دنیای اقتصاد، اقتصاد دنیا

به موازات اعمال تحریم‌های نفتی علیه ایران که از ۴ نوامبر آینده اجرایی خواهد شد، واشنگتن خود را آماده می‌کند تا یک سلسله تحریم‌های گسترده مالی و بانکی علیه ایران وضع و اعمال کند؛ از جمله این تحریم‌های تازه می‌توان به تلاش واشنگتن برای قطع ارتباط بانک مرکزی و بانک‌های ایرانی با "سوئیفت" اشاره کرد. موضوعی که می‌تواند موجب فشار‌های فزاینده اقتصادی و مالی بر ایران شده و به معاملات تجاری، واردات و صادرات این کشور آسیبی جدی وارد کند. قطع سوئیفت در جریان تحریم‌های جهانی سال ۲۰۱۲ نیز علیه ایران اعمال شد و عملاً آسیبی جدی به اقتصاد ایران وارد آورد و این کشور را ناچار کرد تا برای برون‌رفت از شرایط سخت اقتصادی به میز مذاکره برود.

سرانجام پس از ۲۰ سال رایزنی میان پنج کشور ساحلی دریای خزر، یعنی روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان ، قزاقستان و ایران روز یکشنبه ۱۲ اوت روسای جمهوری این کشورها در پنجمین اجلاس خود در شهر بندری آکتائو قزاقستان، کنوانسیون حقوقی دریای خزر را امضا کردند. به این ترتیب، تقریباً  ۹۰ درصد کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر نهایی شده که در آکتائو به امضاء رسید. به رغم توافق انجام شده، هنوز موارد بسیار مهمی که تا کنون مورد اختلاف میان این کشورها بوده، باقی مانده است که توافق در باره آن ها نیاز به مذاکره بیشتر و تعامل بین کشورهای عضو دارد. تقسیم خزر بین کشورها، تعیین خطوط مبدأ و تقسیم بستر و زیربستر دریا  از جمله موارد مهم مورد اختلاف میان کشورهای ساحلی دریای خزر است که تعامل در باره آنها به آینده موکول شده است.

این مجله اقتصادی به کنوانسیون حقوقی دریای خزر و ابعاد اقتصادی این توافق میان ۵ کشور ساحلی این دریا می پردازد.

کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر مثل قانون اساسی کشورها است

کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر مثل قانون اساسی کشورها می‌باشد، یعنی سندی جامع و چارچوبی است که بر اساس آن حقوق و تعهدات کشورهای ساحلی مشخص می‌گردد. متعاقباً بر پایه این اصول کلی، کشورهای ساحلی خزر با امضای موافقتنامه‌های تخصصی به جزئیات خواهند پرداخت. امضای کنوانسیون رژیم حقوقی گام بسیار مهم و حائز اهمیتی است که برداشته شد و به مذاکرات  ۲۱ ساله در این ‌خصوص خاتمه داد. البته نباید فراموش کرد که امضای این کنوانسیون، پایان همه مذاکرات و اقدامات در خزر نیست، بلکه نقطه عطف و آغازین برای اجرای تفاهمات، نظارت بر اجرا و همچنین شروع مذاکرات برای امضای موافقتنامه‌های جدید و ضروری به‌شمار می‌رود.

پنج کشور ساحلی دریای خزر روز یکشنبه توافق کردند که سند جامع و بنیادینی را برای بزرگ ترین دریای بسته جهان طرح ریزی کنند و همانطور که پیش تر گفتم این آغاز ماجراست.

 دریای خزر سومین ذخایر نفت و گاز جهان را دارد

دریای خزر دارای منابع بسیار غنی نفت و گاز، منابع بسیار گسترده آبزیان منحصر به فرد، از جمله انواع نادر ماهی خاور است. ذخایر نفت دریای خزر در حدود ۵۰ میلیارد بشکه برآورد می شود. ذخایر نفت می تواند مصرف کل جهانی نفت را برای مدت ۴۲ ماه تأمین کند.ذخایر گاز طبیعی دریای خزر در حدود ۳۰۰ هزار میلیارد مترمکعب برآورد شده است. میزان ذخایر نفت و گاز دریای خزر در طبقه بندی جهانی این دریا را در مقام سوم جهانی، پس از روسیه و خلیج فارس و بالاتر از ذخایر نفت و گاز دریای شمال قرار می دهد.

