دانستنی‌ها

دانستنی‌ها

By مسعود وحدتیSociety & CultureScienceKids & Family
Download on the App Store

دانستنی‌ها episodes

  • آشنایی کامل با باطری و عملکرد آن
    احتمالا با این حس آشنا هستید که باطری گوشی تلفن همراهتان در حال تمام شدن باشد و ناگهان "بلیپ"! و وسط گفتگوی شما تمام شود، در آن لحظه بیشتر احساس می‌کنید که باطری را به گوشه‌ای از اتاق پرتاب کنید تا اینکه از آن تعریف و تمجید کنید!
    اما باطری‌ها شاهکار علم هستند! آنها تلفن‌های هوشمند و دیگر تکنولوژی‌ها را قادر به فعالیت می‌سازند بدون اینکه ما را در سیم‌ها و کابل‌های در هم پیچیده شده، گیر بیاندازند.
    5 min
  • تاثیر مواد آرایشی
    زیبایی در چشم ناظر است، ولی از آنجا که بقای ما تا اندازه‌ زیادی توسط انتخاب جنسی کنترل می‌شود، اغلب سعی می‌کنیم ویژگی‌های شخصی خود را با آرایش برجسته کنیم. خب، به‌طور دقیق چه چیزهایی درون محصولات آرایشی وجود دارد و آیا باید به این موادی که وارد بدن خود می‌کنیم، اعتماد داشته باشیم؟ آیا ممکن است آرایش‌کردن برای ما ضرر داشته باشد؟ به‌لحاظ تاریخی، مردم مصر باستان از یک ماده معدنی که بیشتر حاوی سولفات سرب بود، برای (کشیدن) خط‌چشم استفاده می‌کردند تا شبیه به آن چهره‌ آتشین «کلئوپاترا»-ملکه مصر باستان- شوند. اما نمی‌دانستند که سرب موجود در آن ماده می‌توانست منجر به اختلال‌های رفتاری و یادگیری در کودکان و کاهش باروری در زنان و مردان شود. بعدها در سال 1891 میلادی، در اروپا کرم‌ها و لوسیون‌ها و مواد حاوی سرخاب به‌دست آمده از ماده‌ رادیواکتیوی رادیوم به خانم‌ها فروخته می‌شد که وعده‌ درخششی باطراوت را به آن‌ها می‌داد؛ البته تا زمانی که عوارض خطرناک قرارگیری در معرض رادیواکتیو کشف شدند. اما، آرایش مسیر بسیار طولانی را پیموده است و حالا مقدار بسیار اندکی سرب در تولیدات آرایشی پیدا می‌شود. سرب در طبیعت وجود دارد و در نتیجه یک آلاینده‌ غیر‌تعمدی در فرایند تولید محسوب می‌شود. در تحقیقی که در سازمان «FDA» درباره 400 تیوپ رژلب صورت گرفت، در رژلب‌ها سربی با دامنه غلظتی از 0.02 تا 7.19 بخش در میلیون(ppm) یافت شد که پایین‌تر از حد سلامت کانادا که 10 بخش در میلیون است، در آن‌ها سرب وجود داشت. رژلب تقریبا از 47‌درصد روغن، 36‌درصد رنگ‌دانه، 17‌درصد موم و 5‌درصد عناصر دیگر، شامل مواد نگهدارنده تشکیل شده است. روغن آن به‌طور معمول روغن کرچک است که از دانه‌ای لوبیایی حاوی پروتئین سم رایسین به‌دست می‌آید؛ یکی از سمی‌ترین مواد روی زمین که از آن به‌عنوان یک سلاح زیست‌شناختی هم استفاده شده است. هرچند فرایند استخراج روغن کرچک شامل گرمادهی نیز می‌شود و ماهیت رایسین را تغییر داده و آن را غیر‌فعال می‌کند. امروزه برای کاهش هزینه و تاثیربخشی محصول از رنگدانه‌های ترکیبی استفاده می‌شود؛ اگرچه به‌طور سنتی، رنگدانه‌ قرمز از فشردن و خشکاندن حشرات قرمز(سرخابی) رنگ به‌دست می‌آید. بعضی رنگدانه‌های آبی از نمک اسید‌‌فروسیانید حاوی ترکیبات آهن به‌دست می‌آید. سیانید به‌شدت کشنده است؛ اگرچه در ساختار این آمیزه(ترکیب، ماده)، سیانید پیوند بسیار محکمی با آهن داشته و در نتیجه