دانستنی‌ها

دانستنی‌ها

By مسعود وحدتیSociety & CultureScienceKids & Family
Download on the App Store

دانستنی‌ها episodes

  • بررسی علمی اندام‌های خیالی یا شبح
    اکثر کسانی که اندامی رو از دست دادن هنوز می‌تونن اون اندام رو احساس کنن، البته نه به صورت خاطره یا شکلی محو، بلکه با جزئیات واقعی و کامل. اونا می‌تونن انگشت‌های خیالی‌شون رو حرکت بدن و حتی گاهی جای ساعت یا یا تپش ناخنی که هنوز در نیومده رو احساس کنن. چه چیزی باعث وجود احساس در اندام خیالی می‌شه؟
    6 min
  • تا به حال متوجه چیز شناوری، جلوی چشم‌هاتون شدین؟
    اون چیز ممکنه شبیه کرمی کوچک یا لکه‌ی شفافی باشه که هر وقت میخواین با دقت بیشتری بهش نگاه کنین، از جلوی چشم‌هاتون محو میشه و هر وقت جهت دیدتون رو عوض کنین، دوباره پیداش میشه.
    اما نیازی به شستشوی چشم هاتون نیست! چیزی که شما دارین میبینین؛ در واقع یک پدیده ی معمول به اسم «جسم شناور» هست. نام علمی این اجسام در لاتین «موسکای وُلیتانتِس» به معنای «مگس های در حال پرواز» هست و همونطور که از اسمشون معلومه، تقریبا میتونن آزار دهنده باشند!
    اما این اجسام به هیچ وجه حشره یا هر نوع جسم خارجی دیگه ای نیستند؛ بلکه اون ها درون کره ی چشم شما قرار دارند.
    این «اجسام شناور» ممکنه به خاطر حرکت و تغییر شکلشون، زنده به نظر برسند؛ اما این طور نیست.
    «اجسام شناور» در واقع اشیاء کوچکی هستند که بر روی «شبکیه» یا همان بافت حساس به نور انتهای چشم سایه می اندازند. اون ها ممکنه تکه های کوچکی از بافت، گلبول های قرمز خون و یا توده های پروتئینی باشند و به دلیل اینکه در «مایع زجاجیه» یا همان مایع ژله ای داخل چشم، معلق اند؛ با حرکت چشم ها، جا به جا می شوند و وقتی که حرکت چشم ها متوقف شود، به نظر میرسه که کمی ورجه وورجه میکنند.
    «اجسام شناور» اغلب اوقات، به سختی قابل تشخیص اند، اما هر چقدر که به «شبکیه» نزدیکتر شوند، قابل رویت تر میشوند. درست مثل وقتی که زیر نور یک چراغ، با نزدیک تر کردن دستتون به میز، سایه ی واضح تری از اون خواهید داشت.
    «اجسام شناور» خصوصا زمانی قابل رویت می شوند که شما به یک سطح روشن یکنواخت خیره بشین؛ مثل صفحه ی سفید و خالی نمایشگر رایانه، برف و یا آسمان صاف و آبی؛ که یکنواختی پس زمینه تشخیص و تفکیک این اجسام رو راحت تر میکنه.
    هر چه که روشنایی بیشتر باشه، مردمک چشم ها هم تنگ تر می شوند که این اثری مشابه عوض کردن یک چراغ بزرگ با نور پراکنده، با یک لامپ کوچک [و با نور متمرکز] داره که این کار نیز باعث ایجاد سایه ای واضح تر میشه.
    پدیده ی بصری دیگری شبیه به «اجسام شناور» وجود دارد که در حقیقت با اون غیر مرتبط هست.
    اگر تا به حال هنگام نگاه کردن به آسمان روشن و آبی، با نقاط کوچک درخشان در حال جست و خیز مواجه شده اید، در واقع شما «پدیده ی درونِ چشمیِ زمینه ی آبی» را تجربه کرده اید.
    از بعضی جهات، این پدیده برعکس دیدن «اجسام شناور» هست. در این جا چیزی که شما میبینید، سایه نیست بلکه پنجره های کوچک متحرکی هستند که نور رو از خودشون به سمت شبکیه عبور می دهند. این پنجره ها در اصل، توسط سلول های سفید خونی در حال حرکت در داخل مویرگ های سطح شبکیه، ایجاد می شود.
