فراگفتار

By Reza SadrScience

فراگفتار episodes

June 07, 2021۲-۸- گفتگوی سوم: ارزش گذاری بر تغییرات زبان- گفتگوهای زبان فارسی دستخوش تغییر- دکتر حسین سامعی
۱. سوال: آیا این تغییرات خوبند یا بد و اصلاً معیار ارزش گذاری چیه؟
به خودی خود نه خوب هستند نه بد؛ بستگی به این دارد که از چه دیدگاهی ارزیابی کنیم
معیار زبان شناسانه یا جامعه شناسانه ۲:۰۰
تقویت یا تضعیف ارتباط زبانی

معیار ملی گرایانه ۴:۱۵
مخالفت با ورود کلمات غیر فارسی یا حتی پالودن فارسی از کلمات غیر اصیل فارسی مثل عربی،

امکان تضعیف ارتباط بینا زمانی- مثال ترکیه ۶:۱۵

معیار جهان وطنی یا جهان گرایی ۱۰:۳۰
برای ارتباط با تکنولوژی های خارجی و تغییرات جهانی

مثال ترکیه: نمونه مخلوط شدن این معیار ها ۱۲:۰۰

جهان گرایی در رابطه با تجدد گرایی و تکنولوژی گرایی ۱۶:۳۰

جهان گرایی جدید-گلوبالیزم-

ملی گرایی ممزوج با جهان گرایی: بعضی روشنفکران معاصر ایرانی، آل احمد، نراقی، شایگان ۲۰:۱۵

ملی گرایی ترکیه ممزوج با تجدد گرایی

مقایسه کسروی با فروغی یا بهار‌ ۲۴:۱۶

امکان حضور هر سه گرایش در یک موضع گیری نسبت به تغییر زبان ۲۹:۰۰

معیار زیبایی شناسانه ۲۹:۳۰
مثال پذیرفتن نوآوری های شاعران

معیار غریزه شخصی ۳۲:۴۵
که معمولاً مخالف هر پدیده ناآشنایی است.

اعمال معیار زیبایی شناسانه یا غریزه شخصی برای رد یک تغییر ۳۵:۱۵
«به گوشم قشنگ نمیاد»

هیچکدام از این معیارها به خودی خود خوب یا بد نیستند. ۳۷:۵۵
۲. سوال: معیار زبان شناسانه چه حکمی در مورد تغییرات زبانی میدهد؟ ۴۰:۲۵
آیا تغییرات باعث تضعیف زبان هستند و حتی سوق دادن آن به سوی مرگ؟
مثال زبان های مرده: لاتین، پهلوی، سانسکریت.
زبان تضعیف نمیشود
گونه های زبانی ادبی یا رسمی به تدریج از سنت فاصله میگیرند.

تغییرات زبان در جهت سازگاری با نیازهای زبان

دو بحث متفاوت: تضعیف در مقابل ضعف های یک زبان ۴۴:۴۵

توجه به گونه‌گونی زبان: تقویت یک گونه شاید هم زمان با تضعیف گونه دیگر ۴۸:۳۰

سوال ارزش گذاری بر تلاش‌های فعالانه برای تغییر یا جهت تغییر زبان ۴۹:۲۰

موضوع مرگ زبان ۵۶:۴۵
به یک معنی زبان ها نمی میرند

استحاله‌ی زبان نامحسوس است

انباشته شدن تغییرات تدریجی در طول چند قرن

مورد مرگ زبانهای دور افتاده و بی سخنگو ۵۹:۱۰
مثلاً یک قبیله‌ی سرخپوستان منقرض شده

برخورد تشریحی در مقایسه برخورد تجویزی ۶۰:۳۰

دیالکتیک تلاش و مقاومت، بقا و فنای تغییرات مختلف ۶۲:۱۵

گریز ۶۴:۰۰

ویدیو و کتاب استیون پینکر:
Linguistics, Style and Writing in the 21st Century - with Steven Pinker
https://youtu.be/OV5J6BfToSw
Starting at minute 28:00
Book: The sense of style by Steven Pinker
مثال بابا شمل، سه کردن، فشل، عمراً، بزگرفتن ۶۶:۴۵

