Bertso jarriak

Ramuntxo Christy. Aiherran (Nafarroa Beherea) jaioa, 1980an. 2000az geroztik Amikuzen bizi da eta Zuberoan lan egin. Hain zuzen ere, gaztetatik izandako bertso zaletasuna Mauleko bertso eskolan garatu du 2005etik hona. Euskal Irratietan Punttuka bertsolaritzari buruzko irratsaioa gidatu du Xan Alkhatekin batera. Bestalde, Xilaba txapelketan parte hartu du 2010az geroztik.

Zuri ta gorriz

Azken aldian denetan

dugu gai bakarra

Parisek erakusten

daukunez iparra

prest nituen malkoak

eta prest marmarra

etortzekoa baitzen

zerbait oso txarra

Gaur gertatzen zaut doinuz

aldatu beharra.

Beldurra ageri zen

inkestaz inkesta

bainan azkenean da

Nagusitu besta

Ongi pentsatuz geroz

poztekorik ez da

Marea igotzean

beti da ber kezka

Noiz eginen ote du

uhainak gainezka ?

Itsasuntziak aitzina

segitzen du baina

jadanik hasia da

ondoko kanpaina

zoin izanen da amu

eta zoin arraina

norentzat ur gazia

norentzat xanpaina

hainbestek nahi luke

izan kapitaina

Dener entzuten da nik

dut irabazia

ezin jakin kondatzen

duten ikasia

argitu beharra zen

giro nahasia

laino pizuago baten

barna goaz ia

bakotxak bere alde

du analisia.

Baikortasun pixkabat

gehitu nahiz horri

gure lurralderaino

gintazke etorri

karta osoa kasik

dugu gorri gorri

Lakarri, Oragarre,

Anhauze, Baigorri

Ta abertzale bat da

Pariseat igorri

SNCFan egona

urtetan lanean

ez dea naturala

Peiok azkenean

bidai berri hau dezan

abia trenean

ta han mintzatzen bada

gure izenean

bagoaz burdinbide

onaren gainean !

Paula Amilburu Izargarai. Aramaion (Araba) 1994an jaioa. 2007an Arabako Eskolarteko txapelketan parte hartzen hasi zen, eta 2012an txapelduna izan zen. Urte hartan bertan Arabako Kuadrilla artekoan parte hartu zuen, eta hurrengoan lehenengo aldiz aurkeztu zen Arabako Bertsolari Txapelketara. Aurten jokatutako txapelketako finalean hirugarren sailkatu zen. Bertxoko irratsaioaren esataria ere izan da. Bertso udalekuetan begirale, bertso-eskolako irakasle eta hezkuntza arautuan ere aritu izan da.

Doinua: XILABAra jina nauzu (erdia)

Enkargu bat jaso duzu

zerbait idaztearena

dezenteki egiteko

badaukazu ahalmena

aurretiaz hasten zara

planifikatuaz dena

esperantza izaten baita

galdu ohi duzun azkena.

Lasaitasunez denboran

aurrera duzu jarraitu

pentsamendu intrusiboak

kolpean esnatu zaitu,

biharko entregatuta

lanak egon behar baitu,

ez da beste erremediorik:

gaur hasi ta gaur amaitu.

Kortisolaren menpeko

hogeitalau barra zazpi,

tartean zer gertatu den

ezin jakinda zehazki,

amaituta zeurekiko

diozu: “a zer idazki,

bi ordutan egiteko,

ez dago batere gaizki”.

Bizitza bat daramazu

estres ziklotik ziklora,

prokrastinazioz bilduta

ezkutatzen den geoda

esfortzuaren irudi

soilik etxetik kanpora

konstantziaren elizako

predikadore esnoba.

Farsante izanagatik

motxila bat bete kulpa,

karaktereko dohainak

ezin dituzu permuta

erdipurdiko emaitzak

zuk autoinduzituta

merdiokritate eternal

batera kondenatuta.

Esfortzu konstante bat ez

ote zen izango hoba?

Erantzuna eskibatzen

badaramazu denbora,

proiektutik-proiektura

ja ebidenteago da:

saiatzearen beldur zara

ez iristeko inora.

Eñaut Martikorena. Hernanin (Gipuzkoa) jaio zen 1995ean. 2019ko Gipuzkoako Txapelketan hartu zuen parte, eta finalaurrekoetara iritsi zen. Horri esker, 2022an Bertsolari Txapelketa Nagusia jokatzeko txartela eskuratu zuen. Azken horretan finalaurrekoen bigarren faseraino ailegatu zen.

