සඳකඩ පහණෙන් නිරූපණය වෙන්නෙ සංසාර චක්‍රයයි. එහෙම තමයි අපි පාසල් සහ දහම් පාසල් පෙළ පොත් වලින් ඉගෙන ගත්තෙ. ඒත් ඇත්තටම සඳකඩ පහණෙන් සංසාර චක්‍රය නිරූපණය වෙනවද? කවුද එහෙම කිව්වෙ? ඇයි එහෙම කිව්වෙ? අපිත් ඒකම පිළිගන්න ඕනද? අද වැඩසටහන ඒ ගැනයි.

පොසොන් පෝයට අපිට නිතරම ඇහෙන වචනයක් තමයි "භක්ති ගීත" කියලා කියන්නෙ. එහෙමත් නැත්නම් "බැති ගී" කියලත් කියනවා....  ඇත්තටම ඒ කර්තව්‍යයට මේ වචනය භාවිතා කරන එක හරිද? අද වැඩසටහන අන්න ඒ ගැනයි.

ක්‍රි.ව. 1070ත් 1232ත් අතර ලංකාවේ රාජධානිය වුණු පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහාණිය සහ බිඳ වැටීම, ඉන්දියාවේ කාලිංග දේශයේ මාඝගේ ආක්‍රමණයත් එක්ක සිද්ධ වුණා කියලා තමයි පාසල් යන කාලයේ අපි ඉගෙන ගත්තෙ. ඒත් ඇත්තටම පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහාණිය සහ බිඳ වැටීම ආරම්භ වුණේ මාඝගේ ආක්‍රමණය නිසාද? නැත්නම් ඊටත් හුග කාලෙකට කලින්ද? අද වැඩසටහන ඒ ගැනයි.

ලංකාවේ තිස්ස රජතුමා, ඉන්දියාවේ ධර්මාශෝක අධිරාජ්‍යයා වෙත තමන්ගේ බෑණා වුණු අරිට්ඨ ඇමතිවරයා ප්‍රධාන දූත පිරිසක් යැව්වාය කියලා කියවෙනවා. ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙන්නෙ මේ පිරිස යැව්වේ ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතරේ තියෙන මිත්‍රත්වය ශක්තිමත් කරගන්න කියලා. ඒත් ඇත්තටම ඒක එහෙමද? අද වැඩසටහනෙන් අපි කතා කරන්නෙ ඒ ගැනයි.

වළගම්බා රජතුමාගේ අභයගිරි ආරාම පූජාව තමයි ලංකාවේ පළවෙනි පුද්ගලික ආරාම පූජාව වෙන්නෙ. ඒ පූජාව නිසා ලංකාවේ නිකාය භේදයක් ඇති වෙනවා....... මේ අපි පාසල් සහ දහම් පාසල් පෙළ පොත් වලින් ඉගෙන ගත්තු කරුණු. ඒත් ඇත්තටම ඒක එහෙමද? අද වැඩසටහන ඒ ගැනයි.

විජයාවතරණයෙන් පස්සෙ ලංකාවේ පළවෙනි රාජධානිය නිර්මාණය කරන්නෙ පණ්ඩුකාභය රජතුමයි. ඒ තමයි අනුරාධපුර රාජධානිය. මේ රාජධානියේ ඇතුළත ප්‍රදේශය (ඇතුළු නුවර) පස්සෙ කාලයේ එක එක රජවරු සංවර්ධනය කරනවා. ඒ අතරින් කුටකන්නතිස්ස, වසභ වගේ රජවරු ප්‍රධානයි.   අද අපි සාකච්ඡා කරන්න බලාපොරොත්තු වෙන ඇතුළු නුවර නටබුන්, අනුරාධපුරයේ සාම්ප්‍රදායික අටමස්ථාන වන්දනාවේ යන අයගෙ නම් අවධානය දිනා ගන්න සමත් වෙලා නෑ. ඒත් පුරාවිද්‍යාව සහ ඉතිහාසය ගැන උනන්දුවක් දක්වන අයට නම් මේ ස්ථාන ගැන අපි කියන්න යන තොරතුරු වැදගත් වෙයි.

ථූපාරාමය කිව්වම අපි හුග දෙනෙක්ට මතක් වෙන්නෙ චෛත්‍යයක් විතරයි. ඒත් චෛත්‍යය හැරුණම, ථූපාරාමය කියන්නෙ සුවිශාල ආරාම සංකීර්ණයක් කියලා මතක් වෙන්නෙ බොහොම ටික දෙනෙක්ටයි. මේකට ප්‍රධානම හේතුව වෙන්නෙ අපේ ගොඩක් අය අනුරාධපුරයේ ගියාම සම්ප්‍රදායික අටමස්ථාන වන්දනාවට විතරක් කොටු වෙලා ඉන්න එක. ඉතින් අපි තීරණය කළා ථූපාරාම විහාර සංකීර්ණයේ ථූපාරාම චෛත්‍යය හැරුණු කොට, විහාර සංකීර්ණයේ අපිට වර්තමානයේ දැක බලා ගන්න පුලුවන් අනිත් අංග සහ ස්ථාන වලින් “කිහිපයක්” ගැන තොරතුරු ගෙන එන්න. අපි එහෙනං ඒවා එකින් එක බලමු.