احتمال ماندن به کارکردهای آنها بستگی دارد ۶۸:۴۵
کارکرد زبانی: مقایسه‌ی فرضی «فشل» و «عمراً»

کارکرد اجتماعی ۷۰:۴۵
«من با تو فرق دارم» و «من مثل او هستم»

جمع بندی و سخنهای پایانی ۷۵:۰۰
کلید واژگان: معیارهای ارزش گذاری بر تغییرات زبان، مرگ زبان فارسی، معیار زبان شناسانه، معیار ملی‌گرایانه، معیار جهان وطنی، معیار زیبایی شناسانه
1 hr 19 min
May 31, 2021۲-۷- گفتگوی دوم: عاملها و شکلهای تغییر-گفتگوهای زبان فارسی دستخوش تغییر- حسین سامعی
این تغییرات چگونه اتفاق میافتند؟ در هر زمانی در کجا و به چه میزانی این تغییرات مشاهده میشوند؟
در هر زمانی تغییرات زبان ممکن است از جاهای مختلفی ظاهر شود

میزان آن بسته به میزان تعاملات زبانی در یک حوزه است

عرصه‌های عمده‌ی تغییرات زبان فارسی امروز
اینترنت، شبکه های اجتماعی ۲:۳۰
استفاده از جمله های کوتاه

املاهای غلط یا نزدیک به تلفظ: حتمن، تشبیح

میزان و حجم ترجمه ها (به خصوص ناشیانه) از زبانهای دیگر ۴:۳۰
به خصوص اروپایی: میریم که داشته باشیم، آتش گشودن، بی تفاوت، بستگی دارد، سقفِ...، روی کسی حساب کردن

مفاهیم مرتبط با زندگی مدرن ۶:۳۰
انبوهی از پدیده ها و مفاهیم تازه و الفاظ مرتبط با علوم، تکنولوژی، هنرها، فلسفه

عامل اصلی تغییر: جوانان و نسل جدید ۸:۳۰
شورش در برابر وضع موجود (سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و…)

مقاومت نسل قدیم

سرعت تغییر و انتشار آن ۱۰:۲۰
گسترش ارتباطات در مکان و زمان

در همه زبانها

تاثیر گسترش سواد و رسانه های اجتماعی ۱۲:۴۵
جمله‌ی معترضه دو نقل قول از فیزیک کوانتوم و تاریخ ۱۴:۴۰
۴- شکل و میزان تغییر در گونه های مختلف زبان فارسی چگونه است؟ ۱۶:۴۵
بعضی گونه ها در معرض تغییر شدیدتر هستند
گونه گفتاری یا گونه نوشتار داستانی یا گونه شعر امروز که مشغول آزمایش است ۲۲:۰۰

برخی گونه ها محافظه کارتر هستند
مثال گونه رسمی, یا گونه نوشتاری رسمی یا آموزشی یا رسانه ها

گونه گفتاری میل به تغییر دارد

و گونه نوشتاری میل به ثبات دارد

این دو گونه با هم بده بستان دارند
معترضه: استفاده شاملو از زبان عامیانه ۲۵:۲۰
تغییرات گونه های محلی و جغرافیایی ۲۶:۰۰

تسریع تغییر زبان به دلیل مدرن سازی ۲۹:۲۰
مثال تفاوت گونه افغانی یا تاجیکی با گونه تهرانی

تاثیر پذیری زبانها و گونه‌ها از مسائل پیرامونی در جامعه ۳۱:۰۰
تاثیر گرفتن فارسی ایرانی از فرانسوی، فارسی افغانی از انگلیسی، فارسی تاجیکی از روسی
کلمات فرانسوی در فارسی ایرانی: پکن، اتازونی، سوسیولوژی ۳۲:۴۵

