün

haien botzak bortüen artetik

oihartzüna beitü hürrün

Etxahun eta Ligetxen ildotik

gük ere ikas dezagün

Bertsoz bertso, errimaz errima

herri baten historia

kanto poema eta pastoralez

beterik dügü memoria

hazi berriak erein nahian

hau beita gure xedia

bertso eskolatik arra abia dadin

esperantxaren txoria

Oihan beltzetik argi leinürüa

aitzina joan ahala

txori ttipiak zabaltü dezan

osoki bere hegala

lotüra sendoz hitz bardin batez

zelüa zabal dezala

deskubri dezan mügen gainetik

den libertate zabala

7 kolore ezberdinekin

betatzen da ortzadarra

gure hitzaren hats berritzeko

bada oroen beharra

erreka ez dadin hola agortü

behar dü itürri azkarra

aitzina joanez bere bidean

lotüz oroen indarra

Saioa Alkaiza Guallar. Iruñean jaioa, 1991. urtean. 12 urterekin hasi zen bertsotan, Antsoainen ikasle zela. Hara joan zitzaien Estitxu Arozena bertsolaritza irakastera, eta haren eskutik jantzi zuen 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketako txapela. Kazetaritza eta Gizarte Antropologia ikasketak eginak ditu, eta Iruñerriko bertso eskolako eta ahalduntze bertso eskolako kide da. Birritan irabazi du Iruñeko egile berriendako euskarazko literatur lehiaketa.

IZAN EZ DEN KAFE HORRI

Doinua: Garia saltzen nengoelarik II

“Gera gaitezke?” whatsapp motza da

porroten epigrafea,

zeren kafe bat nahi duzu, baina,

zuk ez duzu nahi kafea.

Kafea irentsiz esan didazu:

-“Barka, denbora behar dut”.

Eta ordutik ordularien

orratzak gorroto ditut.

Ordularia, antsietatez,

tik, tak, tik eta tik, tak, tik...

negar-zotinka ari omen da

neure buruarengatik.

Neure burua, muxuka dabil,

aldiz, ote naiz neroni?

eta “muxu” dei al dakioke

listu trukaketa honi?

Honi deritzo bakardadea,

barnean txutxu-mutxuka,

lehen parrandan, ni ezagutzeko,

ezezagunak muxuka.

Muxuka, nonbait, dolu zaporez,

“gurea” ez den bizitzan,

guztia izan zitekeelako

eta ez delako deus izan.

Izan ez dugun maitasun hura,

sortu ez zaigun umea,

gurea ez den etxea eta

bizi ez dugun unea.

Une honetan, gaupasa usainez,

bidali ez dudan whatsappa...

“gera gaitezke?” esan nahi dizut,

nostalgiari tiraka.

Tiraka doaz gauak, egunak...

porroten epigrafea,

biak batera hoztu artean

bihotza eta kafea.

Maddi Sarasua Laskarai. Itsasun (Lapurdi) jaioa, 1995. urtean. 11 urterekin hasi zen bertso eskolan, Uztaritzeko ikastolan. Birritan irabazi zuen Iparraldeko Eskolarteko txapelketa, eta beste behin Euskal Herrikoa. 2012ko Xilaba Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen, eta 2013an Euskal Herriko Bertsolari Txapelketan Nagusian izan zen lehenengoz, bertsolari gazteena izanik. Biharraren hegietan (Maiatz) olerki liburua argitaratu du aurten.

Gedarraren norantza

Doinua: Kantatzera niazu.

1.

Kontrol neurriak, NATO,

gerra isileko...

ez ote duzue nahi

erronka bideko

gazteria heztea

borrokan kideko

injustua denari

aurka egiteko?

2.

Bartzelonan, Frantzian,

Europan denera,

gaitasunean hazi

boterean heda,

noizbait irits gaitezen

egituratzera

haien boterearen

eskala berera.

3.

Lanetik bota nahi nau,

nagusi ustela!

Eskerrak erantzuten

lagundu nautela.

Protestan zenbat jende,

nik masail umela:

senditzen dut borrokak

merezi duela.

4.

Eraldatuz kultura

eta balorea

bilkuretan, kalean

grinez adorea

elkartasuna dugu

jardute kodea

lortu baitezakegu

denentzat hobea.

5.

Zenbat jendek jabea

daukan erasoka.

Bakarrik ez, batera

tenkatzean soka,

zer zorion sendituz

indarra txaloka

guri esker etxetik

ez dutela bota.

6.

Behar dugu teilatu

behar dugu horma

norberak ahal duena

ematea norma

hau da gure iraultza

eta erreforma

eraiki nahi genuken

sistemaren forma.

7.

Norbait menpe hartzea

posible ez dena

norbere zoriona

bezainbat bestena

eratze bide bat da

sozialistena

kapitalak gidatzen

ez duen sistema.

8.

Nahiz eta den bide bat

belaunaldiena

ez al da norabide hau

egokiena

sor dadin bizi forma

on bat guztiena

elkar zapaldu ordez

zaintzen dakiena?

Andoni Rekondo Izagirre. Hernanin (Gipuzkoa) jaioa 1999. urtean. 2019an hasi zen bertsotan Kontrakantxa gaztetxeko eskolan, eta Hernaniko bertso eskolan aritzen da orain. Zenbait gazte sariketatan hartu du parte. 2022an bigarren izan zen Lizardi sariketan, bertso onenaren saria lortuta.

Eta doinua: ‘Orain agertzen dira'

Mikrofono aurrean

bi hankak dardarka

Gaitzat dut ariketa

zehatz baten marka

Noski, bakarka

Ganbarak barne bide

nekeza dakar ta

Gaiarekin heltzen da

lehenengo zartada

Itxura egiteko

besterik ez bada

Horra koartada

Serio jarri eta

jaitsi begirada

Hondar aleak sartzen

dira enbutuan

Ideia baten faltan

doan minutuan

Ta zu mutu han

Zer esan jakin gabe

lehenengo puntuan

Tximu txindatadunen

erritmo bizian

Hitzen kabinetea

Sartzen da krisian

Oniritzian

Erdipurdiko ideia

Baten gutizian

Norantzarik gabeko

zoru labainean

Errima zabalen bat

jarri mingainean

Eta ordainean

Ekin abesteari

sokaren gainean

Orekari gisara

hasi eta tira

Aurreneko alea

bukatzen ari da

Zein da segida?

Bat nahikoa ez eta

hiru bertso dira

Bi bertso osatzean

arian-arian

Poz txiki bat sortzen da

espresio nagian

Zeren agian

Zaude desgraziaren

etxe atarian

Behin egin beharreko

guztiak beteta

Berreskura daiteke

betiko oreka

Baina alerta

Hurrengoan berriro

pasako da eta

Jone Uria Albizuri. Getxon (Bizkaia) jaioa, 1990ean. Matematikan doktore da, eta irakasle ari da Euskal Herriko Unibertsitatean. 9 urterekin San Nikolas ikastolan eskolaz kanpoko bertsolaritza eskoletan izena eman ondoren, 12 urte zituela hasi zen ALBEn Algortako Bertsolari Eskolan, eta ordutik bertan jarraitzen du partaide zein eragile gisa. 2008an hartu zuen parte lehenengoz Bizkaiko Bertsolari Txapelketan, eta finalaurrekoetara iritsi zen. Gerora final guztietan parte hartu du. Azkeneko bietan, 2021ean eta 2023an, buruz burukoan kantatu zuen. 2009, 2013 eta 2017 urteetako Bertsolari Txapelketa Nagusietan ere aritu da.