Vandaag bespreken we het boek, Dit is fascisme van Rosan Smits.

Rosan Smits is adjunct Hoofdredacteur van de Correspondent.

Rosan is politicoloog, deed onderzoek naar radicalisering en geweld in oorlogsgebieden. Ze gaf leiding aan de Conflict Research Unit bij Clinendael.

Dit boek is onderdeel van de serie Vonkjes.

Wat het boek goed laat zien is hoe fascisme op veel plekken in de wereld al de normaal is. Ze laat de belangrijkste voorbeelden zien die we veel tegen komen in de VS, in Europa en in Nederland en laat je zien waar en hoe het fascisme doordringt. Smits gaf me het gevoel dat het in Nederland niet zo snel gaat als in de VS en Hongarije bijvoorbeeld, en tegelijk schrok ik van de internationale netwerken en denktanks waar ze over schrijft.

Het voordeel van de vonkjes, ook nu weer, is dat je in 180 pagina’s weet hoe je fascisme herkent, het ondermijnen van de democratie ziet voor wat het is, de rol van extreem rijke mensen ziet en wat je er als burger tegen te doen hebt. Ze komt tot de kern in drie delen zoals het draaiboek dat we eerder zagen in het boek van Over tirannie, met wat er in de VS gebeurt, in Europa en in Nederland en hoe we het stoppen.

Het is interessant, maar ook angstaanjagend. Het heeft mij bewuster gemaakt van dingen die ik las om ze te zien als fascisme, de afbraak van de democratie. Zoals in Nederland het wegbezuinigen van onderzoekende programma’s als Tegenlicht en Zomergasten. 

Inhoud

Inleiding: het fascisme is terug

Deel 1 Dit is fascisme

1 Het draaiboek van het fascisme

Deel 2 Het fascisme van vandaag

2 Het fascistische regime-Trump

3 Fascisime in hedendaags Europa

4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put

Deel 3 Een dam tegen het fascisme

5 Samen tegen fascisme

6 Het fundament: strijdbare politiek

7 De beschermlaag: weerbare journalistiek

8 De barrière: een solidaire samenleving

Inleiding: het fascisme is terug

We hebben het al vaker gehad over hoe veel eenvoudiger de nazis het nu zouden hebben met social media. De inleiding laat zien dat dit nu gebeurt. Facisme is er in veel meer vormen dan alleen de nazis tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Wie tijdig waarschuwt, wordt gezien als alarmist. Maar als de dreiging onmiskenbaar is, is het te laat. p10

Benoemen, begrijpen en bestrijden - zie ook Over tirannie van Snyder.

Niet iedere facist is een alleenheerser (zoals Hitler). Het is geen eenduidige ideologie, het is een politieke strategie.

Ze ziet het als haar rol dat zoveel mogelijk mensen begrijpen: dit is facisme. Dit boek en haar berichten hierover dragen daar zeker aan bij.

Deel 1 Dit is fascisme

1 Het draaiboek van het fascisme

Het draaiboek hadden we ook gezien in het boek Het spel van de populist. Hier beschrijft Smits de vijf stadia van het facisme:

Ontstaan: de voedingsbodem wordt gelegd in de maatschappij, aanleiding een crisis of onvrede

Organisatie: een fascistische partij of beweging vormt zich rond een leider

Machtsverwerving: de beweging krijgt toegang tot de politieke macht, (democratisch) via verkiezingen

Machtsuitoefening: politieke macht groeit uit tot regeringsmacht; de beweging probeert de controlerende macht uit te schakelen en grondrechten af te breken.

Radicalisering of verval: het regime radicaliseert verder of verliest richting en brokkelt af.

Tien instrumenten voor mobilisering van het volk

Mythisch verleden

Propaganda

Anti-intellectueel

Alternatieve waarheid

Hiërarchie

Slachtoffer van het complot (dolkstootlegende)

gendernormativiteit (de natuurlijke orde)

Arbeidsideaal (hardwerkende burgers en luie profiteurs)

Kloof tussen stad en platteland

Wapens van de rechtstaat (gebruikt recht om tegenstanders te vernietigen en staan zelf boven de wet)

Hedendaags facisme herkennen

Deel 2 Het fascisme van vandaag

2 Het fascistische regime-Trump

De hoeveelheid leugens die Trump verspreid is enorm, de media word ermee overspoelt. Mede via Twitter en zijn eigen social media platform. Alles wat Trump doet past in het draaiboek van facisme.

p52 wie zijn land redt, kan de wet niet overtreden.

De grote leuge toe hij de vorige verkiezingen verloor en beweerde dat het een gestolen winst was. Ze hadden hem kunnen uitsluiten van de volgende verkiezingen na het veroorzaken van deze bestorming.