مفاهیم علمی ۳۳:۵۵

مشکل نوشتن گفتار عامیانه یا لهجه ها و گویش ها در داستان فارسی و تلاش برای تنظیم معیار (استاندارد) ۳۴:۵۰
۵- چه گروههایی یا چه کسانی به این تغییرات واکنش نشان میدهند؟ ۲۶:۳۰

عمدتاً دو گروه ۳۷:۳۰
نسل قدیمیتر

حرفه ای های زبان ۳۹:۱۵
میریم که داشته باشیم

عمرن

دو دلیل واکنش و مخالفت: بدیع بودن یا نامناسب بودن برای موقعیت اجتماعی ۴۱:۵۵
مثال مقاومت در گونه نوشتاری: دارم غذا میخورم، داشت میرفت ۴۲:۲۰

یادآوری اینکه همه کاربران زبان واکنش نشان میدهند ۴۵:۰۰

ویراستارها: گروهی از حرفه ای ها که واکنش فعالانه نشان می دهند ۴۶:۱۰
تفاوت نوع ویرایش ویراستارها در ایران و در غرب ۴۷:۲۰
کلید واژگان: عوامل تغییر، شکلهای تغییر زبان فارسی، تغییر گونه های زبان فارسی، واکنش نسبت به تغییر زبان، دلایل مخالفت با تغییر زبان،
51 min
May 24, 2021۲-۶- گفتگوی اول: دلایل تغییر-گفتگوهای زبان فارسی دستخوش تغییر- حسین سامعی
مقدمه- طرح سوال و انگیزه گفتگوها: تغییرات و و نوآوری ها در زبان فارسی امروز
۱- سوال اول: چرا تغییر؟ این تغییرات از کجا می آیند و دلیلشان چیست؟ ۲:۱۵
زبان به عنوان یک نهاد انسانی و اجتماعی دستخوش تحولات
مهمترین عوامل تغییر:
مهاجرتها    ۳:۱۵

جنگها و هجومها ۵:۲۰

برخوردهای اجتماعی برای تبادلات سیاسی، تجاری، فرهنگی   ۶:۱۵

منازعات طبقاتی   ۹:۲۰

مثال لاتی حرف زدن   ۱۰:۵۵

یا در مقابل از زبان اشراف
کلمه‌ی مرسی ۱۲:۳۰

روانشناسی اجتماعی ۱۴:۵۰

زیباسازی زبان ۱۸:۵۵
مثالهای اقتباس اصطلاحات از شاعران ۲۲:۰۰

مکانیسمهای زبانی ۲۳:۲۰
اقتصاد زبان، ایجاد موازنه میان صورتهای زبانی

آوایی

نحوی

فینگلیش و میانبرهای زبانی ۲۸:۲۰

اهمیت کارایی پیام رسانی ۳۱:۱۵

اضافه شدن کلمات جدید مربوط به دانش یا فناوری کامپیوتر یا پزشکی
دیلیت، سیو کردن، آپدیت

بده بستان اصطلاحات بین گونه های گفتاری و نوشتاری

۲- آیا تغییرات در همه جا و هر زمانی به طور یکسان اتفاق میافتد؟ ۳۷:۰۵
در همه جا و در هر زمانی