مهمترین میدان نفتی و گازی نزدیک به ایران در خزر کدام است؟

شناخته شده‌ترین میدان نفتی و گازی ایران در دریای خزر که دارای کمترین ساحل یعنی حدود ۶۰۰ کیلومتر می باشد ، میدان سردار جنگل است.این میدان که در انتهای بخش مرزی ایران در استان گیلان واقع شده، ۲۴کیلومتر طول و ۱۶کیلومتر عرض دارد و از لایه‌های مختلفی تشکیل شده‌است و در سال ۱۳۸۰ و در عمق ۷۰۰متری از سطح آب، کشف و ۱۰سال بعد (در سال ۹۰)، در پی ‌مطالعات اکتشافی روی سکوی نیمه‌شناور امیرکبیر، یک لایه نفتی در عمق ۷۲۸ متری در این مخزن هیدروکربوری کشف شد. گفته می شود میدان سردارجنگل، دارای ۵۰ هزارمیلیارد فوت مکعب ذخیره «درجا»ی گاز است؛ یعنی بیش از ۱۰برابر میدان شاه‌دنیز در جمهوری آذربایجان. این در حالی است که پیش از این، سهم ایران در دریای خزر ۱۱تریلیون فوت مکعب گاز اعلام شده بود. همچنین میزان نفت درجای لایه نفتی این میدان، دومیلیارد بشکه است که نفت قابل استحصال آن حدود ۵۰۰میلیون بشکه برآورد شده ‌است. میدان سردار جنگل محل مناقشه ایران و جمهوری‌‌ آذربایجان قرار دارد و دوطرف تفاهم کرده اند تا تعیین تکلیف سهام متعلق به دو کشور از بهره برداری از این منابع امتناع نمایند. پیش‌بینی‌های اولیه درمورد سهم ایران از نفت خزر ۲۰میلیارد بشکه است که در میادین نفتی سردار جنگل ، چالوس، نورو رویان ، رامسر ورودسر و چند منبع دیگر واقع است.اما با توجه به عدم لرزه نگاری در همه مناطق و مشخص نبودن عمق معادن ، نمی توان نسبت به دقیق و اقتصادی بودن همه منابع ابراز نظر اطمینان بخشی نمود .

 تعامل میان روسیه و ایران

توافق حاصل شده در قزاقستان همچنین از نقطه نظر "ژئواستراتژیک" حائز اهمیت است، زیرا سرآغاز رفع اختلاف های  قدیمی میان تهران و مسکو است. دو کشوری که هم اکنون راهبردهای مشترکی را در خاورمیانه دنبال می کنند. این توافق همچنین می تواند سرآغاز حال اختلافات میان سه کشور ایران، آذربایجان و ترکمنستان در باره میدان نفت دریایی " آلو" باشد که موجب حضور خطرناک ناوهای این کشورها برای اعلام حاکمیت آنها بر این میدان نفتی بوده است.

دریای خزر یک رژیم حقوقی اختصاصی دارد

کنوانسیون امضا شده، یک رژیم حقوقی اختصاصی به دریای خزر می دهد. رژیمی که با رژیم حقوقی دریاهای داخلی و دریاچه ها تفاوت دارد.

در صورتیکه رژیم حقوقی دریاچه برای دریای خزر انتخاب می شد، تقسیم مساوی منابع دریای خزر به 5 بخش  مساوی پیش بینی می شد. در مورد رژیم حقوقی دریا، سهم هر یک از کشورهای ساحلی در محدوده ۱۲ مایل دریایی تعیین می شد و مابقی دریا بر اساس خطوط میانی تقسیم می شده است. ۵ کشور ساحلی دریای خزر از سال ۱۹۹۱ با توجه به میزان طول سواحل خود، از رژیم  حقوقی دریاچه و دریا دفاع می کرده است. روسیه و ایران که پیش تر از رژیم حقوقی دریاچه برای دریای خزر دفاع می کردند، با کشف میدان های نفتی دریایی موضع خود را متحول کرده و به موضع قزاقستان و آذربایجان که از رژیم حقوقی همانند رژیم دریاها دفاع می کردند، پیوستند.

یاد آور می شویم که سواحل ایران در دریای خزر ۱۱۴۶ کیلومتر، سواحل آذربایجان ۸۲۵ کیلومتر، سواحل قزاقستان ۲۳۲۰ کلیومتر، سواحل روسیه ۱۴۶۰ کیلومتر و سواحل ترکمنستان در دریای خزر ۱۲۰۰ کیلومتر است.

نیروهای خارجی به دریای خزر راه نخواهند داشت

حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران روز یکشنبه به‌عنوان دومین سخنران مواضع و دیدگاه‌های تهران را در «کاخ دوستی» محل تشکیل اجلاس سران خزر تشریح کرد. روحانی با اشاره به اینکه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، همکاری کشورهای ساحلی با امضای «کنوانسیون محیط‌زیست تهران» آغاز شد، گفت این کنوانسیون به اعلامیه ۲۵ ماده‌ای، به‌عنوان اولین سند سیاسی منعقده میان پنج کشور انجامید. او با تاکید بر امضای کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر ادامه داد: «این کنوانسیون به «حاکمیت»، «حقوق حاکمه»، ‌«صلاحیت» و به انحصار حق تصمیم‌گیری در این دریا، به کشورهای ساحلی آن تاکید می‌کند.» روحانی در سخنرانی‌اش به این موضوع نیز اشاره کرد که این کنوانسیون، به لحاظ حقوقی یک سند مادر است که ناظر بر کلیات حقوق و تکالیف کشورهای ساحلی در دریای خزر است. در عین حال وی تاکید کرد: «البته تبیین جزئیات مربوط به مسائل تخصصی، موکول به تدوین موافقت‌نامه‌های جداگانه دیگر خواهد بود.» رئیس‌جمهوری ایران در بخش دیگری از سخنانش گفت: «در این کنوانسیون علاوه بر تاکید و اختصاص تعلق کامل دریای خزر به کشورهای ساحلی، اصول مهمی همچون تصریح بر ممنوعیت حضور نیروهای مسلح بیگانه، انحصار هرگونه دریانوردی صرفا با پرچم پنج کشورساحلی، ممنوعیت دراختیار قراردادن قلمرو کشورهای ساحلی به بیگانگان برای اقدام و تجاوز علیه دیگر کشورهای ساحلی قید شده‌اند.»

