Eureka

Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel zostali tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Werdykt Komitetu Noblowskiego na gorąco komentuje prof. Anna Malik. Nauka o Ziemi brzmi jak z innej planety? Instytut Geofizyki PAN robi z tym porządek. O projekcie MAG (Mobilna i Artystyczna promocja Geofizyki i nauk o Ziemi) opowiada dr Agata Goździk. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie obchodzi 120. urodziny. Tegoroczny jubileusz odbywa się pod hasłem „Tradycja, która tworzy jutro”. O szczegółach prof. Dorota Niedziółka.

Przez wiele stuleci "smoczy piec" służył w południowych Chinach do produkcji dużej ilości ceramiki. Budowany był na naturalnych zboczach gór o odpowiednim nachyleniu i mógł mieć nawet do 130 m długości. O chińskich tajemnicach wypalania ceramiki opowiada dr Albert Kozik – sinolog z UW.

Botanika, historia i mitologia połączone w opowieść o Grecji, w której rośliny stają się punktem wyjścia do poznania miejsc, ludzi i dawnych wierzeń. Zaglądamy do książki przyrodnika Tomasza Piotra Kozłowskiego "Szafran, mastyks, figa. Greckimi drogami". Po 2-letniej przerwie spowodowanej wybuchem wojny domowej w Sudanie, polscy naukowcy powrócili do wykopalisk w Starej Dongoli. W ostatnim sezonie archeolodzy kontynuowali prace nad odsłonięciem monumentalnego kościoła, który jest zapewne dongolańską katedrą. Szczegółami tegorocznych odkryć dzieli się prof. Artur Obłuski – szef misji, dyr. CAŚ UW.

Przeszczep wątroby jest w Polsce względnie nową procedurą chirurgiczną. Przeszczepienie wątroby oceniane jest przez chirurgów-transplantologów jako zabieg skomplikowany i czasochłonny, ale dający bardzo dobre efekty. Wątroba jest organem mało wymagającym pod względem immunologicznym, co oznacza, że prawdopodobieństwo odrzutu przeszczepu przed układ odpornościowy jest niższe niż np. w przypadku serca czy trzustki. O procedurach medycznych opowiada dr n. med. Piotr Remiszewski specjalizujący się w chirurgii wątroby i dróg żółciowych, transplantologii klinicznej WUM. Obiecujące wyniki badań nad przyczynami Alzheimera. Opowiada o nich: dr hab. n. med. Agnieszka Gorzkowska, neurolog, prof. Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Badania epidemiologiczne potwierdzają, że w Polsce żyje ponad 120 tys. osób z nowotworami hematologicznymi. Prof. dr hab. n. med. Dominik Dytfeld, ceniony polski hematolog, opowiada o postępach w hematologii.

W latach 70-tych planowano przeznaczyć niektóre apartamenty Zamku dla gości władzy ludowej. Do realizacji planu nie doszło, a tę historię opowiada prof. Małgorzata Omilanowska, dyrektor Zamku Królewskiego przed otwarciem wystawy „Sekretne komnaty władzy ludowej”. Odcinki, okręgi i przyzwoite krzywe nie stanowią trudności w mierzeniu. Jednak matematycy, wykorzystując myślenie intuicyjne, zaczęli mierzyć inne zbiory takie jak np. serpentyny. Szwedzki matematyk Koch czy Włoch Vitali przyczynili się do przełomu w metodach mierzenia, które omawia prof. Paweł Goldstein z Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW. Zasługi Staszica w dziedzinie geologii, badania Karpat oraz wykorzystanie geologii na potrzeby przemysłu były inspirowane ideami francuskiego Oświecenia i rozwojem nauk ścisłych i przyrodniczych. Osiągnięcia Staszica przypomina prof. Piotr Krzywiec z Instytutu Nauk Geologicznych PAN.

Projekt WABIO – o przekształcaniu odpadów organicznych w użyteczne produkty dla przemysłu, rolnictwa i energetyki opowiada prof. Piotr Oleśkowicz-Popiel z PP – laureat programu TEAM NET FNP. A o opatrunkach keratynowych do leczenia ran przewlekłych i cukrzycowych - lekarz z WUM Mateusz Rybka – laureat programu START 2026.