نمی‌تواند به‌عنوان خط چشم ما را مسموم کند. درباره ریمل مژه و ابرو، پیشنهاد می‌کنیم که 3 ماه پس از باز کردن، آن را دور بیا‌ندازید. باکتری‌های مضر از گونه‌ استریپتوکوکوس و گونه‌ای قارچ در حال رشد در 36.4‌درصد از لوله‌های ریمل یافت شدند. این موضوع به‌خصوص برای کسانی که از طبی استفاده می‌کنند، بسیار مهم است؛ چرا‌که باکتری‌ به‌راحتی می‌تواند وارد خراشیدگی‌هایی ماکرویی شود که توسط لنز به‌وجود می‌آیند. این‌که مواد نگهدارنده در تعداد بیشماری از تولیدات آرایشی استفاده می‌شود، خود یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌ها است. مواد نگهدارنده با تقلید از استروژن‌ها عمل کرده و با گیرنده‌های استروژن در بدن جفت می‌شوند. این اتفاق ممکن است باعث تغییر ظاهری ژن‌ها و دگرگون شدن ارتباطات سلولی شود. علاوه بر آن ممکن است موجب رشد نوع خاصی از سرطان سینه شود. بسیاری از تولیدکنندگان محصولات آرایشی درحال تغییر ترکیبات خود و حذف پارابن هستند، اما هنوز هم لازم است پژوهش‌های بسیاری صورت بگیرد تا به هرگونه نتیجه قطعی برسیم.
    منبع: ویدوآل
    4 min
  • سبقت از سرعت نورممکن است؟
    ممکن است شنیده باشید که، نظریه نسبیت خاص اینشتین، محدودیتی برای سرعت کیهانی وضع می‌کند و آن این است که هیچ چیز نمی‌تواند سریع‌تر از نور حرکت کند.
    خب این اشتباه است. تمام آن‌چه که اینشتین گفته این است که سرعت نور در تمام دستگاه‌های مقایسه‌ای یکسان است؛ درحالی‌که این مسئله بر آن دلالت دارد که هر آنچه دارای جرم حقیقی باشد، نمی‌تواند با سرعتی بیش از سرعت نور حرکت کند. محدودیت برای سرعت کیهانی وضع نمی‌کند؛ چرا‌که شما حتی در حیاط‌ پشتی خانه خود هم می‌توانید سرعت نور را بشکنید. تنها بایستی یک پرتو لیزر را به‌سوی ماه گرفته و مچ دست خود را سریع تکان دهید. نقطه نور ایجاد شده توسط پرتو لیزر، در زمان تقریبا نصف یک‌هزارم ثانیه، بر سطح ماه حرکت خواهد کرد و به این معنی است که این نقطه با سرعتی 20 برابر سرعت نور در حرکت است! چطور چنین چیزی ممکن است؟
    خب، یک صفحه کامپیوتر را تصور کنید، محدوده سرعت پیکسل‌ها روی صفحه چقدر است؟ صفر... پیکسل‌ها نمی‌توانند حرکت کنند. اما اگر شما با ذکاوت تمام ترتیبی دهید که چند پیکسل با نظمی خاص روشن و خاموش شوند، می‌توانید تصویری تولید کنید که در‌ظاهر روی صفحه نمایش حرکت می‌کند؛ حتی با این‌که تمام پیکسل‌ها در جای خود ثابت هستند. بنابراین شما توانستید سرعت پیکسل‌ها را بشکنید
    نقطه نور تولید شده توسط لیزر بر ماه نیز به همین صورت است؛ هر فوتون با سرعت نور به‌سوی ماه حرکت می‌کند. اما تصویر نقطه‌ای که بر سطح ماه شکل می‌گیرد، سرعتی 20 برابر بیشتر دارد! هیچ‌کدام از قوانین فیزیک نقض نشده‌اند؛ زیرا درواقع هیچ جسم فیزیکی با سرعتی بیش از سرعت نور حرکت نکرده و این فقط یک تصویر است. همانطور که ممکن است حدس زده باشید، زمانی که نقطه‌ قرمز لیزر به ماه می‌رسد، ب بسیار بزرگ خواهد بود؛ بسته به اندازه لیزرتان، ممکن است به اندازه ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ کیلومتر قطر داشته باشد! بنابراین زیاد نگران کور‌کردن فضانوردان نباشید.