اما نباید فراموش کرد که توافق انجام گرفته برای نهایی شدن باید به تصویب پارلمان های این کشورها برسد.

همانطور که پیش تر اشاره شد، تقریباً ۹۰ درصد کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر نهایی شده که در آکتائو به امضاء رسید. تنها دو مورد تعیین خطوط مبدأ و تحدید حدود بستر و زیربستر دریا باقی مانده که نیاز به مذاکره بیشتر و تعامل بین کشورهای عضو دارد.

مجید صابری، سفیر ایران در قزاقستان می گوید که پنج کشور پس از ۱۵ سال گفتگو و رایزنی تصمیم گرفتند که بر سر مواردی که توافق دارند، کنوانسیون دریای خزر را امضا کنند.

جمشید ممتاز استاد حقوق بین الملل دانشگاه  می گوید سندی که در کنوانسیون حقوقی خزر به امضاء رسید، پنج منطقه دریایی را در خزر معلوم و پیش بینی کرده است

همانگونه که جمشید ممتاز می گوید، می توان تصور کرد که موضوع صید می تواند به عنوان مدلی در مذاکرات آینده در زمینه تقسیم منابع گاز و نفت دریای خزر میان کشورهای ساحلی آن  قرارگیرد.

سرانجام پس از ۲۰ سال رایزنی میان پنج کشور ساحلی دریای خزر، یعنی روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان ، قزاقستان و ایران روز یکشنبه ۱۲ اوت روسای جمهوری این کشورها در پنجمین اجلاس خود در شهر بندری آکتائو قزاقستان، کنوانسیون حقوقی دریای خزر را امضا کردند. به این ترتیب، تقریباً  ۹۰ درصد کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر نهایی شده که در آکتائو به امضاء رسید. به رغم توافق انجام شده، هنوز موارد بسیار مهمی که تا کنون مورد اختلاف میان این کشورها بوده، باقی مانده است که توافق در باره آن ها نیاز به مذاکره بیشتر و تعامل بین کشورهای عضو دارد. تقسیم خزر بین کشورها، تعیین خطوط مبدأ و تقسیم بستر و زیربستر دریا  از جمله موارد مهم مورد اختلاف میان کشورهای ساحلی دریای خزر است که تعامل در باره آنها به آینده موکول شده است.

اولین موج تحریم های ایالات متحده علیه ایران از بامداد روز سه شنبه اجرایی شد. این تحریم ها آغاز موج فزاینده فشارهای واشنگتن علیه اقتصاد ایران است. کارشناسان اجرایی شدن این تحریم‌ها را نشانه آمادگی و عزم قاطع واشنگتن در ضربه زدن به اقتصاد ایران به هدف تغییر رفتار حکومت جمهوری اسلامی می دانند. دولت آمریکا همچنین بر این باور است که امواج دوگانه تحریم‌های آمریکا می توانند آنقدر بر حکومت ایران فشار وارد کنند تا آنرا وادر به قبول یک توافق اتمی جدید با آمریکا کند.این مجله اقتصادی تأثیرات موج اول تحریم های ایالات متحده بر اقتصاد ایران را بررسی می کند. دکتر فریدون خاوند، اقتصاد دان مقیم فرانسه میهمان این مجله اقتصادی است.

تابستان امسال با خاموشی‌های برنامه‌ريزيی‌شده و گاهی بدون برنامه همراه گردیده است. تابستانی گرم كه در برخی نقاط كشور كه ركورد دمای بالای هوا شكسته  می شود، مردم به شدت نيازمند سيستم‌های خنك‌كننده هستند؛ اما قطع برق، طاقت مردم را طاق می کند. در اولین نگاه و بر اساس آمارهای منتشر شده در باره میزان کل تولید و مصرف برق در ایران، این حقیقت تلخ آشکار می شود که تعادل بين توليد و مصرف برق در ایران به هم ریخته است و میزان مصرف از تولید به نحو قابل توجهی پیشی گرفته است. ساعات اوج مصرف "پيك بار"، نياز واقعی مصرف كشور-البته در صورتی که خاموشی نباشد- به ۵۸ هزار مگاوات می رسد. این درحالی است که در بهترین حالت، سقف ظرفیت عملی تولید برق کشور حدود ۵۲ هزار مگاوات است. نتیجه اینکه در روزهای اوج مصرف در تابستان امسال ۶ هزار مگاوات کمبود برق داریم و این مقدار معادل تولید شش نیروگاه اتمی بوشهر است.

