ظهور پيامبران الهى داراى مقام‌هاى گوناگونى است كه تميز و تفكيك ميان آن‌ها مي‌تواند ما را به فهم نيكوتر پديده ديانت رهنمون سازد. در اين گفتار به طور مختصر معرفى‌اى خواهيم داشت پيرامون مقام علم كه تعاليم حكيمانه در ظهور پيامبران باشد و شأن قدرت كه عبارت است از نفوذ قوه ظهور در همه هستى

مراد و مقصود از عنوان باب نزد شيخيه همان باب علم بود و تاملى در تاريخ سال‌هاى اول ظهور حضرت باب نشان مي‌دهد كه براى يافتن باب به دنبال همين ويژگى تعيين كننده بودند كه براى آن هم معناى خاصى قائل بودند. ملا على و عبدالخالق يزدى هم در جستجويشان براى باب از اين قصه مستثنی نبودند.

نه تواريخ بهايى و هم نه تواريخ غير بهايى در خصوص رويگردانى ملا على از ظهور حضرت باب مطلبى بيان ننموده اند. اين جاى بسى تامل است كه خود صاحب كتاب ايقان كه در اين اثر نام ملا على را در شمار علماى مومن به ظهور حضرت باب ذكر نموده، همان نفسى است كه پيرامون دور شدن او مطلبى بيان فرموده است.

اين همواره يكى از جذاب‌ترين گوشه‌هاى مطالعات اديان بوده كه آدمى بتواند در ذهن و كالبد مومنان دوران اوليه ظهور بنشيند و فهم بكند كه آن‌ها فهم‌شان و برداشت‌شان از ظهور در همان مراحل آغازين چه بوده است. وارسى دقيق‌تر مضامين عريضه‌اى كه ملا على به حضور حضرت باب نوشت در يك همچو سفرى ما را يارى خواهد نمود.

مفاهيمى كه زير تاثير شيخ احمد و سيد كاظم در آثار ملا على برغانى وارد شده بود خود مي‌توانست اثربخش باشد در آماده نمودن مردمان براى پذيرش ظهور حضرت باب. در هنگام ظهور ایشان، هر يك از اين سه برادر: ملا تقى، ملا صالح و ملا على، مسيرى متفاوت از آن ديگرى در برخورد با آن پيش گرفتند

تاملى در نوشته‌جات ملا على برغانى مي‌تواند آن روشى كه شيخ احمد احسايى و سيد كاظم رشتى در تحقيق مسائل توصيه مي‌نمودند را شفاف‌تر كند. به خصوص اين كه در اين آثار لحاظ كردن پيوندى ميان همه گوشه‌هاى عالم هستى همواره جدى انگاشته مي‌شد. زير تاثير شيخ احمد توجه پيروان شيخيه هرگز فقط معطوف به جزئيات احكام شرعيه و بيرونى‌ترين لايه ديانت نبود.

يك سال آخر زندگى شيخ از اثر فتواهاى تكفير به دشوارى گذشت. اما بعد از آن سيد كاظم رشتى باز تلاش كرد تا نظر علما را نسبت به شيخ احمد و تعاليم شيخيه برگرداند. ملا على هم در سال‌هاى پس از تكفير شيخ بيكار ننشسته بود.

يك سال و نيم آخر زندگانى شيخ در سايه ى فتواهاى تكفيرى كه عليه او صادر شده بود به دشوارى گذشت. هم او كوشيد تا جلوى اين بلوا را بگيرد و هم پيروانش بعدها دلايلى در مقابل آن فتواهاى تكفير بيان كردند. اين گفتار مرورى خواهد داشت بر اين مواجهه ها

هر چند نظراتى در آثار شيخ احمد احسايى ديده مي‌شد كه از سوى شمار بسيارى از علما مورد قبول نبود منتها همواره مقام او را به نظر احترام مي‌‌نگريستند و آن را نهايتا به عنوان تفاوت نظرى از سوى يكى از بزرگان علما به حساب مي‌آوردند. سفر شيخ به قزوين آغاز فتنه اى شد كه مسير شيخيه و متشرعه را براى هميشه از يكديگر جدا نمود.

فهم ديدگاه پيروان شيخ احمد احسايى نسبت به جايگاه او و سيد كاظم رشتى كمك زيادى مي‌كند به فهم دركى كه پيروان حضرت باب در دوران اوليه ظهور از مقام ايشان داشته‌اند. وارسى اسناد دست اولى هم‌چون نامه‌هايى كه ملا على برغانى به شيخ احمد و سيد كاظم نوشته است شايد بهترين راه باشد براى ورود در دل‌ها و ذهن‌هاى اين پيروان اوليه