مثال: مایه کوبی، واکسن زدن، واکسن تزریق کردن

بستگی سرعت تغییرات به سرعت تحولات اجتماعی ۴۰:۲۵
بستگی سرعت تغییرات به زمان

مثال زبان انگلیسی درحدود قرون ۱۵ یا ۱۶ میلادی

مثال زبان فارسی پس از حمله اعراب یا در قرن اخیر

مثال کوتاه شدن مصوت های بلند و تاثیر بر خواندن شعر موزون ۴۴:۱۰

بستگی سرعت تغییرات به مکان ۴۶:۵۵

مثال تغییر هنگفت زبان فارسی پس از حمله اعراب ۴۸:۲۵

استعاره و تشبیهاتی به مثالهای زیست شناسی و تکاملی ۵۰:۵۰

عدم ارزشگذاری: خوب و بد مطرح نیست ۵۲:۵۰

موضوع ایستایی زبان فارسی از زمان فردوسی ۵۴:۵۵
کلید واژگان: عوامل تغییر زبان، مهاجرت و تغییر زبان، برخوردهای اجتماعی و تغییر زبان، اقتصاد زبانی، زیباسازی زبان، فینگیلیش
58 min
May 24, 2021 ۲-۵- پیش درآمد: معرفی گفتگوهای زبان فارسی دستخوش تغییر- رضا صدر
زبان فارسی دستخوش تغییر
پادکست فراگفتار
www.faragoftar.com
شش گفتگو با دکتر حسین سامعی
رضا صدر
پیش درآمد: طرح موضوع و خلاصه‌ی گفتگوها
سوالهای پایه: چرا و چگونه زبان فارسی در حال تغییر است؟ آیا این تغییرات مفیدند یا مضر، ناگزیرند یا کنترل پذیر؟ چه نیروها و مراجعی در این زمینه فعالند؟ و به‌خصوص، نقش کتاب های دستور یا اصول نگارش چیست، کتاب‌هایی مانند غلط ننویسیم ابوالحسن نجفی.
سلام دوستان عزیز، در این دومین مجموعه‌ی گفتگو از دوره‌ی دوم پادکستهای فراگفتار، گروه دیگری از گفتگو های مرا میشنوید با دکتر حسین سامعی، زبانشناس، پژوهشگر سابق فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و مدرس فعلی دانشگاه اموری در ایالت جورجیای آمریکا:
http://mesas.emory.edu/home/people/faculty/samei.html
این مجموعه شامل شش گفتگوست. موضوع این گفتگوها بررسی تغییرات زبان فارسی است به خصوص در زمان حاضر. این موضوعی است که این روزها همه‌ی ما فارسی گویان و فارسی خوانان به آن بر می خوریم: به شکل های مختلف مانند عبارتهای نوظهور، واژه های نو، یا ترکیبات دستوری جدید؛ و همینطور در جاهای مختلف مثلاً در صحبتهای مردم به خصوص جوانان، متن های اینترنتی یا شبکه های اجتماعی، وسایل ارتباط جمعی، انتشارات رسمی، یا کتاب های جدید الانتشار.
کاربران یا متخصصین زبان، از جمله همه ما، غالباً به هر کدام از این تغییرات واکنش نشان می دهند، از یک طرف و گروهی شاید از یک نوآوری استقبال کنند و به کارش بزنند. از طرف دیگر و گروهی دیگر شاید با آن مخالفت کنند، گاهی شکلی ملایم مثل شوخی و ریشخند، و گاهی به شکلی شدیدتر مثل انتقاد و حمله. در این زمینه بعضی‌ها هم ممکن است رهنمود صادر کنند به صورت دستورالعمل، بخشنامه‌ی آموزشی یارسانه‌ای، و یا کتاب و مقاله.
گفتگوی اول دلایل و عوامل تغییرات زبان فارسی را بررسی می‌کند و در ضمن با آوردن مثال هایی به یادمان می آورد که تغییر زبان نه مختص زبان ماست و نه مختص زمان ما، بلکه کمابیش در همه‌ی زبان ها و در همه زمان ها تغییر روی داده است.