    منبع: ویدوال
    3 min
  • چرا افراد نالایق فکر می‌کنند فوق‌العاده‌اند؟ اثر دانینگ کروگر
    در مسائل اقتصادی چه‌قدر موفقید؟ در خواندن احساسات دیگران چه‌طور؟ نسبت به اطرافیانتان چه‌قدر از سلامت برخوردارید؟
    آگاهی از میزان توانایی‌های خود نسبت به دیگران، خیلی جاها به کار می‌‌آید. اما تحقیقات روانشناختی نشان می‌دهد که ما در ارزیابی دقیق خود خیلی خوب عمل نمی‌کنیم. در واقع اغلب در توانایی‌های خود مبالغه می‌کنیم. دیوید دانینگ، تاثیر دانینگ کروگر را تشریح می‌کند
    منبع: ویدوال
    6 min
  • چطور آدولف هیتلر به حکومت رسید؟ تاریخی
    چطور آدلف هیتلر، دیکتاتوری که یکی از بزرگترین نسل‌کشی‌های تاریخ بشر را به راه انداخت، در یک کشورِ مردم‌سالار به حکومت رسید؟ ماجرا از پایان جنگ جهانی اول شروع می‌شود. با پیشروی متفقینِ پیروز در سال ۱۹۱۸، آلمان پی برد که در جنگ پیروز نمی‌شود و یک آتش بس موقت را برای توقف جنگ امضا کرد. با سقوط حکومت امپراتوری، آشوب‌های داخلی و اعتصاب‌های کارگری در سراسر کشور گسترش پیدا کرد...
    منبع: ویدوال
    7 min
  • محاسبات کوانتومی. ریاضی و فیزیک
    دانشمندان شرکت مایکروسافت و همکاران آن‌ها در سرتاسر دنیا، ۱۰ سال گذشته را صرف کشف مکان‌های هیجان‌انگیز و در حقیقت عجیبی کرده‌‌اند که در آن‌ها علم رایانه و فیزیک کوانتوم با‌هم همکاری می‌کنند. خب، این مکان‌ها به‌طور دقیق کجا هستند؟
    رایانه‌ کوانتومی را مثل نقشه‌ تونل‌های زیرزمینی در نظر بگیرید که دارای ۲ خط قطار، یکی قطار محلی فیزیک کوانتوم و دیگری قطار ویژه‌ علم رایانه است که از دو مسیر متفاوت آمده و در ایستگاه مرکزی یعنی ایستگاه کیو روی نقشه با‌هم تلاقی می‌کنند و با یکدیگر رو‌به‌جلو به جایی که هیچ‌کس نمی‌داند، به حرکت خود ادامه می‌دهند.