Doinua: Mainontzi

1.

Maltzurki esan zenidan

damurik ez al zen nigan

laster arte bat bota nuela

bien despedidan

a(ha)ztu nintzela segidan

galduz hizketa espiran

bateratzean hotz jardun behar

minen perspektiban

Doinua: Eguzkiak urtzen du han goian

1.

Maitasunari zenbat olerki,

kantu eta omenaldi:

Ken Zazpi, U2, Dellafuente,

Lana del Rey ta Anari.

Nahiz eta noski ohikoena den

belaunaldiz belaunaldi,

beste gauza bat buruan pasa

ditut hainbat azkenaldi.

Aprobetxatuz ez nabilela

gaiari heltzeko nagi,

begiratzeko hark dituen ertz

ilunei eta xarmari,

erreparatuz ahal dudan eran

dudana ta ez dudanari,

gaur bertso batzuk nahi nizkioke

jarri laguntasunari.

Doinua: Galerianoarena

1.

Malaga, Lekeitio,

Salou, Kroazia…

eguneroko estresa

geldiarazia.

Hartu kulero batzuk,

krema, orrazia…

txoko bat bihur dadin

gure oasia.

2.

Udan eraldatzen da

herria asteka:

astelehenak zapatu,

eguenak domeka.

Kaleak garbituta

ta lorez beteta,

beste behin bisitariz

beteko da eta.

3.

Bizitza bilakatzen

da ustekabean

gauak kaña artean

ta goizak harean.

Merezi du ordaintzea

—fijatu marean!—

kafe bat hiru euro

itsaso parean.

4.

Neure etxean arrotz

sentitzea dana,

jendea, erritmoa,

kaleko jarana…

ez da bateragarri

zazpietan lana.

Gauero hamarretan

ixten dut pertsiana.

5.

Gauero kontzertuak

daude zuzenean,

tabernetan turista-

-filak barrenean;

herritarrak guri esker

dabiltza lanean!

Zer egiten da hemen

gu ez gaudenean?

6.

Irailean, beroa

lurruntzen hasia,

berreskuratzen dugu

itsaso gazia.

Bukatzean zikloa

ta lo eskasia

negua bihurtzen da

gure oasia.

Xabat Illarregi Marzol. Leitzan jaioa (Nafarroa), 2001ean. Zortzi urte zituela hasi zen bertso eskolan. Geroztik, birritan izan da Nafarroako Eskolarteko txapeldun, eta Euskal Herrikoan ere kantatu du lau aldiz. Pare batean izan da Nafarroako finalean, eta Txapelketa Nagusiko saio batean kantatu du, iazko irailean.

Doinua: Kantuz egin behar det

1.

Herri hau bete-bete

dagoenez guduz

zalantza asko dauzkat

sortzeko helburuz

asko aldatu gara

jendez, testuinguruz

nahiz hornitua egon

abestiz, liburuz

galdera bat badaukat

nik nire aburuz

zein ikuspegi dugu

kulturari buruz

2.

Behar dira plazetan

Zetak eta Huntza

behar da herrigintza,

dirua, hezkuntza

herri hau salbatzeko

zein da asmakuntza

euskarak eramango

gaitu gu goruntza

zer behar du: hizkuntzak

kulturaren funtsa

edota alderantziz

kulturak hizkuntza?

3.

Elkar beharko dute

gutxi gorabehera

baina zer da kultura?

da nire galdera

da artea, da dantza,

da bertsoa bera,

da lituratura, da

musika, opera...

hamaika arlo daude

nire arabera

baina denek ez dute

garrantzia bera

4.

Makro festibaletan

kontzertuak iaio

baina txikia ez da

hain eroso jaio

Zernbat diru-laguntza?

Zenbat bertso saio?

Beti gabiltza zama

beraren karraio

kultura bizi bat nahi

dugu, ze arraio!

baina behar duena

eman behar zaio

5.

Hau dena noiz hasi zen

ezin da zehaztu

hori galtzeak dakar

horrenbeste gastu

historiak indarrez

gaitzake erraztu

urte luzeetako

lanetik arnastu

sor dezagun berria,

asmatu, jolastu

baina nondik gatozen

ez dezagun ahaztu

6.