    این گلبول های سفید، آنقدر میتونن بزرگ باشند که مقطع یک مویرگ را تقریبا پر کنند و باعث ایجاد یک فضای حاوی پلاسمای خون، در جلویشان شوند. به دلیل این که این فضای پلاسمایی [و خالی از سول] و همچنین گلبول های سفید، نور آبی رو به نسبت به گلبول های قرمز درون مویرگ ها، بهتر عبور می دهند؛ هر جا که این پدیده اتفاق بیفته، ما نقطه ی نورانی در حال حرکتی رو در مسیر عروقی همزمان با هر نبضمون ، خواهیم دید.
    در شرایط ایده آل، شما حتی ممکنه که چیزی شبیه به دم تیره رنگی رو هم پشت نقطه ی نورانی ببینید؛ که در حقیقت این دنباله، گلبول های قرمزی هستند که پشت گلبول سفید تجمع پیدا کرده اند.
    منبع: ویدوال
    5 min
  • تاثیر کربوهیدرات‌ها بر سلامتی بدن
    کدوم یکی از اینا کمترین کربوهیدرات رو داره؟ یه تیکه نون؟ یه کاسه برنج؟ یا یه قوطی سودا؟ این سوال گمراه کننده است. چون اگرچه ممکنه مقدار چربی، ویتامین‌ها و مواد معدنیشون متفاوت باشن، اما اگه فقط میزان کربوهیدراتشون رو در نظر بگیریم، تقریبا با هم برابرن. این قضیه برای رژیم غذایی شما چه معنایی می‌تونه داشته باشه؟ قبل از هر چیزی باید گفت، کربوهیدرات‌ها و مولکول‌هایی که بدن شما با شکستنشون اون‌ها رو به قند تبدیل می‌کنه، در گروهی از مواد غذایی هستن که قندها در اون دسته‌بندی می‌شن. کربو هیدرات‌ها با توجه به ساختارشون می‌تونن ساده یا پیچیده باشن. این یه قند ساده است، یه مونوساکارید. گلوکز، فروکتوز و گالاکتوز، همگی قند‌های ساده هستن. اگه دوتاشون به هم بچسبن اونوقت تبدیل به دی‌ساکارید می‌شن. لاکتوز، مالتوز و ساکارز از این دسته‌اند. از طرف دیگه، کربوهیدرات‌های پیچیده، سه ، یا بیشتر از سه تا، قند ساده در ساختارشون دارن. به کربوهیدرات‌های پیچیده‌ای که سه تا ده قند ساده در ساختارشون داشته باشن، اولیگوساکارید، و به اونهایی که بیش از ده تا دارن پلی‌ساکارید گفته می‌شه. در طی فرایند هضم، بدن شما این قندهای پیچیده رو می‌شکنه و به اجزای سازنده‌شون یعنی مونوساکارید‌ها تبدیل می‌کنه تا سلول‌های بدن بتونن برای تولید انرژی ازشون استفاده کنن. بنابراین وقتی یک غذای پر از کربوهیدرات می‌خورین، قند خونتون که معمولا اندازه یه قاشق چایخوریه، بالا میره. اما دستگاه گوارش شما در مقابل همه کربوهیدرات‌ها اینجوری عمل نمی کنه. نشاسته و فیبر رو در نظر بگیرین، هردو پلی‌ساکاریدن، هردو منشا گیاهی دارن، هر دو هم در ساختارشون صدها هزار مونوساکارید دارن، اما نحوه اتصال مونوساکاریدها توی اونها با هم فرق داره و همین مساله، تاثیرات متفاوتی هم در بدن ایجاد می‌کنه. در نشاسته که گیاهان برای ذخیره انرژی تو ریشه‌ها و دونه‌ها انباشته می‌کنن، ملکول‌های گلوکز با پیوند آلفا به هم‌دیگه متصل شدن که به راحتی توسط آنزیم‌های دستگاه گوارش شکسته می‌شن. اما در فیبرها ملکول های مونوساکارید به وسیله پیوند بتا به هم متصل شدن، که بدن قادر به شکستنشون نیست. فیبرها حتی میتونن چندین نشاسته داشته باشن و از شکافته شدن