گفتگوی دوم اختصاص دارد به عرصه ها و شکل های مختلف تغییر زبان فارسی، در گونه های مختلف و در گروه‌های مختلف مردم.
گفتگوی سوم می پردازد به ارزش گذاری بر تغییر ها، آیا تغییرات یا بعضی از آنها خوبند یا بدند؟ مفیدند یا مضر؟
گفتگوی چهارم درباره میزان و اشکال واکنش گروه های مختلف اجتماع است نسبت به تغییرات زبان فارسی در حال حاضر، به خصوص واکنش های فعالانه‌ای که سعی دارند تغییرات را متوقف کنند یا به آن جهت دهند.
گفتگوی پنجم، از میان آن واکنش های فعالانه، تمرکز می کند بر تلاش ها و روش های کتاب های دستور زبان یا آیین نگارش. این گفتگو به خصوص کتاب غلط ننویسیم و نویسنده‌ی آن ابوالحسن نجفی را معرفی می کند.
گفتگوی ششم، آموخته های گفتگوهای قبلی را به کار می زند با بررسی مشخص احکام و استدلال های کتاب غلط ننویسیم درباره‌ی چندین کلمه یا ترکیب فارسی که کتاب آنها را غلط قلمداد کرده است. این گفتگو شامل نکات جالبی است در مورد آن کلمات. نهایتاً، این گفتگوی ششم، به نقش مثبت و نقش منفی این گونه کتاب ها می پردازد.
پس از انتشار این پیش درآمد و گفتگوی اول، ۵ گفتگوی دیگر به ترتیب و به فاصله های یک هفته ای منتشر خواهند شد.
یادآوری می کنم که فایل های شنیداری و توضیحات این گفتگوها را علاوه بر پادکست فراگفتار در پادگیرهایتان، می توانید در وب سایت فراگفتار بیابید:
www.faragoftar.com
در این وبسایت همچنین پیوند (لینک) اینترنتی بعضی گفتار ها یا ویدیو های مربوط به موضوع را خواهیم گذاشت به همراه چند فایل چند رسانه‌ای، از جمله، برای رجوع، بعضی صفحات کتاب غلط ننویسیم که مداخل آن‌ها در گفتگوی ششم بررسی شده است.
7 min
August 26, 2020 ۲-۴- گفتگوی سوم: حوزه‌های تابوها- گفتگوهای تابوهای زبان فارسی- حسین سامعی
### ۱- زن
## اندامهای زنانه
## خویشاوندی
## آبستنی،
= تو راهی، زه زدن، زاییدی، زیرش زاییدن
## قاعدگی
# تعدد مترادفها: رگل، پریود کهنه‌ی حیض
= رواج کلمات خارجی به عنوان بهواژه
= رگل، پریود
»»»»» ۸:۴۵
### ۲- سکس (جنسیت)
## اندامهای‌ جنسی
= گیس بریده
# تفاوت تابو با فحش
## رفتارهای جنسی
»»» ۱۰:۱۵
### ۳- فضولات بدن
»»»» ۱۲:۳۰
### ۴- مرگ و بیماریها
## تعدد مترادفها: مرد، ریق‌ رحمت، درگذشت، رفت
## بیماریها
= کنسر به جای سرطان
= خفه‌خون: خفقان
»»»»»» ۱۵:۴۵
### ۵- جانوران
## رابطه با غذا
## رابطه با حرام و حلال
## نامگذاری کودکان ۲۰:۰۰
# تنوع در انتخاب نامها در فرهنگ ایرانی
# ولی احتراز از استفاده از نام حیوانات بخصوص برای پسر
## ناسزاها
= الاغ، خر، بوزبنه، انتر، سگ، گاو، گوسفند، گوساله
»»» ۲۶:۳۰
### ۶- بیگانگان (اقلیتها، «دیگران»)
## بیگانه هراسی و بیگانه ستیزی
## گروههای قومی/ مذهبی
»»«« ۳۰:۳۰