Nahi nuke azkeneko

ideia azaldu

herri honek askoren

beharra ez al du?

ez dezagun hizkuntza

handitara saldu

nahiz ta hegemoniak

txikitu, zapaldu

sor dezagun kultura,

babestu, zabaldu

daukagun ondarea

ez dezagun galdu

Sustrai Colina Akordarrementeria. Urruñan jaioa (Lapurdi), 1982an. Gazte hasi zen bertsotan, Hendaiako (Lapurdi) bertso eskolan. Irakasle ere aritu zen bertan, baita Iruñeko bertso eskolan ere. 2001az geroztik izan da finalista Txapelketa Nagusian, eta bi aldiz lortu du txapela Xilaba txapelketan.

Doinua: Mutil koxkor bat

1. Desegin baino lehenago nola

zitroinak Coca-Coletan,

aldi galduen bila gabiltza

oinetakoen zoletan.

Mailuak ezin iltzerik jota

ahazturaren oholetan,

garun-aztarnak agertu omen

dira intxaur-oskoletan;

zure izenik kantatzen al da

biharko ikastoletan?

2. Jende artean bezain bakarrik,

libre baina kaioletan,

Tchia haziak gosaldu arren

gauak bustiz alkoholetan,

Instagramean betikoturik

hilak legez formoletan,

fedea krosfit, Mindfulness, Tinder

edo Williamsen goletan...

Gure izenik kantatzen al da

biharko ikastoletan?

3. Hausten zein eusten konbentzioen

araberako roletan,

non kontsolatzen da haragia?

Ez bideo-kontsoletan.

Desagertuen izenik ez da

hilerriko marmoletan,

ez arimarik ChatGPTean

zein parazetamoletan.

Gure izanik kantatzen al da

biharko ikastoletan?

4. Laster dira bus turistikoak

basque green artzain-txaboletan,

haize-erroten gasna dastatzen,

5G bila arboletan.

Bankuak ezin ordain litezkeen

etxeen errekolektan,

baserritarrak berriz itotzen

poltsako eskaroletan.

Lurrak oraindik kantatzen al du

biharko ikastoletan?

5. Etorkizunik ez bazegoen

burdin nahiz berun oletan,

Ibarretxeren planean ala

Iglesiasen koletan,

gure esku zer dago estatu

frantses zein espainoletan?

Susmagarriak ez izatea

polizia-kontroletan?

Ze hizkuntzatan kantatzen dute

biharko ikastoletan?

6. Nahiz Landetako udatiarren

zorion ezaxoletan

besteen itzalak baizik ez diren

ikusten guardasoletan.

Zure bisaia marrazten ari

da hondar-zirimoletan,

zer kantatua izan dezaten

biharko ikastoletan,

desegin baino lehenago nola

zitroinak Coca-Coletan.

Oier Etxeberria Zubimendi. Azpeitian (Gipuzkoa) jaioa, 1997. urtean. 11 urterekin hasi zen bertsotan, eta, egun, Erniarraitz bertso eskolako kidea da. Bere lehenengo plazak gazte sariketetan egin zituen, eta 2019an lehenengoz parte hartu zuen Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan.

Doinua: Kantuz sortu naiz eta

Zerbitzatu gaitzaten

nola dugun laket

desoreka daukate

barraren bi aldek

kafe kikara edo

txikito godalet

zer ikusten dituen

kontatu dezaket

mostradore atzetik

tabernari batek

Goizetan kafesnea

lehenengo otordu

kaixo eta mesedez

eskatzeko modu

langile bakartien

proletario gu

adeitasun tanta bat

gehitzen badiogu

zenbat ordaintzen da ta

zenbat balio du?

Eguerdian terrazan

begira aritu

familiak haurrekin

nitzake aurkitu

ezin badu amaren

bermuta ukitu

umeak kalamarrak

behar omen ditu

bazkaria mikatza

baietz iruditu

Lehen zutenek Manso

ardoaren mantxa

errioxar barrikan

dute esperantza

batzuek urtekoa

gehienek kriantza

lehen biak dastatu

laurekin balantza

kopak mokoa findu

egiten du antza

Ilunabarrez tripa

zorriak ugaldu

koadrila bat barrara

ohi zaigu azaldu

galdetzeko: tortillak

tipula ba al du?

parrandan ezin denez

denborarik galdu

Voll-Damm bana besterik

ez dute afaldu

Regetoidun larunbat

iluntze osoak

nerabe aurrenekoz

mozkorren pausoak

amonaren pagatik

beteta basoak

konbinatu xelebre

likore gozoak

begira baleuzkate

euren gurasoak

Goizaldera ixteko

musika emenda

argiak piztu eta

Coca Colak zenba

zabor kamioi hotsik

ez da entzuten ba

gosaltzera doazen

horditu zerrenda

ilunetako lanez

lotsatzen hasten da

Sarai Robles. Barañainen (Nafarroa), 1996an sortua, udalerriko Alaitz ikastetxean ikasi zuen, eta han hasi zen bertsoekin jolasten. Lehen Hezkuntzako laugarren mailan zela sortu zen Barañaingo bertso eskola, eta bertan aritu da ordutik. Hirutan kantatu du Nafarroako Bertsolari Txapelketan.

