Cuntrasts

Avant bunamain diesch onns han ins schluppettà l’urs M13 en la Val Puschlav. La preschientscha da l’animal da rapina aveva ils mais precedents chaschunà charplinas e foss profunds aifer la communitad. Medias naziunalas ed internaziunalas han rapportà dal cas M13 e da las cuntraversas en la Val Puschlav.

Il reschissur Alessandro Abba Legnazzi documentescha en ses film ils eveniments da quella giada. A maun da tschintg persunas che raquintan da lur temas, ravgias, ma er da lur fascinaziun per l’urs, reflectescha l’istorgia la convivenza spinusa da l’uman cun animals da rapina. Però era las consequenzas ed implicaziuns che quai ha per ina cuminanza.

Cun Livio, Arturo, Daniele, Flavio ed Annalisa – in pèr dad els interpretescha en il film sezs lur atgna rolla da quella giada – essan nus perditgas da lur inscunters cun l’urs e da lur stentas da far frunt ad ina situaziun nova e straordinaria.

Avant bunamain diesch onns han ins schluppettà l’urs M13 en la Val Puschlav. La preschientscha da l’animal da rapina aveva ils mais precedents chaschunà per charplinas e foss profunds a l’intern da la communitad. Medias naziunalas ed internaziunalas han rapportà dal cas M13 e da las cuntraversas en Val Puschlav.

Il reschissur Alessandro Abba Legnazzi documentescha en ses film ils eveniments da quella giada. A maun da tschintg persunas che raquintan da lur temas, ravgias ma er da lur fascinaziun per l’urs, reflectescha l’istorgia la convivenza spinusa da l’uman cun animals da rapina sco er las consequenzas ed implicaziuns che quai ha per ina cuminanza.

Cun Livio, Arturo, Daniele, Flavio ed Annalisa – in pèr dad els interpretescha en il film sezs lur rolla da quella giada – essan nus perditgas da lur inscunters cun l’urs e da lur stentas da far frunt ad ina situaziun nova e straordinaria.

Rita Christen è in’excepziun. Ella è ina da las paucas dunnas guidas da muntogna. En Svizra èn quai mo gist 40, mo 2.5% dals guids svizzers èn dunnas. E lura quai: Avant dus onns elegia la Federaziun svizra dals guids da muntogna ina dunna sco lur presidenta, Rita Christen da Mustér. Sia elecziun ha procurà per massa reacziuns en las medias, tuttas unanimamain positivas.

Il film dals «Cuntrasts» dat in’invista en sia lavur da presidenta, el mussa dentant era la guida Rita Christen en ses ravugl famigliar e durant sia disciplina preferida, il raiver. Nus emprendain ad enconuscher ina dunna plain vita, cun ina gronda passiun per ils culms, cun ina energia nunstanclentaivla e nus accumpagnain ella sin la ruta da raiver «Schildkrötengrat».

La notg sin ils dus d’october ha er Duri Casty da Zuoz telefonà a Maiavilla per savair, sche las cursas hajan propi lieu. Ruedi Niederer, il president dal comité d’organisaziun, era gia las tschintg a bun’ura en chomma per examinar sez il terren. Il levgiament è vegnì pir durant l’avantmezdi: La cumissiun naziunala dat liber la pista da cursas al Rossriet e per la 65avla giada pon galoppar ils chavals da cursa a Maiavilla. Ina tschinquantina dad els ha mussà cun lur chavaltgaders e chavaltgadras en nov cursas sport da prestaziun a 4'000 aspectaturas ed aspectaturs . Ils «Cuntrasts» èn stads da la partida durant l’entir di. Da l’intschertezza la notg fin a l’undrientscha dals victurs – e tranter quels era er Duri Casty cun ses schimmel «Fou de Rève».

L’Engiadina n’è betg gist il lieu ideal per cumenzar ina carriera da ballape. Malgrà che las pussaivladads da trenar èn mediocras, n’ha Seraina Friedli betg laschà starmentar. «Jau hai stuì cumbatter per mia carriera e quella qualitad ha manà mai schizunt en l’equipa naziunala svizra», di la golia da 29 onns. Ils «Cuntrasts» han accumpagnà ella durant plirs mais – da la fadia cun blessuras e las stentas da chattar in nov club, tar la rolla sco golia da reserva fin tar il kick da pudair esser l’ultima speranza da l’equipa.

In film da Gieri Venzin

La pandemia da corona ha procurà per in’invasiun da cumpraders d’immobiglias si da la Bassa anc mai vesida. Las consequenzas èn enconuschentas: Ils pretschs da cumpra d’immobiglias ed ils tschains-chasa s’augmentan senza fin e remischun. E quai tuttavia betg mo en lieus turistics! Vi da l’exempel da Camuns e Tersnaus, dus pitschens vitgs da pur a l’ur, mussa il film «L’invasiun da la Bassa» las consequenzas da quest novischem «svilup».