### سوال و جواب
## تبدیل بهواژه (حسن تعبیر euphemism) به تابو
## تبدیل ناسزا به تابو- مثال گیس بریده. ۳۴:۳۰
## اسامی غیر فارسی حیوانات در اسامی پسران ۴۲:۰۰
## لطیفه درباره نام آهو و غزال ۴۴:۱۵
»»»«« ۴۵:۰۰
## فرصیه درباره‌ی علت ناسزا شدن نام گاو و گوساله
»»»»»۴۹:۱۵
## نمونه‌های تابو براساس بیگانه ستیزی و بیگانه هراسی
»»»»»» ۵۰:۳۰
## اهمیت و انگیزه‌ای مطالعه‌‌ی تابوها
# زبان به عنوان یک رفتار اجتماعی:
# تابوها به عنوان یک رفتار زبانی اطلاعات اجتماعی
## کلمه‌ی مطلق حیوان تابوست
## نام زن
# اشاره‌‌ی غیر مستقیم به همسر: … …خانواده‌ی ما
»»»»» ۵۹:۱۵
### سخنان پایانی:
اشاره به دوران وانفسای کورونا
گر چه زیر زهر سمومی که گذشت از سر باغ …
واژگان کلیدی: حوزه های تابوهای فارسی، تابوی زن، تابوی مرگ، بیگانه ستیزی در تابوهای زبان فارسی، نام های پسر ها و دختر ها
1 hr 1 min
August 26, 2020 ۲-۳- گفتگوی دوم: تابوهای زبان فارسی و ملاک های تشخیص آنها- گفتگوهای تابوهای زبان فارسی- حسین سامعی
### مرور گفتگوی قبلی
### موضوع احتراز از بیان تابوهای زبانی
### ۱- زبان به عنوان یک رفتار اجتماعی
## ۱.۱- زبان و تابوهای مذهبی/ اجتماعی
## ۱.۲- شیءشدگی زبان
»»» ۹:۰۰
### ۲- ملاکهای تشخیص تابوهای زبانی
## ۲.۱ - مترادف‏‌سازی و تعدد مترادف ها
# حسن تعبیر، بهواژه (euphemism)
= مستراح، دستشویی، توالت، دبلیو سی،بیرون، جایی، دست به آب
= شاش، ادرار، و ابراهیم گلستان
# تعدد مترادفها به خاطر تبدیل بهواژه به تابو
»»»»۱۷:۴۵
## ۲.۲- کاربرد عبارتهای جبرانی
## عذرخواهی: ببخشید، گلاب به روتون، زبونم لال
»»»»»۲۶:۴۵
## ۲.۳- ناسزاشدگی
# تعریف ناسزا، همسان پنداری
# ناسزا های جنسی
# ناسزا های مربوط به فضولات بدن
# ناسزا های مربوط به مرگ: مرده شور برده
»»»» ۳۵:۱۵
### ۳- سوال و جواب
شد کلوب و کافه و جایی و قبرستان کنون
باشگاه و داشگاه و شاشگاه و لاشگاه
## شباهت ها و تفاوتهای تابوهای زبانی در فرهنگ های مختلف
= مثال میمون در ایران و در آمریکا
= خاک بر سر
= حکایت: گلاب به روتون، ماساچوست!
واژگان کلیدی: تابوهای زبانی، ملاک های تشخیص تابوهای زبان فارسی، بهواژه، ناسزا، مترادف ها
45 min
August 26, 2020 ۲-۲- گفتگوی اول: معرفی مقوله‌ی تابوها و حوزه های مختلف آن-گفتگوهای تابوهای زبان فارسی- حسین سامعی
### ریشه و تاریخچه‌ی کلمه تابو (تبو)
## رابطه‌ی تابو با محرمات و واجبات یا الزامات
»»»»» ۸:۰۰
## تعریف مختصر تابو، رابطه با پاکی و ناپاکی
### ۱- تابوها
## ۱.۱- تابو و محیط
# ناپاکی و پاکی: تشنیع و تقدیس
# آلودگی و پالودگی
# کفاره و مکافات ۲۱:۰۰
# مناسک، محرمات، احترام، حرمت، حریم، محرم الحرام
»»»««۲۶:۳۰
### ۲- حوزه‌‏های تابوها= جنبه‌های مختلف فرهنگ:
## ۲.۱- تابوهای مذهبی
## ۲.۲- تابوهای اجتماعی۲۹:۳۰
## ۲.۳- تابوهای زبانی ۳۸:۴۵
# فاصله‌ گرفتن دال و مدلول
= ناخن، خر