تابستان امسال با خاموشی‌های برنامه‌ريزيی‌شده و گاهی بدون برنامه همراه گردیده است. تابستانی گرم كه در برخی نقاط كشور كه ركورد دمای بالای هوا شكسته  می شود، مردم به شدت نيازمند سيستم‌های خنك‌كننده هستند؛ اما قطع برق، طاقت مردم را طاق می کند. در اولین نگاه و بر اساس آمارهای منتشر شده در باره میزان کل تولید و مصرف برق در ایران، این حقیقت تلخ آشکار می شود که تعادل بين توليد و مصرف برق در ایران به هم ریخته است و میزان مصرف از تولید به نحو قابل توجهی پیشی گرفته است. ساعات اوج مصرف "پيك بار"، نياز واقعی مصرف كشور-البته در صورتی که خاموشی نباشد- به ۵۸ هزار مگاوات می رسد. این درحالی است که در بهترین حالت، سقف ظرفیت عملی تولید برق کشور حدود ۵۲ هزار مگاوات است. نتیجه اینکه در روزهای اوج مصرف در تابستان امسال ۶ هزار مگاوات کمبود برق داریم و این مقدار معادل تولید شش نیروگاه اتمی بوشهر است.

به جرأت می توان گفت که در زمینه برق، کشور به آستانه بحران رسیده است. با توجه به پروسه احداث نیروگاه های جدید که زمان‌بر است و در یک بازه زمانی چندساله امکان پذیر است، اگر اقداماتی برای کاهش مصرف و خرید برق از خارج در کوتاه مدت انجام نشود، گسترش بحران برق در کشور اجتناب‌ناپذیر است.

این مجله اقتصادی به موضوع بحران در صنعت برق ایران اختصاص دارد. مهرداد عمادی، اقتصاددان و مشاور بین‌المللی در امور مالی میهمان این مجله اقتصادی هستند.

نمی شود یک‌شبه نیروگاه ساخت

حمیدرضا صالحی، دبیر کل فدراسیون صادرات انرژی می گوید: صنعت برق یک صنعت زیرساختی است و باید چندساله به آن نگاه کرد. نمی‌شود بگوییم امشب این نیروگاه به شبکه گاز وصل می‌شود و فردا برق می‌گیریم، پروسه احداث آن زمان‌بر است، باید از قبل در این صنعت سرمایه‌گذاری می‌شد تا امروز دچار مشکل و بی‌برقی نشویم. متأسفانه در دولت نهم و دهم سرمایه‌گذاری نشد و تنها سرمایه‌گذاری‌های قبلی به مرحله بهره‌برداری رسید که این موضوع باعث شد که این بحران خود را نشان ندهد، در دولت یازدهم و دوازدهم هم باید از سرمایه گذاری دو دولت قبلی استفاده می‌شد که هیچ سرمایه‌گذاری جدید در زمینه تولید برق صورت نگرفته بود.

برای رفع نیازهای برق، باید سالانه چهار تا پنج ميليارد يورو سرمايه‌گذاری جديد در صنعت برق انجام شود

پیام باقری، نايب‌رئيس هيئت‌مديره سنديكای صنعت برق، در گفتگو با روزنامه شرق می گوید: برای رفع نيازهای مصرف برق، به‌ طور متوسط بايد سالانه چهار تا پنج ميليارد يورو سرمايه‌گذاری جديد در صنعت برق انجام دهيم. اين سرمايه‌گذاری در سال‌های گذشته به دليل شرايطی كه متأثر از اقتصاد برق است، محقق نشده است.

او اضافه می‌كند: بايد سالانه حدود پنج هزار مگاوات نيروگاه جديد وارد مدار كنيم؛ اما به دليل كمبود منابع مالی دو هزار تا دو‌هزار‌و ۵۰۰ مگاوات سرمايه‌گذاری جديد در بخش نيروگاهی داشته‌ايم.

 پیام باقری بر اين باور است كه اگر سال‌های گذشته با خاموشی مواجه نشده‌ايم، دليلش اين است كه تا حدودی از طريق پيك‌سايی و مديريت مصرف در ساعات پيك توانسته‌ايم از اين مرحله عبور كنيم؛ اما به نقطه‌ای رسيده‌ايم كه ديگر با اين اقدامات نمی‌‎توان ايام پيك را پوشش داد.

بحران برق و خاموشی ها در این چند بعدی است

عليرضا كلاهی، نايب‌رئيس كميسيون تسهيل تجارت اتاق تهران می‌گويد: اين مسائل چندوجهی است و واقعيت اين است كه ما از اواسط دولت احمدی‌نژاد؛ يعنی سال ۸۷ به‌بعد، از برنامه‌ها به صورت جدی عقب مانديم. سوءمديريت‌های آن دوران، شرايط امروز را رقم زد. در آن سال‌ها منابع مالی كافی بود و می‌توانستيم زيرساخت‌های اصلی انتقال و فوق‌توزيع را در برخی مناطق، از جمله تهران اصلاح كنيم، ولی این کار انجام نشد و در نهايت وزارت نيرو با ۱۵ هزار ميليارد تومان كسری سرمايه‌گذاری به دولت روحانی منتقل شد. از زمان دولت روحانی هم به‌طوركلی دولت، خصوصا وزارت نيرو بيش از بقيه بخش‌های دولت مشكل منابع مالی داشته است.