Rechters worden aangevallen en omzeilt.

De Amerikaanse bevolging beweegt, september de No Kings Dat, de grootste landelijke protest in de geschiedenis van de VS.

Maar verzet tegen Trump is niet meer zonder risico en reikt tot in Europa.

3 Fascisime in hedendaags Europa

4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put

Deel 3 Een dam tegen het fascisme

5 Samen tegen fascisme

6 Het fundament: strijdbare politiek

7 De beschermlaag: weerbare journalistiek

8 De barrière: een solidaire samenleving

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 intro - een eerste indruk van het boek

04:50 De vergelijk met het boek Over tirannie van Timothy Snyder

07:15 Het effect van ons social media gebruik op onze vrije beweging. De fascisime machine draait al.

08:10 Benoemen, begrijpen en bestrijden.

09:40 Fascisme is een politieke strategie om alleenheerschappij te verwerven, door met steun van de massa, de democratische rechtstaat van binnenuit kapot te maken.

12:40 Het is gebeurt, dus het kan weer gebeuren.

16:00 Een mooie toevoeging zou een matrix kunnen zijn om per land te laten zien hoe ver ze zijn in het draaiboek.

17:15 De tien instrumenten voor mobilisering van het volk.

19:20 Waarom staan we toe dat de fascisten het draaiboek kunnen volgen zonder dat ze worden afgeremd of gestraft?

22:45 Trump verspreid zoveel leugens dat het niet bij te houden is.

24:35 Trump volgt het fascisme draaiboek en gebruikt social media voor de verspreiding.

27:20 De tech broeders die de fascisten ondersteunen met onrechtmatige acties en middelen om zo nog meer macht te krijgen.

29:45 Als je de grote leugen de wereld in brengt en blijft herhalen dan blijft een kern hangen bij de mensen.

31:20 Het gebruik van Amerikaanse software binnen de overheid is een drama.

32:25 Verschil in handelen door de minister bij overname door een bedrijf uit de VS of een bedrijf uit China.

34:15 Waarom zijn de fascistische allemaal anti-Europees?

35:50 De dreiging voor de VS komt nu ook uit Europa waardoor ze nu werken aan het destabiliseren van de lidstaten. met The Great Reset.

42:10 De rol van Rutte in het openzetten van de deuren voor de VVD om te regeren met de PVV.

44:20 De beïnvloeding van het debat in de tweede kamer door de voorzitter Martin Bosma (PVV).

45:50 De rol van de burger tegen het fascisme. Wat kan ik doen? In plaats van de rol van de politiek.

47:50 Een matrix bij het draaiboek met data erbij van de stappen die al gezet zijn in Nederland.

50:20 De realiteit waar we staan in het draaiboek van het fascisme in Nederland.

51:00 Burgers die het heft in eigen handen nemen, met grenscontrole, op het domein van de staat. Opruiing door de fascist Wilders.

53:00 Hoe kan een partij met één leider, zonder leden, juridisch aan de Nederlandse verkiezingen meedoen?

Bronnen die we genoemd hebben

Over Tirannie - Snyder en Krug #boekencast afl 118

Is dit een mens - Primo Levi

How Fascism Works - Jason Stanley

June 2025 No Kings protests - Wikipedia op 18 oktober 2025

Kamer slaat alarm over mogelijke Amerikaanse overname van DigiD-partner Solvinity

Karremans zoekt uitweg in crisis met China over Nexperia

Het spel van de populist – Bas Erlings #boekencast afl 125

Sarah de Lange - Wikipedia

Vernielingen bij D66-kantoor in Den Haag - NOS

Nazimiljardairs – David de Jong #boekencast afl 66

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Dit is fascisme. Een ijzersterk boek waarmee je in korte tijd leert wat het draaiboek is voor fascisme en hoe ver we in Nederland al zijn gezonken in het fascistische moeras.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/7_yovPlHTR0.

https://youtu.be/7_yovPlHTR0

In deze aflevering bespreken we het boek Dit is fascisme . Volg Rosan Smits op LinkedIn. Een belangrijk boek om te lezen. Het geeft duiding en laat je zien hoe ver de VS, landen in Europa en Nederland op de fascisme ladder staan. Een duidelijke matrix per land met data er bij van de acties bij de stappen uit het handboek zou het nog duidelijker hebben gemaakt en de lezer de volgende stap sneller laten herkennen. Persoonlijk zou ik het fijn vinden als de acties die ik als individu, als burger, kan ondernemen scherper naar voren komen. Nu heb ik het gevoel dat ik de eerste acties kan afschuiven op de politiek en de media. Lees dit boek en leer fascisme herkennen in het nieuws.

Transcript