بر اساس ديدگاهى در متون اديان، مادي‌ترين چيزها مي‌تواند شخص را به عالي‌ترين درجه‌هاى معنويت رهنمون شود و آن چيزها كه همواره معنوى انگاشته مي‌شدند چه بسا كه شخص را به پست‌ترين ورطه‌ها سقوط دهند. اين گفتار خواهد كوشيد ديدگاهى نسبت به مفهوم انقطاع و وارستگى به دست دهد تا پرتويى بيفكند بر تميز و تفكيك ميان همچو مواردى

از متن كتاب‌هاى آسمانى اين معنى فهم مي‌شود كه مرز بسيار باريكى قائل شده‌اند ميان مفهوم آن‌ چيزها كه مادى و بشرى انگاشته مي‌شوند با آن‌ها كه الهى يا روحانى تلقى شده اند. اين گفتار مي‌كوشد تا از همين مرز باريك سودى ببرد براى فهم برخى نكته‌هاى معرفتى

در طول تاريخ كسانى ظاهر شده‌اند كه در سطحى فراتر از ارزش‌هاى تثبيت شده زمان، خودشان ملاك و ميزانى براى بازتعريف ارزش‌هاى دوران بعد از خود شده‌اند. در اين گفتار ابتدا زبان رمزى اديان در اشاره به اين كسان بحث خواهد شد و بعد احوال يكى از اين افراد در تاريخ هم وارسى خواهد شد.

اخلاقياتى كه در ديانت مبنايش را بر شورى عاشقانه نسبت به نشانه  حضرت محبوب در جهان هستى گذاشته‌اند، قدرى ناملموس و دست نيافتنى به نظر مي‌رسد. اين گفتار تلاشى خواهد داشت تا اين بينش را به نحوى اين جهانى‌تر به گفتگو بنشيند.

در متون عارفان از نشانه‌هاى پروردگار در جهان هستى و اين‌ كه اين مي‌تواند شورى عاشقانه در وجود عارف دراندازد صحبتى بود. در اين گفتار كوششى خواهد بود تا از همين سنت نيكو سودى برده شود براى پايبندى به اخلاق در همين روزگار مدرن.

بخش مهمى از نقش اساسى ديانت، كمك به ترويج و نهادينه كردن اصول اخلاقى در جان و روان مردمان بوده است. در ايفاى اين نقش گاهى بينشى نسبت به موقعيت انسان در كليت جهان هستى پديد آورده، گاهى هم مخاطب را به رشد آدمى در جهان پس از مرگ متوجه نموده. اما شيرين‌ترين و عميق‌ترين راه، جايگزين كردن حس تكليف است با عشقى عميق. در اين گفتار به نشانه همين روش در آثار عارفان ايران‌زمين اشاره‌اى خواهيم داشت.

در پديد آوردن مشكلات امروز در جامعه ايران، مسئوليت مردمان هم كمتر از علما نبوده، به خصوص تا آن‌جا كه به برخورد ايشان با ظهور جديد الهى در اين روزگار مربوط مي‌شود. در اين گفتار صحبتمان در خصوص مساله نژادپرستى را پى مي‌گيريم، نيز درباره روابط حكومت و شهروندان مطالبى بيان مي‌كنيم تا نقد حضرت بهاءالله بر رفتار مردمان را بهتر فهم كنيم

اگر طبقه علما مورد نقد قرار گرفتند در خصوص كاركردشان در اين چند قرن اخير تاريخ ايران، و به خصوص از دوران پس از ظهور جديد، اما شانه مردمان نيز از مسئوليت خالى نيست. در اين گفتار براى آشنايى با الگوى متون بهايى در برخورد با مسائلى كه دست كم دو سويه دارند به مساله نژادپرستى خواهيم پرداخت.

بر عكس تصوير باژگونه علما در اين چند قرن اخير تاريخ ايران، كسان بسيارى در طول تاريخ كه امروز در دل ايرانيان جاى خاصى دارند خود در شمار علما بودند. بهاء ولد، پدر مولانا «سلطان العلماء» بود، و خود مولانا نيز بر منبر مسجد سخن مي‌گفت. غزالى كه از منابع مهم مولاناست از بزرگترين علما بود. اين گفتار در جستجوى راهى است تا در عين حال كه نقش راستين علما وارسى مي‌شود، شرط انصاف هم در حقشان مراعات گردد

در كنار حب رياست، حضرت بهاءالله يك دليل اصطكاك علما با ظهور جديد را «عدم معرفت» بيان نموده‌اند. اين‌ كه چگونه مي‌توان بر اساس نبود معرفت، نقدى بر علما وارد كرد و ايشان را مسئول به حساب آورد جاى بحث و گفتگو دارد. چندين صفحه از كتاب ايقان به همين نقد پرداخته است كه اتفاقا مي‌تواند برخورد علما با ساير زمينه‌هاى زندگى اجتماعى ايرانيان را هم توضيح بدهد