رفع مشکل برق، فراتر از توان بنگاه‌های اقتصادی است

محمدعلی وحدتی رئیس هیات مدیره سندیکای شرکت‌های تولیدکننده نیروی برق می گوید:

روزگار سخت صنعت برق ادامه دارد. استمرار ۱۰ ساله کسری بودجه این صنعت و انباشت مطالبات فعالان صنعت برق، هر روز چالش تازه‌ای را برای آنها ایجاد می‌کند. مشکل اینجاست که راهکارها فراتر از توان بنگاه‌های اقتصادی است که تقریبا بخش بزرگی از فشارهای ناشی از مشکلات مالی وزارت نیرو را بر دوش می‌کشند. دولت و مجموعه نهادهای تصمیم ساز، تنها بخش‌هایی هستند که قادرند برای درمان کوتاه مدت و بلندمدت این مساله چاره‌اندیشی کنند.

سرمايه‌گريزی در صنعت برق

حمیدرضا صالحی می گوید: هیچ دولتی تاکنون به اقتصاد برق نپرداخته تا مشکل به طور اساسی حل شود.عدم شجاعت و صداقت داشتن با مردم باعث شده که موضوع برق به بحران برسد، چرا که قیمت تمام شده با قیمت تعیین شده و تکلیفی فاصله دارد و از سال۸۵ با طرح تثبیت قیمت‌ها این اتفاق افتاد و این چالش هر روز بزرگتر شد.

باقری به سرمايه‌گريزی در صنعت برق اشاره می کند و مي‌گويد: سال‌هاست كه بخش خصوصی به دليل شرايط اقتصاد برق، وارد حوزه سرمايه‌گذاری برای ساخت نيروگاه نشده است، زيرا بايد در حوزه‌ای سرمايه‌گذاری و توليد كند كه قادر نيست آن را به قيمت تمام‌شده بفروشد، چه برسد به آنكه بخواهد از این سرمایه گذاری سود هم ببرد.

نبود منابع مالی باعث عقب‌ماندگی اين صنعت از برنامه‌هايش شده است

از سال ۸۷ كه قيمت نفت در بالاترين ميزان خود بود، پول كافی در كشور وجود داشت تا با اصلاح زيرساخت‌های صنعت برق عقب‌ماندگی‌ها را جبران كنيم؛ اما سوءمديريت به همراه تثبيت قيمت برق سبب شد كه وزارت نيرو با بدهی‌های انباشت‌شده مواجه شود.

۴۴ سال پیش پیش نگران افزایش تولید و صادرات برق بودیم

بحران کنونی برق در کشور، ناخودگاه ما را به یاد نشستی می اندازد که ۴۴ سال پیش در چنین روزهایی با حضورمحمدرضا شاه پهلوی برای بازنگری در برنامه عمرانی پنجم کشور در رامسر تشکیل شده بود. در پایان این نشست، اقتصاد دانی از شاه که خواستار سرمایه گذاری های گسترده در  بخش های مختلف اقتصادی از جمله بخش برق و تولید دهها هزار مگاوات برق بود، پرسید که با برق اضافی چه خواهیم کرد؟ شاه پاسخ داد که اولاً برنامه های توسعه صنعتی کشور، پیش بینی برای افزایش تولید برق را ایجاب می کند و دوماً در صورت مازاد برق، آن را به کشورهای همسایه صادر خواهیم کرد.

محمدرضا شاه پهلوی در نشست بازنگری در برنامه عمرانی پنجم کشور در رامسر در روز ۱۰ امرداد ماه ۱۳۵۳ طی سخنانی در رابطه با برق گفت:

«ما تصمیم گرفته‌ایم نفتی که آنقدر به آن احترام می‌گذاریم و به آن یک ماده نجیب می‌گوییم و روزی تمام می‌شود بی جهت آن را مصرف نکنیم، زیرا این گناه کبیره است که ما از نفت برای روشنایی و بکار انداختن ماشین‌های کارخانه‌ها یا حرارت خانه‌ها استفاده بکنیم، چون هفتاد هزار نوع مشتقات از نفت به دست می‌آید که از آن‌ها می‌شود همه گونه استفاده کرد. از این رو یکی از برنامه های ما این است که هر چه زودتر در حدود ۲۳۰۰۰ مگاوات برق بوسیله نیروی اتمی به دست آوریم و این را اضافه بکنیم به نیروی برقی که از سدهای ایران به دست می‌آید، آنگاه یکی از بالاترین مقیاس‌های سرانه برق دنیا را به دست خواهیم آورد. موضوع مهم دیگر آن است که موقعیت ایران در دنیای امروز موقعیت مهمی است که روی ایران از هر جهت حساب می‌شود، از لحاظ ثبات، از لحاظ سیاست عاقلانه ملی و سیاست بین‌المللی، از لحاظ قدرت مالی و اقتصادی».

با توجه به اینکه نیروگاه‌های آبی کشور فقط ۸‚۱۳ درصد از مجموع برق تولیدی در ایران را تأمین می کنند و تأمین برق توسط نیروگاه های با سوخت فسیلی، عمدتاً گازی صورت می گیرد، آیا تقصیر کمبود تولید برق در ایران را همانطور که مقامات مسئول جمهوری اسلامی مدعی می شوند، باید به گردن طبیعت و خشکسالی‌های اخیر انداخت؟

با توجه به تحریم های سخت آمریکا که به زودی علیه ایران آغاز می شود، دولت روحانی چگونه می تواند منابع مالی مورد نیاز برای برون رفت از بحران برق کشور را تجهیز کند؟

با توجه به مشکلات کنونی، چه راهکارهایی را می توان برای مدیریت کارآمد صنعت برق ایران پیشنهاد کرد؟

مهران عمادی، اقتصاد دان و مشاور بین المللی در امور مالی در این مجله اقتصادی نقطه نظرات خود را در باره بحران برق در ایران بیان می‌کند.