    به لطف مغزهای بااستعداد از نیوتون تا اینشتین، ما به شناخت ثابت و بسیار مستحکمی از ماده، حرکت، زمان، فضا و نحوه‌ کارکرد کلی جهان دست یافته‌ایم. اما در طول چیزی حدود صد سال گذشته، دانشمندانی که به‌دنبال یافتن زندگی در اندازه‌ اتم یا زیر‌اتمی بودند، متوجه وجود ناهماهنگی هایی با فیزیک سنتی شده‌اند. سوال‌ها و تئوری‌های بسیاری وجود دارد، درباره‌ این‌که چرا و چگونه ذرات در مقیاس بزرگ مثل گیاهان، پرندگان، سنگ‌ها و ... به ظاهر قابل پیش‌بینی رفتار کرده، ولی در مقیاس نانو نامشخص و به‌طور تعجب‌آوری دیوانه می‌شوند! در این رابطه کشف شد، رفتارهایی که در مقیاس انسانی غیرقابل‌باور به نظر می‌رسند، در سطح مولکولی اتفاقاتی عادی هستند. آن پایین، ذرات -‌توپ‌های کوچکی از ماده‌ جامد‌- مثل امواج عمل می‌کنند. آن‌ها از یک مکان به مکانی دیگر «تلپورت»شده و همچنین می‌توانند در‌هم بپیچند؛ به‌طوری که جدا کردن آن‌ها غیر‌ممکن خواهد بود. ذرات در حالت کوانتوم می‌توانند به چیزی که ما آن را «انطباق»(برهم‌نهی) می‌نامیم، برسند؛ حالتی که در آن واحد ذرات می‌توانند در حالت‌های چندگانه‌ای وجود داشته باشند.
    شما این جمله را پیش از این به دفعات شنیده‌اید: می‌دانید که لپ‌تاپ روی میز کار شما، تلفن‌ هوشمند در دستتان و تبلتی که در کیف خود دارید، همه به‌وسیله‌ اطلاعاتی به شکل بیت کار می‌کنند. بیت‌ها که می‌توانند 1 یا 0 باشند، به شکلی هنرمندانه در رشته‌های بلندی چیده شده‌اند تا کامپیوترها را به انجام هر نوع کاری مثل تشریح DNA یا پرتاب انگری‌بردز به قلعه‌های ساخته شده از خوک‌ها وادار کنند.
    اما محدودیت‌هایی در حل مسئله توسط رایانه‌های کلاسیک وجود دارد. مسئله‌هایی آنچنان سخت که اگر تمام رایانه‌های دنیا را برای حل آن‌ها بسیج کنیم، باز‌هم زمان بسیار زیادی طول می‌کشد تا جواب آن‌ها را پیدا کنند.
    خب، حالا و اینجا است که در‌واقع قضیه جالب شده و رایانه‌های کوانتومی می‌توانند به درد بخورند. رایانه‌های کوانتومی به‌وسیله‌ بیت‌های کوانتومی یا کیوبیت‌ها کار می‌کنند. به دلیل تاثیر توهم‌گونه‌ای مانند انطباق که حالت کوانتومی در خود دارد، یک کیوبیت می‌تواند 1 یا 0 بوده و یا به عنوان 1 و 0 به‌طور همزمان وجود داشته باشد. اگر یک کیوبیت به عنوان 1 و 0 بتواند 2 محاسبه را انجام دهد، پس دو کیوبیت می‌تواند 4 محاسبه و چهار کیوبیت می‌تواند 8 محاسبه را انجام دهد و به این ترتیب، قدرت محاسباتی کامپیوتر می‌تواند به‌طور بالقوه‌ای قابلیت «رشد نمایی»(Exponential growth) داشته باشد.
    وقتی رشته‌های بلندی از کیوبیت محاسبات را انجام دهند، مسئله‌هایی که حل آن‌ها توسط رایانه‌های امروزی قرن‌های متمادی به طول خواهد انجامید، به اندازه‌ نوشیدن یک فنجان قهوه وقت خواهد گرفت. این رایانه‌ها برنامه‌هایی بسیار دور از ذهن خواهند ساخت که می‌توانند باعث پیشرفت در زمینه‌هایی همچون یادگیری ماشین‌ها و پزشکی، شیمی و رمزنویسی، علم مواد و مهندسی شده و همچنین برای درک بخش‌های سازنده‌ جهان به انسان کمک کنند.