අභයගිරි විහාරයේ ඉතිහාස කතාව ඔයාලා දැනටමත් දන්නවා.

ඒ කියන්නෙ මේ විහාරය වළගම්බා රජතුමා නිර්මාණය කළා කියලත්, එහෙම නිර්මාණය කළේ ගිරි කියන නිගන්ඨයාගේ ආරාමය තිබුණු තැන කියලත්, කුපික්කලතිස්ස හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නයට විහාරය පූජා කළා කියලත්, මහා විහාරයේ භික්ෂූන්ගේ විරෝධතා මතු වුණා කියලත්, ඒ විරෝධය “පසු කාලෙක” නිකායවල් විදිහට වෙන් වෙන්ව කටයුතු කරන්න හේතු වුණා කියලත්, අභයගිරිය කේන්ද්‍ර කරගෙන ලොකු අධ්‍යාපනික ප්‍රබෝධයක් ඇති වුණා කියලත්, අභයගිරියට ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ පිළිගැනීමක් ලැබුණා කියලත්, පිටරටවලින් ථේරවාදී වගේම මහායානික හාමුදුරුවරුත් අධ්‍යාපනය ලබන්න වැඩම කළා කියලත්, ධර්මරුචි නිකාය ආරම්භ වුණා කියලත්, අතීතයේ අභයගිරියේ භික්ෂූන් 5000කට වඩා වාසය කළා කියලත් අපි ඉගෙනගෙන තියෙනවා.

අභයගිරිය කිව්වම අපි හුග දෙනෙක්ට මතක් වෙන්නෙ විශාල චෛත්‍යයක් විතරයි. ඒත් ලංකාවේ දෙවනියට විශාල චෛත්‍යය වෙන මේ කියන අභයගිරි චෛත්‍යය හැරුණම, අභයගිරිය කියන්නෙ සුවිශාල ආරාම සංකීර්ණයක් කියලා මතක් වෙන්නෙ බොහොම ටික දෙනෙක්ටයි.

මේකට ප්‍රධානම හේතුව වෙන්නෙ අපේ ගොඩක් අය අනුරාධපුරයේ ගියාම සම්ප්‍රදායික අටමස්ථාන වන්දනාවට විතරක් කොටු වෙලා ඉන්න එක. ඉතින් අපි තීරණය කළා අභයගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ අභයගිරි චෛත්‍යය හැරුණු කොට, අභයගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ අපිට වර්තමානයේ දැක බලා ගන්න පුලුවන් අනිත් අංග සහ ස්ථාන වලින් “කිහිපයක්” ගැන තොරතුරු ගෙන එන්න. 

රජරට ශිෂ්ටාචාරය කියලා හදුන්වන්නෙ අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුව රාජධානි දෙක පිහිටි කලාපයට. ඒ වගේම ඒ රාජධානි දෙක කේන්ද්‍ර කරගෙන නිර්මාණය වුණු ප්‍රෞඩ ශිෂ්ටාචාරයට.  අද කාලයේ බොහෝ අය පාලකයන්ගෙන් බලාපොරොත්තු වෙන්නෙ පටු අරමුණු ඉෂ්ට කර ගැනීම් සහ පුද්ගලික වාසි ලබා ගැනීම්. ඒත් අතීතයේ අය පාලකයින්ගෙන් බලාපොරොත්තු වුණේ බුදු දහමට අනුග්‍රහය ලබා දීම සහ රටේ ආර්ථිකය සංවර්ධනය කිරීම. රටේ ආර්ථිකය සංවර්ධනය කිරීම කියන කාරණාවේ විශාල කොටසක් අයත් වුණේ වාරිකර්මාන්තයට අනුග්‍රහය දැක්වීමෙනුයි.  ඉතින් අද අපි හිතුවා අන්න ඒ අපේ “වාපි සංස්කෘතිය” ගැන කතා කරන්න. තේරෙන සිංහලෙන් කිව්වොත් “වැව්” ගැන කතා කරන්න.

අද වැඩසටහනෙන් අපි කියන්න යන්නෙ එක්දහස් නවසිය බර ගණන්වල අපේ රටේ සිද්ධ වුණු අප්‍රසිද්ධ කතාවක්.