برای شنیدن این مجله اقتصادی بر روی فایل صوتی بالا کلیک نمائید.

جنگ تجاری، تنش‌های فزاینده در رابطه با آمریکا، ظهور دوباره و گسترش ملی گرایی از جمله موضوع های مهم و محوری در همایش اقتصادی امسال اکس آن پروانس(Aix-en-Provence) بود که در سه روز آخر هفته گذشته ( روزهای ۶، ۷ و ۸ ژوئیه) با ابتکار باشگاه اقتصاد دانان فرانسه در شهر "اکس آن پروانس" در جنوب فرانسه برگزار شد. در حالی که شهر آوینیون در استان "پروانس آلپ-کوت دازور" به عنوان یک جایگاه مهم فرهنگی و هنری در فرانسه و اروپا شناخته می شود، شهر "اکس آن پروانس" به عنوان یک جایگاه مهم دیگر این استان برای دیدارهای اقتصادی در فرانسه و اروپا معروف شده است.

جنگ تجاری، تنش‌های فزاینده در رابطه با آمریکا، ظهور دوباره و گسترش ملی گرایی از جمله موضوع های مهم و محوری در همایش اقتصادی امسال اکس آن پروانس(Aix-en-Provence) بود که در سه روز آخر هفته گذشته ( روزهای ۶، ۷ و ۸ ژوئیه) با ابتکار باشگاه اقتصاد دانان فرانسه در شهر "اکس آن پروانس" در جنوب فرانسه برگزار شد. در حالی که شهر آوینیون در استان "پروانس آلپ-کوت دازور" به عنوان یک جایگاه مهم فرهنگی و هنری در فرانسه و اروپا شناخته می شود، شهر "اکس آن پروانس" به عنوان یک جایگاه مهم دیگر این استان برای دیدارهای اقتصادی در فرانسه و اروپا معروف شده است.

همایش اقتصادی اکس آن پروانس که از ۱۸ سال پیش در نیمه اول ماه ژوئیه  در این شهر فرانسوی برگزار می شود، "داووس فرانسه" نیز نامیده می شود. در این همایش که یک رویداد منحصر به فرد در نوع خود است، زنان و مردان سیاستمدار، اقتصاد دانان، مدیران شرکت ها، چهره های بزرگ ورزشی، علمی و تحقیقی، نویسندگان شناخته شده شرکت می کنند. در همایش امسال افزون بر فرانسوی ها، بیش از ۲۳۰  نفر از شخصیت های بین المللی برای بحث و سخنرانی در این همایش شرکت داشتند. ادوارد فیلیپ، نخست وزیر فرانسه، برونو لومر، وزیر اقتصاد فرانسه و موریِل پِنیکو، وزیر کار فرانسه از جمله مقامات مهم سیاسی فرانسه بودند که که در همایش امسال شرکت کردند. در همایش اقتصادی امسال اکس آن پروانس بحث غالب کنفرانس‌ها پیرامون دگردیسی  اقتصادی در جهان بود. شرکت  کنندگان در این همایش اقتصادی  ضمن دفاع از برقراری یک نظم نوین جهانی چند جانبه خواستار به پا خاستن اروپا برای مقابله با بی نظمی ایجاد شده در جهان، خصوصاً ساختار شکنی های ماه های اخیر با رویکرد یکجانبه گرایی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا شدند. آنان همچنین خواهان جهش کشورهای اروپایی برای استقرار و تضمین یک نظام نوین چند جانبه در جهان شدند. نظامی که بتواند با تکیه بر چند جانبه گرایی، بیش از پیش اکثریت کشورهای جهان، از جمله کشورهای نوخاسته و کشورهای کمتر توسعه یافته را حول یک پروژه توسعه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جذب کند. آنان همچنین  خواستار مدرن کردن نهادهای بین المللی، از جمله سازمان تجارت جهانی به نحوی هستند که این نهاد  ضمن تقویت چند جانبه گرایی در جهان، موانع موجود بر سر راه توسعه اقتصادی هماهنگ و  جذب حداکثری کشورهای جهان را مرتفع نماید.

این مجله اقتصادی به همایش اقتصادی اکس آن پروانس و پیام های مهم سیاسی و اقتصادی مطرح شده در این همایش اختصاص دارد.

برونو لومِر، وزیر اقتصاد فرانسه در این همابش طی سخنانی گفت:

"سوال این نیست که آیا جنگ تجاری آغاز می شود یا نه، جنگ تجاری  پیش تر آغاز شده است. آن را در مورد موضوع مالیات مشاهده می کنیم. با تغییر سیاست مالیاتی آمریکا که هدف آن بازگرداندن دارایی های شرکت های آمریکای به خاک آمریکاست، دارایی هایی که پیش تر خارج از آمریکا بوده است. فرانسه و بازیگران اروپایی باید در این خصوص هشیار و روشن بین باشند.