»»»»»» ۴۴:۱۵
### رابطه ای تابو با بایدها و نبایدها، مثلاً نظامهای اخلاقی
»»»» ۵۰:۱۵
### جمع بندی گفتگوی اول
واژگان کلیدی: تابو، حوزه‌های تابوها، محرمات، تابوهای زبانی، تابوهای فرهنگی
52 min
August 26, 2020 ۲-۱- پیش درآمد مجموعه گفتگوی تابوهای زبان فارسی- رضا صدر
www.faragoftar.com : طرح موضوع و خلاصه‌ی گفتگوها
سوالهای پایه: تابوهای زبانی چه هستند، به خصوص در زبان فارسی، و چه تصویری می دهند از زبان و فرهنگ ما؟
سلام دوستان. در این اولین مجموعه‌ی گفتگو از دوره‌ی دوم پادکستهای فراگفتار، گروه دیگری از گفتگو های مرا میشنوید با دکتر حسین سامعی، زبانشناس، پژوهشگر سابق فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و مدرس فعلی دانشگاه اموری در ایالت جورجیای آمریکا:
http://mesas.emory.edu/home/people/faculty/samei.html
این مجموعه شامل سه گفتگوست. موضوع این سه گفتگو تعریف و بررسی مقوله‌ی جالب تابوهاست، به خصوص تابوهای زبانی در زبان فارسی. چنانکه دکتر سامعی در طی این گفتگو‌ها نشان می دهد، موضوع تابوها هم از منظر زبان و هم از منظر کلی تر فرهنگ موضوعی است گیرا و روشنگر. سامعی به زیبایی اهمیت و جذابیت تابوهای زبانی را نشان می دهد به عنوان نوعی رفتار اجتماعی. به طور مثال در تابوهای زبان فارسی تاثیرات آشکاری می‌بینیم از جنبه‌های مختلف تاریخ و فرهنگ جامعه‌ی فارسی زبان؛ جنبه هایی مثل اعتقادات و تعصبات مذهبی، مردسالاری، بیگانه هراسی یا بیگانه ستیزی، و یا محافظه‌کاری‌ها و خودداری های این جامعه.
در گفتگوی اول، دکتر سامعی در مورد تاریخچه‌ی کلمه‌ی تابو صحبت می کند، و ریشه و انواع مختلف تابوهای فرهنگی را بررسی می کند که یکی از آنها تابوهای زبانی است.
در گفتگوی دوم، او به طور خاص به تابوهای زبانی می‌پردازد و ملاک های مختلف تشخیص این تابوها، به خصوص در زبان فارسی. سوال این است که چه علامت هایی در زبان فارسی خبر می‌دهند از حضور یک تابو؟ در جواب این سوال، او سه نشانه را برمی‌شمارد و بررسی می‌کند: تعدد مترادف ها، به کارگیری عبارتهای جبرانی، و ناسزا شدگی.
در ضمن این گفتگو به علاوه معنی کلمه‌ی «جایی» در یک بیت طنز هدایت بر من معلوم می‌شود و من داستانی نقل می کنم که می توانیم اسمش را بگذاریم «گلاب به روتون، ماساچوست»!
گفتگوی سوم اختصاص دارد به برشمردن چند حوزه‌‌ی تابوهای زبان فارسی و بررسی آن ها، که عبارتند از حوزه های زن، مسائل جنسی، فضولات بدن، مرگ و بیماریها، جانوران، و بیگانگان. در ضمن این گفتگو، موضوعات جنبی جالبی مطرح می‌شوند، مانند معنی اصطلاح زه زدن، یا موضوع استفاده از نام جانوران در نامگذاری دخترها و پسرها، و فرضیه ای در مورد علت ناسزا شدن کلمات گاو و گوساله. و دکتر سامعی داستانی می گوید که می شود اسمش را گذاشت «خانواده‌»ی اکبر هاشمی رفسنجانی.