1) Aurtengo uda ekuadorrera

iritsi den egunean

hiri batean non ez daukagun

asko amankomunean

horren albiste harrigarriak

entzuten ditugunean

ez karabelak, eta ez orkak

yateen kontra jardunean;

esan didate azaldu dela

izurde bat Iruñean.

2) Portalean bi nerabek muxu

eman behar zuten unean

aditu dute ahots bat haien

arteko isilunean

blokeko andre zaharrak dira

txutxu-mutxu lizunean

hala zabaldu da albistea

gure etxeko auzunean;

“jakin al duzu azaldu dela

izurde bat Iruñean?”.

3) Protesta pizten ari denean

Bigarren Zabalgunean

ez izateko zuhaitzen ordez

horrenbeste hutsune han

prentsaurreko bat deitu du Udalak

aski modu ilunean

esan dute: “hau gerta zitekeen

Zurriolan, Urumean …

baina, hala da, gaur azaldu da

izurde bat Iruñean”.

4) Berriz ere ez denean egon

txoznarik txoznagunean

kontzertu oro debekaturik

horren modu immunean

apenas inor ezin denean

bizi askatasunean

kalera irten da polizia

lehenengo abagunean

topatu behar ei dutelako

izurde bat Iruñean.

5) Haur eskoletan greban daudela

ia ahaztu dugunean

sindikatua bildu denean

mahai baten ingurunean…

billabesako ondoko haurrak

bere izate xumean

isilgordean esan dit modu

ia-ia errudunean:

“egia al da azaldu dela

izurde bat Iruñean?”.

6) jendea biltzen hasi denean

hiriaren lotunean

handitzen ari da haserrea

guztien deliriumean

”hondartza non da? Aquí no hay playa!”

entzuten da urrunean

hutsuneren bat topatu dute

sortutako ipuinean …

ez duelako inork ikusi

izurderik Iruñean.

Doinua: Hil da Canovas

1. Orain lau urte, martxo aldean,

hala esan zidan senak:

“inprimakian idatz itzazu

izena ta abizenak”.

Nonbait, hau egin behar zuen bertso-

eskolan ibiltzen zenak,

eta kontatu nahi ditut bertan

bildutako bizipenak,

zer sentitzen den jakin dezan hau

inoiz bizi ez duenak.

2. Urte osoan hamar eguntxo

hauen zain egoten gara,

amesten dugu eta burbuila

honi darion patxada.

Eta iritsi ohi direnean,

itxarondako erara,

urte oso bat ikusi gabe

bihurtu liteke traba,

baina berriro elkartu eta

dena lehengo berdina da.

3. Leku honetan bazaude hainbat

izaten dira sintomak:

pultserak, krema usaina edo

begi-zuloak kristonak.

“Atzo gauean”-ekin hasi ohi

diren “muxu_eman zionat”,

edo eta behin atzean utzi

badituzu hango hormak,

ingurukoek ulertuko ez

dituzten hitz eta bromak.

4. Behin otordua bukatuz gero

lanordua iritsi da,

eta nahiz beti ez den izaten

polita alternatiba,

zoragarria ez al da nola

aldatzen den perspektiba?

Nola gainezka izaten dugun

bertan iniziatiba,

ontzietako zikinak ere

gustora garbitzen dira.

5. Goxotasuna ta besarkada

izaten delako dana,

dena delako “behar baduzu

jo ezazu niregana”.

Nahiz ta resaka emozionalak

gero_ematen didan lana,

bera_izaten da sarri, sentitzen

badut gehiegizko zama,

barruko ondo_ez dakidan zera

indarberritzen didana.

6. Niretzat horren direnez gauza

eder eta perfektuak,

kontatu ditut hamar egunok

gordetako sekretuak.

Uste baduzu ez ditudala

esan gauza konkretuak,

barka, hitzotan noski egongo

direla zer hobetuak,

nik ere_ezin dut ta azaldu

zer diren bertso_udalekuak.