De Beelddenkers Podcast

Net zoals we op school gebruik maken van automatiseren zouden we ook het creatief oplossingen verzinnen moeten stimuleren.

Creatieve intelligentie wordt veel van ons gevraagd in de maatschappij, maar krijgt in het onderwijs veel te weinig aandacht. Saskia van den Brand kwam daar gaandeweg zelf achter toen zij vanuit haar basis/kader opleiding doorstroomde via MBO naar HBO en erachter kwam dat zij genoeg vaardigheden en denkkracht bezit om goede oplossingen te verzinnen, maar dat haar oplossingen vaak te ver van de gebaande paden afweken waardoor ze toch niet overgenomen werden. Voornamelijk uit angst om het oude, vertrouwde los te laten.

Dat zien we in het onderwijs en op de werkvloer op heel veel plekken. Zelfs creatieve denkprocessen worden in een malletje gegoten waardoor er vanaf het begin al naar een vooraf bepaalde uitkomst toegewerkt gaat worden. Zonde van de creatieve denkkracht die bij heel veel mensen van nature aanwezig is maar nooit de kans krijgt om echt goed zijn werk te doen.

Daarom heeft Saskia twee beeldende boeken geschreven: ‘Avonturen in boekenatlas’ en ‘Rozendaalse kinderen in oorlogstijd’. Niet zozeer dat zij alles in beeld vat, maar de boeken zijn zodanig geschreven dat zij het onderwerp naar de leefwereld van de lezer haalt waardoor de lesstof echt begrepen en geleefd wordt. Haar boeken zijn te bestellen op saskiavandenbrand.nl

Voor Saskia is schrijven heel belangrijk, daar kan zij haar creativiteit in kwijt. Door gastlessen te geven in het basisonderwijs stimuleert zij de ontwikkeling van het creatieve denken. Dat is eng maar ook heel erg leuk als je eenmaal durft af te wijken van wat er eerder al is bedacht. Haar schrijflessen zijn dus eigenlijk veel meer dan dat, het stimuleert een heleboel andere vaardigheden die we bij taal en rekenen nodig hebben.

In de oertijd, de tijd van de jagers en verzamelaars, werden kinderen opgevoed vanuit de gehele gemeenschap. Zij konden de skills en vaardigheden die zij nodig hadden om te overleven en om de soort in stand te houden leren van diverse mensen, en konden zo zichzelf en hun eigen vaardigheden ontdekken. Vanuit de veiligheid van de groep konden zij hun eigen individu ontwikkelen met alle vaardigheden en tekortkomingen die daarbij horen. Vanuit spel en behoefte. Deze oerinstincten zijn nog steeds aanwezig in de moderne mens en verklaren het gedrag dat kinderen laten zien op een bepaalde leeftijd. Als dat gedrag goed geïnterpreteerd wordt is het een middel tot een leerproces zodat een kind leert welk plekje die inneemt in de mini maatschappij waarin die leeft. Helaas is onze maatschappij zo ingericht dat er weinig ruimte is om al doende te leren. Afwijkend gedrag wordt gelijk de kop ingedrukt. Ruzie wordt direct beslecht en de kans om al doende te leren wordt afgenomen doordat de emoties niet ondertitelt worden.

We starten al vroeg in het onderwijs, een leerkracht op 30 kinderen ipv 30 volwassenen op 1 kind, zodat er weinig kans is om op zoek te gaan naar de informatie die een kind op dat moment nodig heeft. Willen we aansluiten bij de natuurlijke ontwikkeling van een kind zullen we beter moeten leren kijken waar dit betreffende kind zich in het ontwikkelingsproces bevindt en welke vaardigheden op dit moment aan de beurt zijn om geleerd te worden. Dat werkt niet door een trein te starten waar het kind in moet passen en als het niet aan de eisen voldoet dan maar een ander spoor te kiezen. De trein van het onderwijs gaat namelijk altijd rechtdoor terwijl de meeste kinderen graag wat langer op de ene halte blijven hangen en de volgende halte liever niet stoppen. In deze podcast legt Betsy van de Grift uit hoe gedrag vanuit de behoeften van de oermens bekeken kan worden.