اونها هم جلوگیری کنن، در نتیجه، بعضی‌ها به این نشاسته‌ها "نشاسته‌های مقاوم" هم می‌گن. بنابراین غذاهایی که نشاسته زیادی دارن، مثل نون سفید یا تردک (tordak. Cracker) ، به راحتی هضم می‌شن، و کل گلوکزشون وارد خونتون می‌شه، این دقیقا مثل وقتیه که یه نوشیدنی با گلوکز بالا مثل سودا می‌نوشین. این غذاها شاخص گلوکز (شاخص گلایسمیک) بالایی دارن، این شاخص بیان‌کننده اینه که یه غذای مشخص سطح قند خون شما رو تا چه سطحی بالا می‌بره. شاخص گلوکز سودا و نون سفید مشابه همه، چون تاثیر مشابهی روی قند خون شما دارن... منبع: ویدوال
    6 min
  • #56 بیماری آلزایمر چیست؟
    دکتر «آلویس آلزایمر »، روان پزشک آلمانی در سال 1901 میلادی برای اولین بار نشانه‌هایی از این بیماری را تشریح کرد. دکتر آلزایمر متوجه شد که یک بیمار خاص در بیمارستان، دارای مشکلات عجیبی است؛ مشکلاتی مانند دشواری در خوابیدن، اختلال حافظه، تغییرات شدید در خلق و خو و گیجی فزاینده. وقتی بیمار فوت کرد، دکتر آلزایمر توانست بر روی بیمار آزمایش انجام دهد و نظریه‌اش در مورد اینکه احتمالا نشانه های بیماری این فرد به دلیل بی نظمی در ساختار مغزش به وجود آمده را آزمایش کند. چیزی که زیر میکروسکوپ معلوم بود، تفاوت های واضح در بافت مغز را نشان می داد؛ پیچش غیر عادی پروتئین ها که به آن ها "پلاک" گفته می‌شود و در هم تنیدگی رشته‌های عصبی که جزو این تفاوت‌ها بود.
    این پلاک‌ها و پروتئین‌ها در کنار هم باعث تخریب ساختار مغز می‌شوند. پلاک‌ها هنگامی افزایش پیدا می‌کنند که یک پروتئین دیگر در غشای چرب سلولی که دور تا دور سلول‌های عصبی را در بر گرفته است، به وسیله یک آنزیم خاص، جدا شده و باعث ایجاد پروتئین «بتا-آمولاید» می‌شود این پروتئین حالتی چسبناک داشته و تمایل دارد که یک جا جمع شود، این تمایل به جمع شدن "پلاک"را شکل می‌دهد . این توده‌ها پیام‌ها را مسدود می‌کنند و در نتیجه ارتباطات بین سلولی صورت نمی‌گیرد. همچنین به نظر می‌رسد که باعث واکنش ‌های دفاعی‌ای شده که منجر به نابودی سلول‌های عصبی از کار افتاده می‌شود.
    دلیل پیچ خوردگی رشته‌های عصبی در بیماری آلزایمر پروتئینی است که به آن «تائو» گفته می شود.
    منبع: ویدوال
    5 min
  • سه ترفند برای افزایش اعتماد به نفس.
    شاید وقتی با یک چالش بزرگ که احتمال شکست در هر گوشه‌اش در کمین است، مواجه شدید این نصحیت را شنیده باشید که: "اعتماد به نفس بیشتری داشته باش" و به احتمال زیاد، موقع شنیدن این جمله، فکر می‌کنید : "کاش به همین سادگی بود" اما "اعتماد به نفس" چی هست؟ باور داشته باشید که شما گرانبها، با ارزش و توانا هستید؛ به این کار "خودباوری" هم میگن، خوشبینیی که با اطمینان از توانایی هاتون پیدا می شه رو اضافه کنید ، بعد بوسیله ی این ها قدرت [نیرو] بگیرید و برای مقابله مستقیم با یک چالش، شجاعانه عمل کنید؛ "این" "اعتماد به نفس هست" و اندیشه‌ها رو به عمل تبدیل می کنه. اصلا "اعتماد به نفس" از کجا میاد؟ تعدادی عامل بر "اعتماد به نفس" تاثیر می گذارند. یک : چیزی که باهاش متولد شدین؛ مثل ژن هاتون که بر چیزایی مثل تعادل مواد شیمیای-عصبی داخل مغزتون تاثیر میذاره. دو : جوری که با شما رفتار میشه که شامل فشار اجتماعی [ناشی از] محیط اطرافتون میشه. و سه : قسمتی که بر اون کنترل دارید، انتخاب هایی که میکنید، ریسک هایی که می کنید ، و نحوه ی تفکر و پاسخ شما به چالش ها و [شکست هاتون]. جدا کردن این سه عامل به طور کامل ممکن نیست، اما انتخاب های فردی ، قطعا نقش بزرگی در شکل گیری "اعتماد به نفس" دارند. بنابراین با در نظر گرفتن چند نکته ی کاربردی، عملا ما قدرت پرورش "اعتماد به نفس" رو در خودمون داریم. نکته یک : یه راه حل سریع. تعدادی روش وجود داره که میتونه در مدت کوتاهی، به طور آنی به شما افزایش "اعتماد به نفس" بده. وقتی کار سختی رو شروع میکنین، موفقیتتون رو تصور کنید؛ [همچنین] چیزی به سادگی گوش کردن به آهنگی با صداهای باس زیاد، میتونه احساس قدرت رو افزایش بده. شما حتی میتونین ژست قدرتمندانه بگیرید و یا اینکه به خودتون حرف های روحیه بخش بزنید. نکته دو : به بهتر شدن توانایی خودتون، باور داشته باشید. مبع:ویدوال
    5 min
  • چرا سمت راست و چپ بدن ما با هم فرق دارد؟
    خودتان را به دقت در آینه تماشا کنید. اگر یک خط عمودی از وسط خود رسم کنید، متوجه می‌شوید که سمت چپ و راست صورت و البته بدن شما متقارن است. یعنی دو تا چشم دارید، دو تا گوش، دوتا دست، دو تا پا. ولی درون بدن این‌شکلی نیست. قلب ما در سمت چپ قرار گرفته، کبد سمت راست قرار دارد و معده هم در سمت چپ است. در کل هرچند ظاهر متقارنی داریم، ولی اجزاء درونی بدن ما خیلی نامتقارن قرار گرفته‌اند. بنابراین چرا بدن ما نامتقارن است؟
    5 min
  • نحوه نام گذاری ابرها
    در یک عصر سرد، در ماه دسامبر سال 1802، یک مرد جوان نا‌آرام به نام لوک هاوارد، در برابر جمعی از اعضای باشگاه علمی لندن قرار گرفت تا سخنرانی کند. این سخنرانی منجربه تغییر زندگی او و دگرگونی فهم انسان­ها از آسمان شد.
    منبع: ویدوال
    5 min
  • آیا شواهدی در مورد زندگی موجودات بیگانه وجود دارد؟ نجوم
    چرا تا به حال نتوانسته‌ایم شواهدی در مورد زندگی موجودات بیگانه پیدا کنیم؟ طبق آمار ناسا در کهکشان ما(راه شیری) نیم تریلیون سیاره وجود داره که اگه حتی در هر 10 هزار سیاره فقط یک سیاره برای شکل‌گیری حیات مناسب باشه، 50 میلیون سیاره قابل زندگی در کهکشان راه شیری وجود خواهد داشت! خب پس چرا تا به حال شواهدی در مورد زندگی موجودات بیگانه پیدا نکردیم؟
    منبع: ویدوال
    7 min
  • چرا گاهی پاهای ما خواب می‌روند؟
    برای همه‌ی ما پیش آمده که مثلا بعد از مدت زمان خیلی زیاد نشستن در یک جا، پایمان خواب می‌رود.
    به هر حال احساس ناخوشایندی است و برای اینکه از خواب بیدار شود، به کمی ماساژ احتیاج دارد.
    جالب است بدانید که خواب رفتن پا اصلا چیز بدی نیست و یک قابلیت برای بدن به حساب می‌آید.
    منبع: ویدوال
    3 min

About دانستنی‌ها

From the publisher's feed

هرچیز خوب و مفیدی که پیدا کنم براتون میگذارم. دانستنی های زندگی و آموزش مهارتهای زندگی. منابعشونم توی متن هر اپیزود قرار میدم. امیدوارم از شنیدنشون لذت ببرید