W Sanoku zostanie odsłonięty pomnik Zofii Holszańskiej – 4 żony Władysława Jagiełły. Młodsza od męża o ponad 40 lat księżniczka dała królowi upragnionych męskich potomków. Kiedy owdowiała coraz więcej czasu spędzała w Sanoku, który stał się jej dobrem w chwili koronacji. Postać królowej przypomina prof. Bożena Czwojdrak z UŚ w Katowicach. „Made in Japan - fascynujące historie japońskich arcydzieł” to książka Francesco Moreny będąca przewodnikiem po najbardziej charakterystycznych momentach w dziejach kultury Japonii. O tej pracy rozmawiamy z japonistką – dr Anną Zalewską z UW. W Muzeum Azji i Pacyfiku została zainagurowana wystawa: „PRZEMIANY. Dawna i nowa fotografia ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku”. Po raz pierwszy w historii instytucji zaprezentowano 80 wyselekcjonowanych fotografii zestawionych w 40 par tematycznych. O ekspozycji opowiada kurator – dr Krzysztof Morawski.

O zastosowaniu nowych rozwiązań technicznych opartych o: nanomateriały, biomateriały i robotykę w ortopedii opowiada: prof. Paweł Łęgosz-kier. Katedry i Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym WUM. Naukowcy z Wydziału Etologii Uniwersytetu Loranda Eotvosa w Budapeszcie na podstawie wieloletnich badań twierdzą, że młodsze osoby tworzą obecnie silniejsze więzi emocjonalne ze swoimi psami, niż poprzednie pokolenia. O języku psiej komunikacji z człowiekiem, a także jego służebnej roli dla opiekuna opowiadają: prof. dr hab. n. med. Tadeusz Pietras – Psychiatra, Internista, Pulmonolog oraz pedagog: dr hab. Kasper Sipowicz. Naukowcy przeanalizowali dane niemal 19 tys. dorosłych osób korzystających z usług leczenia uzależnień w Australii w latach 2022–2025. Stosowanie sterydów anaboliczno-androgennych zadeklarowało 521 osób. Co pokazują wyniki? Jak leczenie sterydami ocenia: dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki? O tym w Eurece.

Pozyskiwanie najlepszych naukowców, bogata oferta uczelni wyższych otwartych na studentów obcokrajowców czy tworzenie nowoczesnych ośrodków badawczych to program budowania prestiżu państwa. Polityka naukowa wpływa na stosunki międzynarodowe, poszerza zakres wymian badawczych i otwiera nowe pola współpracy, które przedstawia dr Małgorzata Bonikowska z Centrum Europejskiego UW. Świat kupców w średniowiecznej Wenecji na podstawie księgi Zibaldone da Canal. Zbiór informacji związany z kupieckim rzemiosłem, kronika historyczna oraz kompendium wiedzy o medycynie, astronomii i astrologii pozwala nam poznać wiedzę o XIV-wiecznej Wenecji. Wystawa fotografii w Dawnej Bibliotece UW prezentuje wydarzenie ważne dla społeczności uniwersyteckiej, celebrację ceremonii, gdy rektorem UW był historyk, mediewista prof. Henryk Samsonowicz. Historię przypomina prof. Hubert Kowalski, dyrektor Muzeum UW.

XXIV Festiwal "Nauka z Pałacem w tle" w podwarszawskiej Jabłonnie. Gościem festiwalu był T. Grajpel z Pracowni Badań i Edukacji Historycznej w Końskich. "Bez badań, nowych technologii i innowacji polskie rolnictwo zostanie w tyle" – uważa kierownik Centrum Fenomiki Roślin Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie dr M. Nowak. Ośrodek został wpisany na ministerialną listę strategicznych infrastruktur badawczych. Mija 95 lat od przystąpienia Polski do Traktatu Spitsbergeńskiego. Dziś mamy znaczącą pozycję w badaniach polarnych na Svalbardzie – z jedną stałą stacją polarną, czterema sezonowymi i centrum logistyczno-naukowym. O szczegółach prof. P. Głowacki z Instytutu Geofizyki PAN.

80 lat temu, 18.09. 1946 r. w gruzach getta warszawskiego ekipa poszukiwawcza odnalazła pierwszą część tzw. Archiwum Ringelbluma. Dlaczego tak trudno było po wojnie natrafić na miejsce zdeponowania tych materiałów – opowiada dr Ewa Koźmińska-Frejlak z ŻIH. Papiestwo to jedna z najstarszych instytucji na świecie. Właśnie ukazała się książka Jessici Wärnberg „Rzym – miasto Boga”, w której autorka pokazuje, jak losy miasta splatają się z przemianami Kościoła od starożytności po czasy współczesne. Początki kształtowania się władzy biskupiej w Rzymie przypomina prof. Robert Wiśniewski z UW. W warszawskich Łazienkach Królewskich odsłonięto relikty Kordegardy Piramidalnej, pierwszej wartowni, która powstała na terenie parku już w latach 70-tych XVIII w. Historię tego budynku rekonstruują: Emilia Jastrzębska z Muzeum Łazienki Królewskie i Arkadiusz Cegliński – doktorant Wydziału Archeologii UW.