Faalangst komt soms al bij jonge kinderen voor, sommige kinderen lijken ermee geboren, bij anderen ontwikkeld het zich in de loop van de tijd. Faalangst is een diepgewortelde angst om niet aan de verwachtingen van jezelf en van anderen te voldoen. Vaak ook is het niet eens duidelijk dat faalangst de problemen veroorzaakt. Faalangst ontstaat vaak bij beelddenkers omdat zij al een innerlijk beeld hebben van hoe zij iets willen uitvoeren maar ook voelen ze heel goed aan wat anderen van hen vinden: Perfectionisme gecombineerd met een hoge gevoeligheid. Daardoor ligt de lat erg hoog maar wordt ook goed gevoeld als iets niet in een keer goed volbracht wordt. Een tekening die geroemd wordt door de ouder waarvan zijzelf vinden dat het helemaal niet lijkt of een olifant die zij getekend hebben die niet herkend wordt als olifant; faalmomentjes die zich langzaam vastzetten in het brein.

Met het aanpassen van je taalgebruik kun je als ouder of als leerkracht voorkomen dat een kind faalangst ontwikkeld. Is de faalangst echter al diepgeworteld dan hebben Sandra Keizer en Krista van Hoekelen een oplossing. In hun Buitengewoon Handig boek over Faalangst leggen zij haarfijn uit wat faalangst is, hoe je het kunt herkennen en hoe je het vervolgens kunt oplossen of werkbaar kunt maken. Dat werkbaar maken is een proces van jaren omdat je het karakter van een kind niet zomaar kunt en wilt veranderen.

Sandra en Krista zetten zich met F-ART helemaal in om faalangst te laten herkennen en erkennen, ook in het onderwijs. Anders dan conventionele faalangsttraining die via de cognitieve weg faalangst bestrijden, pakken zij de creatieve weg. Met bijenwas, klei en andere materialen laten ze kinderen ervaren hoe het voelt om iets van niets te maken en dat dat niet altijd heel simpel hoeft te zijn en dat het niet erg is dat het proces wat langer duurt. Door de nadruk op de handen te leggen komt een kind uit het hoofd en kan het weer bij hun gevoel.

Wil je meer weten? Luister dan deze podcast of ga naar F-art.nu.

Waarom moet je op het VWO alleen maar theorie leren? Ook VWO leerlingen gaan aan van praktijkvakken en leren daarmee hun creativiteit te ontwikkelen. Sofie van de Waart is leerkracht basisschool (geweest), ze heeft een huiswerkinstituut, ze is onderwijsspecialist, ze heeft Explora, parttime HB onderwijs opgezet, en is nu bezig met een delta voorziening voor langdurig thuiszittende kinderen. Een onderwijskundige duizendpoot die goed gebruik weet te maken van haar kennis en van haar ADHD.

Ze heeft inmiddels twee boeken op haar naam staan want in haar vrije tijd schrijft ze artikelen voor Trouw. Deze artikelen zijn gebundeld in haar boeken: ‘Basisschoolbundel’ en ‘De wereld van Sophie’. In december komt bij omroep max haar documentaire: ‘De utopie van Sophie’ uit over de kansenverschillen tussen kinderen in het onderwijs van Breda-Noord en Breda-Zuid.

Haar ervaring met het vak leerkracht is, dat als je als leerkracht van de pabo komt, je eigenlijk nog niks weet. Niks wat je in de praktijk moet kunnen. En dan hebben we het nog niet eens over de basale vakkennis als taal en rekenen maar meer de praktische zaken als: hoe neem je toetsen af, hoe werkt een digibord en hoe werkt het parnassys systeem (daar wordt alles van leerlingen bijgehouden). Je hebt wat theoretische kennis die je pas achteraf, als je het vergeten bent omdat je het nergens aan kon verbinden, prima zou kunnen toepassen maar dan dus al vergeten bent. Als stagiair wordt je gewoon in het diepe gegooid terwijl je nog een heel leerproces, in de praktijk, te gaan hebt voordat je als leerkracht goed uit de verf kunt komen. En dan neemt het systeem het over. Het systeem zit zo in elkaar dat de lessen gewoon door kunnen gaan, ook als de leerkracht een les een keer niet heeft voorbereidt.

Luister en huiver bij dit energieke, genuanceerde en opbeurende verhaal over hoe het onderwijs best passend kan zijn voor 100% van de kinderen. Als je maar durft.