    منبع: ویدوال
    4 min
  • در مورد دنیای اتم‌ها بیشتر بدانیم. شیمی
    اتم‌ها به طرز باورنکردنی و حیرت‌آوری کوچک هستن، ضخامت یک موی انسان تقریبا برابره با نیم میلیون اتم کربن که در کنار هم چیده شده باشن به مشت خودتون نگاه کنین. مشت شما حاوی تریلیون‌ها اتمه، اگر فرض کنیم هر کدوم از اتم‌های مشتتون به اندازه یک تیله باشه حدس میزنین مشتتون چه اندازه می‌‌شه؟ خوب... تقریبا به اندازه کره‌ی زمین! هنوز تصورش سخته، نه؟ بذارین یک راه دیگه رو امتحان کنیم به انگشت کوچیکتون نگاه کنین و تصور کنین که نوک انگشتتون به بزرگی‌ اتاقیه که توی اون نشستین حالـا اتاق رو با دونه‌های برنج پر کنین توی این حالت، هر دونه برنج به اندازه‌ی یک سلول از نوک انگشت شماست حالـا بیاین فقط یک دونه از همون برنج‌ها رو در نظر بگیریم و تصور کنیم که همون دونه برنج یا سلول دست شما به اندازه‌ی اتاقیه که توی اون نشستین دوباره اتاق را با دونه‌های برنج پر کنین این بار هر دونه برنج نماینده‌ی یک پروتئینه و حالـا، بیایین تمام فضای خالی‌ بین دونه‌های برنج رو با شن پر کنیم این دونه‌های شن، تقریبا به اندازه‌ی اتم‌های انگشتمون هستن یک اتم از چه چیزی ساخته شده؟ بیایین برای یک لحظه فرض کنیم که اتم‌ها به این شکل هستن تا بتونیم راحت‌تر درکشوم کنیم یک اتم از سه ذره اصلی تشکیل شده نوترون‌ها، پروتون‌ها و الکترون‌ها پروتون‌ها و نوترون‌ها به هم می‌‌پیوندن و هسته‌ی اتم رو تشکیل می‌دن. نیرویی به نام نیروی هسته‌ای قوی اونها رو در کنار هم نگه می‌‌داره. این نیرو یکی‌ از چهار نیروی بنیادی طبیعته پروتون‌ها و نوترون‌ها از ذراتی به نام کوارک تشکیل شدن که به وسیله گلوئون‌ها به هم متصل می‌‌شن هیچ کس به طور دقیق نمی‌دونه که کوارک‌ها چقدر کوچیکن تصور ما اینه که احتمالـا ابعاد کوارک‌ها معادل تعریف نقطه در هندسه ست و به اصطلـاح صفر بعد دارن ما حدس می‌زنیم که کوارک‌ها و الکترون‌ها کوچیک‌ترین ذرات تشکیل دهنده‌ی ماده در طبیعت هستن الکترون‌ها به دور هسته‌ی اتم با سرعت ۲۲۰۰ کیلومتر بر ثانیه می‌‌چرخن با این سرعت می‌تونیم در عرض ۱۸ ثانیه یک دور کامل به دور‌ کره‌ی زمین بچرخیم همانند کوارک‌ها، الکترون‌ها نیز از ذرات بنیادی محسوب می‌شن ۹۹.۹۹۹۹۹۹۹۹۹۹۹۹% از حجم یک اتم رو فضای خالی‌ تشکیل داده، فضایی که در حقیقت خالی خالی‌ هم نیست چیزی که ما به عنوان فضای خالی‌ نام می‌‌بریم در واقع با نوسانات کوانتومی پر شده میدان‌هایی‌ با انرژی پنهانی که مدام به صورت خود‌به‌خود به وجود می‌‌یان و از بین می‌‌رن، این نوسانات، روی تعامل بین ذرات باردار اثر مستقیمی دارن که البته توضیح این موضوع به یک فیلم جداگانه نیاز داره... هسته و الکترون‌های یک اتم چقدر فضا اشغال میکنن؟ اگر تمام فضای بین هسته‌های اتم‌ها را حذف کنین، ساختمان امپایر استیت به اندازه‌ی یک دانه برنج میشه و تمام اتم‌های تشکیل دهنده‌ی همه‌ی انسان های کره‌ی زمین رو می‌شه توی یک قاشق چای خوری جا داد، در حقیقت اجرامی وجود دارن که اتم‌های اونها تقریبا به همین شکل هستن توی یک ستاره‌ی نوترونی، هسته‌ی اتم‌ها به قدری فشرده شدن که جرمی به اندازه‌ی حدود سه برابر خورشید در کره‌ای به شعاع چند کیلومتر جا شده راستی‌، اتم‌ها چه شکلی‌ن؟ خب، می‌‌شه گفت تقریبا به این شکل (مراجعه کنین به ویدیو) الکترون‌ها می‌‌تونن، هم مانند موج و هم مانند ذره رفتار کنن در یک لحظه‌ی مشخص، تنها احتمال حضور یک الکترون، توی یک نقطه رو میشه محاسبه کرد به فضایی که الکترون‌ احتمال حضور داره، اوربیتال گفته می‌شه و ...