در برابر رویکرد جهانی شدن ملی گرایانه، کشورهای اروپایی باید یکپارچه و متحد شوند، زیرا آنچه برخی شرکا و رقبای ما به دنبال آن هستند، ایجاد شکاف بین ماست. آمریکا می خواهد درخصوص تجارت میان فرانسه و آلمان شکاف ایجاد کند. در همین حال، چین می خواهد میان کشورهای اروپایی شکاف ایجاد کند، هدف ایجاد شکاف میان کشورهای شمال و جنوب اروپا نیست. این رویکرد، موضوعیت ندارد، بلکه هدف این کشور ایجاد شکاف میان کشورهای شرق و غرب اروپا و همکاری با ۱۶ کشور اروپای شرقی است.

در برابر رویکرد جهانی شدن با اهداف ملی گرایانه، اروپا باید متحد شود و خود را به عنوان یک قاره منسجم معرفی کند.

سخنان وزیر اقتصاد فرانسه حالت ذهنی شرکت کنندگان در هیجدهمین همایش اقتصادی اکس آن پروانس را بازگو می کند.

سیاستمداران، اقتصاد دانان، مدیران شرکت ها بزرگی که در این همایش با محوریت بحث در باره" دگردیسی در اقتصاد جهان"حضور داشتند، دقیقاً همان نگرانی هایی را دارند که برونو لومِر در سخنان خود بدان تأکید کرده است.

آنان شاهد فروریختن تدریجی نظم چند جانبه ایی هستند که از فردای پایان جنگ جهانی دوم در جهان و برای شکل دادن به روابط میان کشورها، برقرار شده بود.

اما چه کسی عامل اصلی فروپاشی این نظم جهانی چند جانبه است؟

به باور آنان دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا و سیاست های تهاجمی دولت وی عامل اصلی بر هم زدن این نظم جهانی چند جانبه است.

برونو لومِر، وزیر اقتصاد فرانسه می گوید در برابر تهاجمات واشنگتن کشورهای اروپایی باید متحد شوند و به دونالد ترامپ بفهمانند که اروپا نیز یک قدرت بزرگ اقتصادی است و هیچگاه  در برابر خواست های یکجانبه او تسلیم نمی شود:

"ما قادر به تغییر این رویکردها و اتخاذ تصمیم در باره مواردی هستیم که طی سالها در برابر آنها عقب نشینی کرده بودیم. این موضوع در باره بازرگانی مصداق دارد. همانطور که پیش تر گفتم، جنگ تجاری آغاز شده است.

 اما، در برابر این جنگ تجاری، چگونه باید واکنش نشان داد؟ آیا هرکدام از ما باید در گوشه ای و به تنهایی از منافع شخصی خود دفاع کند؟ یا اینکه ما اروپایی ها قادر خواهیم بود و این توانایی را داریم که در برابر دونالد ترامپ و دولت او ایستاده و هشدار بدهیم که تهاجم وی با واکنش اروپا روبرو خواهد شد. باید به او اعلام کرد که اروپا به هر تهاجمی پاسخ خواهد داد. به طور مثال اگر فردا از سوی آمریکا یک افزایش تعرفه در سایر بخش های اقتصادی مانند صنعت خودرو باشد، باید بداند که ما به طور دسته جمعی، با قدرت و قاطعیت واکنش نشان خواهیم داد. باید به او فهماند که اروپا نیز یک قدرت بزرگ اقتصادی مستقل است.

 

برونو لومِر،  همچنین می گوید:

"تا کی می توان این موضوع را قبول کرد که شرکت های اروپایی ۱۴ درصد بیشتر ازگوگل، آمازون، فیس بوک و یا اَپل در اروپا مالیات بپردازند. تا چه زمانی یک چنین بی عدالتی را در زمینه پرداخت مالیات باید پذیرفت.

چه مدت زمانی لازم است که بالاخره ما از خواب بیدار شویم و به این هشیاری برسیم که در ماورای پرسش اقتصادی در این باره، موضوع استقلال سیاسی ما و موضوع زندگی در جامعه و احترام به حریم خصوصی شهروندان مطرح است.

این فرانسه است که ابتکار عمل و رهبری اروپایی  برای مجبور کردن غول های اینترنتی آمریکایی برای پرداخت مالیات در اروپا را به عهده گرفته است. من به شما اطمینان می دهم که تا پایان سال میلادی جاری و حداکثر تا اوایل سال ۲۰۱۹ اروپا موفق به وضع مالیات بر فعالیت غول های اینترنتی و دیجیتال آمریکایی در خاک اروپا خواهد شد. ما این غول های اینترنتی  را وادار به پرداخت مالیات می کنیم، این موضوع نه تنها اجرای عدالت اقتصادی است، بلکه  با موضوع استقلال اروپا، رعایت احترام به حریم زندگی خصوصی و طراحی آنچه که اروپای فردا باید باشد، رابطه تنگاتنگ دارد."

برای شنیدن این مجله اقتصادی بر روی فایل صوتی بالا کلیک نمائید.