In het bedrijfsleven is het van het grootste belang dat alle werknemers hun talenten kunnen gebruiken en een team elkaar aanvult. Mark schipper gebruikt daarvoor de VerticalQ techniek waarbij in kaart gebracht wordt welke talenten iemand van nature heeft. VerticalQ is een samengang van martial art technieken en eniagrammen waarbij karakterstructuren benoemd worden. Ook de houding van een lijf verteld welke talenten op dat moment aan het werk zijn. Door deze talenten te stimuleren en aan te zetten kun je het beste uit iemand, en uit een team halen.

Daarnaast merkt Mark dat het onderwijs hierin ook een rol te spelen heeft omdat leerlingen die nu van school komen geen idee hebben waar hun talenten liggen. Hun hoofd is volgestopt met kennis maar ze hebben geen notie van hun hart en lijf en waar zij van aangaan, en welke taken hen geen energie kosten maar juist opleveren.

Door de juiste poppetjes de juiste taken te laten uitvoeren gaat iedereen elkaar waarderen en werkt het systeem veel soepeler. Door elkaar te leren aan- en uitzetten hoef je niet eens zelf jezelf steeds in de gaten te houden maar wordt dat voor jou gedaan. Zo kun je ongemerkt op je talenten leren vertrouwen.

Hoe beweeg je van een knellend onderwijssysteem wat gericht is op 'het gemiddelde' naar boeiend onderwijs op maat voor iedereen? Het antwoord zit niet in de zoveelste verandering van buitenaf, maar roept om hervorming van binnenuit. Het onderwijssysteem past niet meer. Steeds meer kinderen vallen op en vallen uit. Professionals ervaren druk en stappen regelmatig al na enkele jaren weer uit het vak. Er verschijnen masterplannen en incidentele geldpotjes. Professionals, kinderen en ouders lopen tegen de grenzen van het systeem. Het systeem knelt en is duidelijk toe aan hervorming. Niet systeemgericht, maar mens- en wereldgericht.

In dit inspirerende en praktische boek word je bij de hand genomen in deze transitie. Stap voor stap beweeg je over je eigen ontwikkelpad. De weg naar duurzame verandering is daarbij de weg naar binnen. Dat gegeven maakt de reis door dit boek extra boeiend. Een handboek vol inzichten en handreikingen waar je direct mee aan de slag kunt. Want als er íets is wat dit boek je leert is dat de mooiste dingen ontstaan van binnenuit. Nicole Hanegraaf is al haar hele leven actief in het onderwijs. Zij begon haar onderwijscarrière als leerkracht op een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO). Later werd zij onder andere intern begeleider, directeur van een kindcentrum en van verschillende basisscholen, die onder haar leiding van binnenuit de beweging maakten van systeemgericht naar mens- en wereldgericht. In 2020 startte zij van-Binnenuit, een leefleerschool voor professionals om eigen meesterschap te ontwikkelen van binnenuit. Haar missie is dat ontwikkelen in onderwijs van binnenuit voor iedereen mogelijk wordt.

Jolanda Halsema komt uit het onderwijs en begeleidt kinderen in haar praktijk: van kans naar kracht. In haar klas begeleidde zij kinderen vanuit haar gevoel en sloot zij aan bij wat het kind nodig had. Dat deed en doet zij via bewegend leren, beweegspelletjes maar ook lichaamsspelletjes zoals de liggende acht en de kruisloop.

Beelddenkers hebben er baat bij als lesstof eerst in de brede context gegeven wordt, liefst met visueel, concreet materiaal, zodat er vanuit begrip naar de eerste stappen toegewerkt wordt. Dat zorgt ervoor dat beelddenkers meer verwerkingstijd krijgen en het beeld in hun hoofd compleet kunnen maken voor zij daadwerkelijk met de oefeningen aan de gang gaan. Ook maakt zij veel gebruik van alfabetmatten, kleuren tijdens het begrijpend lezen en het honderdveld. Allemaal visueel materiaal dat begrip en houvast geeft aan beelddenkers en de taaldenkers die daar ook baat bij hebben. Niet vanuit een labeltje maar vanuit behoefte.