    منبع: ویدوال
    6 min
  • تاثیر شکر یا قند بر مغز. بدن انسان
    کلوچه‌هاي گرم و نرم ،آب نبات‌هاي ترد، کيک‌هاي مخملي قيف‌هاي پر از بستني... دهان‌تان آب افتاد؟ هوس دسر کرديد؟ چرا؟
    چه اتفاقي در مغز مقاومت در مقابل غذاهاي قندي را سخت می کنه؟
    قند يک عبارت کلي براي توصيف دسته‌اي از مولکول‌ها به نام کربوهيدرات‌ها مي‌باشد و در تعداد زیادی از خوردني‌ها و نوشيدني‌ها يافت مي‌شود
    فقط برچسب محصولات شيريني را که مي‌خريد، چک کنيد، گلوکوز، فراکتوز، ساکاروز، مالتوز، لاکتوز، دکستروز، و نشاسته، همگي اشکالي از قند هستند و همينطور شربت غليظ فراکتوز ذرتي، آب ميوه، شکر خام و عسل
    قند فقط منحصر به آب‌نبات‌ها و دسرها نیست همچنين به سس گوجه فرنگي، ماست، ميوه خشک، آب‌هاي طعم‌دار يا کرن فلکس اضافه مي‌شوند
    از آنجايي که قند همه جا هست، مهمه که بفهميم چگونه بر مغز اثر مي‌گذارد.
    منبع: ویدوال
    6 min
  • زبان دروغ !!
    از دید روانشناسی ، ما گاهی با گفتن دروغ، میخوایم که چهره ی بهتری از خودمون نشون بدیم و رویاهایمان رو به شخصیتی که آرزو داریم باشیم ارتباط بدیم، نه به شخصیتی که در واقعیت هستیم.
    اما وقتی که مغز ما مشغول خیالبافی هست، مقدار زیادی موج مغزی از دست میده.
    ذهن هوشیار ما تنها 5 درصد فعالیت های ادراکی ما، از جمله ارتباطات رو کنترل میکنه در حالیکه 95 درصد بقیه ، فعالیتی خارج از محدوده ی آگاهی ما دارند.
    و با توجه به متون علمی در مورد ثبت واقعیت، داستان هایی مبنی بر تخیلات، از لحاظ کیفی با تجربیات واقعی متفاوت هستند. این یعنی اینکه ساختن یک داستان نادرست در مورد یک موضوع شخصی، کار میبره و باعث ایجاد الگوی متفاوتی در استفاده از زبان میشه.
    یک تکنولوژی به نام «آنالیز زبانشناسی متن»، توانسته 4 نوع از الگو های رایج استفاده شده در ضمیر ناخود آگاه، به هنگام فریب‌کاری پیدا کند.
    منبع: ویدوال
    7 min

About دانستنی‌ها

From the publisher's feed

هرچیز خوب و مفیدی که پیدا کنم براتون میگذارم. دانستنی های زندگی و آموزش مهارتهای زندگی. منابعشونم توی متن هر اپیزود قرار میدم. امیدوارم از شنیدنشون لذت ببرید