جوّ دوران ظهور حضرت باب چنان بود كه ايشان مقامات عاليه خود را به صورتى تدريجى با مردمان در ميان نهادند. اين‌ كه سود و ثمر ظهور ايشان در همان سال‌هاى آغازين پيش از اظهار مقامات عاليه شان چه بود و اين‌ كه چه اثرى مي‌خواستند و توانستند از راه همان ادعاها بر جامعه ايران بگذارند شايسته بحث و گفتگو است. اين گفتار به پرسشى براى اين پاسخ مي‌پردازد

ظهور الهى در عصر جديد نيامده است تا معانى پوشيده در متون كتب آسمانى قبل را براى پيروان آن اديان بشكافد. آن متون مقدسه مسئوليتى كه بر دوش داشتند را در دوران خود ايفا نمودند، ورنه ظهور آن‌ها عبث مي‌بود. پيامبر الهى در اين دوران اگر هم به پشت سر نگاه مي‌كند هدفش خلق تمدنى نوين است، به كمك بازتفسير عناصرى كه مردمان بدان انس داشته‌اند.

همواره در زمان ظهور پيامبران الهى اين اعتراض بر ايشان وارد ميامد كه لحن آثار ايشان براى شنوندگان كلام ايشان نامأنوس به نظر ميامده. اما اين اعتراض به نحو شديدترى بر متون وحيانى در ظهور حضرت باب و حضرت بهاءالله وارد شده. دليل آن تفاوت اساسى در سبك و سياق آثار مقدسه در اين دوره از رشد تاريخ بشرى است كه در اين گفتار بدان پرداخته شده

پروردگار شنواست به آن‌چيز كه تمامى تاريخ بشرى و همه جامعه انسانى به صورت يك كل بر گوشش نجوا مي‌كند. تعاليم اديان در هر دور و آن‌ چيز كه در متن كتاب آسمانى گنجانده مي‌شود بدون شنيدن اين نجوا نيست. حالِ جهان انسانى اگر متفاوت بود، متن كتاب آسمانى هم به گونه ديگرى نازل مي‌شد. اما فرق است بين آن نجوا كه از زبان بشر به گوش رسيده با انعكاس همان سخن در كلام حضرت پروردگار

با توجه به اين‌كه محور تمامى تعاليم ديانت بهايى تحقق صلح و يگانگى در سطح جهانى است، گفتگويى خواهيم داشت پيرامون اين‌كه كتاب ايقان چگونه مي‌توانست نقشى در اين باره ايفا بكند. در عين وارسى اجمالى چند موضوع، در اين باره سرتيترهايى به دست داده مي‌شود تا بعد تر با تفصيل بيشترى مورد بحث قرار بگيرند

پیشتر رفتار خال اکبر، بزرگ‌ترین دایی حضرت باب را در سال‌های آغازین ظهور حضرت باب وارسی کردیم. برای لمس بهتر جوّ نزول کتاب ایقان، صحبت‌ها و گفتگوهای او با برخی بهائیان در همان دوران نزدیک به نزول کتاب ایقان را پی می‌گیریم و با خال اکبر تا روزهای تشرفش به حضور حضرت بهاءالله همراه می‌شویم.

از ميان سه دايى حضرت باب، دايى وسطى جان را بر سر ايمان به ظهور ايشان فدا كرده بود. بزرگ‌ترين دايى ايشان كه چندين سال پيش از اظهار امر حضرت باب با ايشان مشغول به كار بود مسير پرفراز و نشيب‌ترى در پيش رو داشت. براى لمس كردن بهتر جو نزول كتاب ايقان، سرى خواهيم زد به اين فراز و نشيب‌ها در نگاهى كه خال اكبر بزرگ‌ترين دايى حضرت باب نسبت به خواهرزاده خود داشت.