In deze podcast krijg je als leerkracht een aantal tips van waarmee je al direct in jouw eigen klas aan de gang kunt. Durf jij het begin te zijn van een verandering? Vanuit de kennis dat elk kind kan leren, kijken naar wat een kind nodig heeft om te leren leren, dat is het ideaalbeeld dat zeker haalbaar is binnen de grenzen van het huidige systeem.

Doede is hoogbegaafd en paste niet in het onderwijs. Met een citoscore van 550 en een goede basis vanuit het Leonardo-onderwijs heeft hij het vol weten te houden tot 5 VWO, toen was de koek op. Via een aardige leerplichtambtenaar die doorhad dat naar school gaan geen optie meer was en ook niet de verstandigste route was, is hij terecht gekomen in de game-industrie. Niet voor de spelletjes, maar wel om games in te zetten om leerlingen weer gemotiveerd te maken voor de lessen.

Door in de game de context en de relevantie van de lesstof naar voren te laten komen, willen kinderen weer leren is de opzet, en daarbij kan hij putten uit zijn eigen ervaringen in het huidige onderwijssysteem. Het is een serieuze tak van sport waar hij de Young Talent Award voor gewonnen heeft. Zijn game is nog in de ontwikkelfase maar kan straks een extra tool zijn die ingezet kan worden voor leerlingen in de onderbouw van het VO, bijvoorbeeld beelddenkers, die de motivatie om te leren kwijt zijn.

Mocht je interesse hebben: Doede is nog op zoek naar testpersonen om de effectiviteit, de vormgeving en de inhoud van de game te testen. Opgeven kan via legendary.learning.nl

In deze podcast verteld hij over zijn eigen ervaringen in het onderwijs, waarom dat misging en zijn ontsnapping uit het onderwijs.

Als je kind een andere onderwijsbehoefte heeft is er in Nederland speciaal onderwijs. Welke soorten zijn er en wat kun je verwachten? Ingeborg is moeder van Jasmijn van 12. Jasmijn heeft autisme en een lichte verstandelijke beperking. Zij zit op cluster 3 onderwijs en heeft het daar prima naar haar zin. Vanuit haar rol als ouder én haar rol als leerkracht belichten we het speciaal onderwijs. De goede kanten maar natuurlijk ook het gebrek aan kennis over het beelddenkende brein. Ook in het speciaal onderwijs zitten allerlei verschillende kinderen met verschillende natuurlijke leerprocessen die het nodig hebben dat daar rekening mee gehouden wordt. Het onderwijs is een complex apparaat waardoor het lastig is om het in beweging te zetten. Terwijl juist aansluiten bij het natuurlijk leerproces in het speciaal onderwijs zoveel gemakkelijker is dan in regulier onderwijs. Natuurlijk is er al veel kennis aanwezig over de verschillende neurodiversiteiten maar het beelddenken is ook daar nog een ondergeschoven kindje dat meer aandacht verdient en een wezenlijke bijdrage kan leveren aan het leerproces van deze bijzondere groep kinderen. Zeker omdat een deel van de beelddenkers die vastloopt uiteindelijk op speciaal onderwijs terechtkomt omdat het regulier onderwijs handelingsverlegen is.

Aware parenting, bewust ouderschap, is een stroming die heel goed aansluit bij het beelddenken maar de taaldenkers niet uitsluit. Het gaat uit van verbindende communicatie, hechting en aansluiten bij de behoeftes van je kind. Emoties niet wegstoppen maar er laten zijn en laten begrijpen waarom ze er zijn. Zo kun je reageren op het gedrag van je kind van uit het opvoedboekje, straffen en belonen, of vanuit het aansluiten bij het gevoel en het er laten zijn van de emotie. Het ene lost op dat moment de situatie op, de ander manier zorgt voor gedragsregulatie vanuit veiligheid en bewustzijn. Wij zijn snel geneigd om voor de gemakkelijke oplossing te kiezen: het strafstoeltje, 3 minuten op de gang of toegeven omdat de omstanders er ‘anders iets van denken’. Op de lange termijn leer je je kind dan dat emoties er niet horen te zijn en dat je die moet onderdrukken. Leren dat emoties bestaan en dat ze er bij horen geeft je kind een gevoel van veiligheid en vertrouwen waar het veel meer aan heeft. In deze podcast legt Chris uit hoe zij dat aanpakt. Dus heb jij een hooggevoelig kind met een sterke wil? Luister dan zeker.