Sch’igl è surcusì u retgamà en cotschen, sin glin alv, cun stailas u neglas – lura è il facit cler: Qua sa tracti dad insatge tipic grischun, da pitg da crusch. Uschè tipic grischun n’è il pitg da crusch dentant betg. Anzi, el è intercultural ed internaziunal. Quai mussa l’exposiziun actuala dal Museum d’art grischun. E gea, museum d’art e retgamar sa cunfan, uschè bain sco pitg da crusch e neglas. Retgamar n’è betg be quella lungurusa istorgia en scola da cuser, ma ina pussaivladad da crear art, meditar e perfin far protest politic. Ils «Cuntrasts» van per crusch e travers il retgamar, respundan a la dumonda cardinala, quant bel che la vart davos dal pitg da crusch duai esser e tematisescha cun in dals curaturs da l’exposiziun, il directur artistic dal museum Stephan Kunz, sche er surprender mails da granat, neglas e liuns sin retgams grischuns saja perfin appropriaziun culturala.

Ir a pe da la damaun baud fin la saira tard e perfin durant la notg, durmir sut tschiel stailì, en chamonas ubain en tenda. Visitar lieus enconuschents, scuvrir perlas zuppadas dal Grischun e pudair far ina scursanida tras in tunnel ch’è uschiglio scumandà per peduns. Accumpagnads da las pli differentas persunas, tranter auter da la moderatura da SRF Oceana Galmarini e dal moderatur Nik Harmann. Ed els han cuschinà savens risotto e perfin fatg café sisum il Piz Beverin.

Tut quai è stada l’aventura dal moderatur Livio Foffa, ses chaun Loui ed ils umens da camera Curdin Fliri e Roman Schmid. Durant 8 dis han els fatg viadi da Mustér a Müstair. Tut en tut 250 kilometers e 15’000 meters differenza d’autezza. La gronda part a pe, ma era culs meds publics, auto, bartga e perfin a chaval. In viadi, sur munts e vals, sur pass ed en vitgs, sper lais e tras guauds, cun surpraisas positivas e divertentas – ma oravant tut cun inscunters cun Rumantschs e Rumantschas interessantas, cun grond cor e bun umor. In viadi che mussa la variaziun da noss chantun e sia populaziun, autentic, cordial ed unic.

Ir a pe da la damaun baud fin la saira tard e perfin durant la notg, durmir sut tschiel stailì, en chamonas ubain en tenda. Visitar lieus enconuschents, scuvrir perlas zuppadas dal Grischun e pudair far ina scursanida tras in tunnel ch’è uschiglio scumandà per peduns. Accumpagnads da las pli differentas persunas, tranter auter da la moderatura da SRF Oceana Galmarini e dal moderatur Nik Harmann. Ed els han cuschinà savens risotto e perfin fatg café sisum il Piz Beverin.

Tut quai è stada l’aventura dal moderatur Livio Foffa, ses chaun Loui ed ils umens da camera Curdin Fliri e Roman Schmid. Durant 8 dis han els fatg viadi da Mustér a Müstair. Tut en tut 250 kilometers e 15’000 meters differenza d’autezza. La gronda part a pe, ma era culs meds publics, auto, bartga e perfin a chaval. In viadi, sur munts e vals, sur pass ed en vitgs, sper lais e tras guauds, cun surpraisas positivas e divertentas – ma oravant tut cun inscunters cun Rumantschs e Rumantschas interessantas, cun grond cor e bun umor. In viadi che mussa la variaziun da noss chantun e sia populaziun, autentic, cordial ed unic.

Il «Festival da la chanzun rumantscha» a Zuoz fa d’ina vart omagi al stgazi prezius da chanzuns rumantschas existentas. Ma igl è er la finamira da dar spazi a tuns novs, contemporans e da mussar uschia che la chanzun rumantscha n’è betg museala, mabain frestga e vitala.

Dumengia ha gì lieu a Zuoz la segunda ediziun dal «Festival da la chanzun rumantscha» che ha gì sia premiera avant trais onns a Trun. En il center da quests trais dis stat la chanzun rumantscha en tut sia diversitad da furmas e dievers. I sa preschentan chors d’uffants, chors maschadads, chors virils, trubadurs, chantauturas e chantauturs sco er in ensemble vocal. E chantà vegni dapertut, en baselgia, sin tribuna, sin plazzas e vias, durant lavuratoris e cun star da cumpagnia.

Il punct culminant dal festival è dentant la concurrenza da cumposiziun la dumengia suentermezdi. Là stattan ils novs tuns en il center. 52 novas chanzuns èn vegnidas inoltradas. 12 da quellas ha ina giuria da musicistas e musicists professiunals premià e tschernì per il final, quatter chanzuns per mintga categoria: chor d’uffants, chor maschadà e chor viril. Questas chanzuns vegnan preschentadas per l’emprima giada al public e lez tscherna a la fin per mintga categoria la chanzun per il premi dal public.