واشنگتن تلاش می کند طی ماه های آینده و پیش از بازگشت بخش دوم تحریم های فراگیر آمریکا  در۴ نوامبر آینده که بخش های انرژی و بانکی ایران را هدف قرار می دهد، صادرات نفت ایران را به صفر برساند، اما برخی از کارشناسان نسبت به تحقق این هدف تردید دارند. دکتر پرویز مینا مشاور بین المللی نفت می گوید با فشارهای گسترده واشنگتن کاهش صادرات نفت ایران امکان پذیر است، اما به دلایل فنی، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نمی تواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند. او برآورد می کند که فشارهای گسترده آمریکا شاید بتواند صادرات نفت خام ایران را حداکثر به میزان  یک میلیون بشکه در روز کاهش بدهد.

واشنگتن تلاش می کند طی ماه های آینده و پیش از بازگشت بخش دوم تحریم های فراگیر آمریکا  در۴ نوامبر آینده که بخش های انرژی و بانکی ایران را هدف قرار می دهد، صادرات نفت ایران را به صفر برساند، اما برخی از کارشناسان نسبت به تحقق این هدف تردید دارند. دکتر پرویز مینا مشاور بین المللی نفت می گوید با فشارهای گسترده واشنگتن کاهش صادرات نفت ایران امکان پذیر است، اما به دلایل فنی، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نمی تواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند. او برآورد می کند که فشارهای گسترده آمریکا شاید بتواند صادرات نفت خام ایران را حداکثر به میزان  یک میلیون بشکه در روز کاهش بدهد.

یک مقام مسئول وزارت امور خارجه آمریکا هفته پیش اعلام کرد که کشورهای خریدار نفت ایران باید خود را آماده کنند  که قبل از ماه نوامبرآینده، تمامی واردات نفت خود از ایران را متوقف کنند. درهمین حال، هیات های آمریکایی راهی کشورهای عمده خریدار نفت ایران شدند تا در زمینه توقف خرید نفت ایران با این کشورها مذاکره نمایند. در همین حال، اکثریت کشورهای خریدار نفت ایران به جز چین و ترکیه اعلام کرده اند که خرید نفت از ایران را کاهش خواهند داد. طی روزهای اخیر اعلام رویکرد آمریکا مبنی  بر به صفر رساندن صادرات نفت ایران موجب التهابات و نوساناتی در بازار جهانی نفت شده است. قیمت نفت برنت به مرز ۸۰ دلار رسید و قیمت نفت سبک تگزاس تا مرز ۷۵ دلار در هر بشکه بالا رفت.

 دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز شنبه سی‌ام ژوئن، اعلام کرد که ملک سلمان، پادشاه عربستان سعودی پذیرفته که تولید نفت خام این کشور را به میزان دو میلیون بشکه در روز افزایش دهد.

با این وجود، کارشناسان هشدار می دهند تحریم نفتی ایران به دلیل عدم توان کشورهای تولید کننده برای پر کردن خلاء ایجاد شده در بازارهای جهانی باعث عقب ماندن میزان عرضه نسبت به تقاضا و به تبع آن، رشد قیمت ها می شود.

بر این اساس، بانک آمریکایی مریل لینچ اعلام کرد تحریم نفت ایران می‌تواند قیمت نفت را  به بالای ۹۰ دلار برساند.

آژانس بین المللی انرژی در تازه ترین گزارش خود برآورد کرده است که تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۹ به  نسبت سال ۲۰۱۸ به میزان ۴‚۱ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.

در همین حال، دولت ایران اعلام کرد که برای دور زدن تحریم های آمریکا و فروش نفت به سراغ بخش‌هايي خارج از دولت  می رود و اين‌بار قصد دارد بخش خصوصی را فروشنده اصلی نفت كند. روز یکشنبه در جريان مراسم روز صنعت و معدن؛ اسحاق جهانگيری، معاون اول رييس‌جمهوری از توليد و فروش نفت توسط بخش خصوصی در بورس داخلی خبر داد.

این مجله اقتصادی بررسی می کند که آیا آمریکا می تواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند؟ دکتر پرویز مینا مشاور بین المللی نفت میهمان این مجله اقتصادی است

 چه کشورهایی در برابر این رویکرد آمریکا مقاومت خواهند کرد؟ آیا عربستان سعودی بدون استفاده از ذخایر استراتژِیک خود، می تواند تولید نفت خام خود را ۲ میلیون بشکه در روز افزایش دهد؟

بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت جمهوری اسلامی در نامه ای به رئیس دوره ای اوپک، اعلام کرده که هرگونه افزایش در تولید توسط هر عضوی از اوپک فراتر از تعهدات تعیین شده، ناقض توافق این سازمان است. در صورت افزایش تولید ۲ میلیون بشکه ای توسط عربستان، آیا  این کشور مقررات اوپک اوپک را نقض  می کند؟

در صورتیکه دولت ایران برای دور زدن تحریمهای  فراگیر آمریکا فروش نفت خام ایران را در بورس داخلی عرضه کند و فروش نفت را به بخش خصوصی واگذارد کند، این رویکرد چه خطراتی در بر دارد؟

برای شنیدن پاسخ دکتر پرویز مینا به این پرسش‌ها و نسخه کامل این مجله اقتصادی بر روی فایل صوتی بالا کلیک نمائید.