در پایان گفتگوی سوم، دکتر سامعی دلایل متعدد اهمیت مطالعه تابوهای زبانی را برمی شمارد.
در صحبت های آخر این گفتگو، اشاره‌ی کوتاهی داریم به دوران وانفسای کرونا که در هنگام ضبط آن گفتگو تازه شروع شده بود، و به یکی دو خط از شعر زیبای سوگنامه‌ی محمدرضا شفیعی کدکنی در مجموعه‌ی در کوچه باغ های نیشابور، آنجا که میگوید:
گرچه زین زهر سمومی که گذشت از سر باغ
سرخ گل های بهاری همه بیهوشانند
باز در مقدم خونین تو ای روح بهار
بیشه در بیشه درختان همه آغوشانند
در پایان این پیش درآمد، ذکر سه نکته را لازم می‌دانم. نکته اول اینکه در این گفتگوها گاه کلماتی را بر زبان می آوریم که خارج از حدود ادب یا احترام است، مثلاً احترام به گروه های مختلف مذهبی یا قومی. بدیهی است که این موارد لاجرم است در یک بحث علمی در مورد تابوها، و شنوندگان نباید آنرا بگذارند به حساب بی ادبی ما یا بی توجهی به احترامات اجتماعی، به خصوص در مورد دکتر سامعی که انسانی است بسیار پاکیزه گفتار و آزادی اندیش.
نکته‌ی دوم، تصحیح استدلالی است که من می‌کنم در قسمت سوال و جواب پایان گفتگوی دوم مبنی بر این که در امریکا، برخلاف ایران، کلمه‌ی خر ناسزا نیست از آنجا که خر حتی نماد حزب دموکرات آمریکاست. ولی بعد از ضبط این گفتگو آموختم که اتفاقاً معادلات انگلیسی کلمه‌ی خر (donkey, ass) و به خصوص نره‌خر (jackass) در آمریکا کمابیش همان توهین‌هایی را القا می‌کنند که معادل های فارسی آنها در میان ایرانی ها. و اتفاقاً استفاده از تصویر خر به عنوان نماد حزب دموکرات ریشه در آن دارد که در دهه‌ی ۱۸۲۰ در آمریکا، مخالفان اندرو جکسون، بنیانگذار حزب دمکرات، برای توهین به او لقب نره خر داده بودند و او برای دهن کجی به آنها همین لقب و نماد خر را با افتخار در تبلیغات و اعلامیه های خود درج کرد و به این ترتیب توهین آنها را خنثی نمود.
و نکته‌ی سوم اینکه از این به بعد می‌توانید در وب گاه (معادل فرهنگستان برای وب سایت) فراگفتار همه‌ی اطلاعات مربوط به این پادکست‌ها و پادکست های قبلی را بیابید، و به علاوه نظرات و پیشنهادات خود را برای ما بفرستید : www.faragoftar.com
9 min
August 26, 2020 ۲-۰- پادکست صفر دوره‌ی دوم فراگفتار
(همه‌ی پادکست ها و فایل های مربوطه به علاوه‌ی اطلاعات بیشتر در www.Faragoftar.com)
دوستان سلام، من رضا صدر هستم، و بسیار خوشحالم که با این پادکست صفر، دوره‌ی دوم مجموعه گفتگوهای پادکست فراگفتار را شروع می کنم پس از گذشت حدود پنج ماه از ضبط و انتشار آخرین مجموعه گفتگوی دوره‌ی اول (که اختصاص داشت به توانایی های زبان فارسی). هر چند این دوره‌ی فترت مصادف شد با شروع و ادامه‌ی بحران دوران وانفسای شیوع کورونا، این تاخیر ناشی از آن بحران نبوده. دلیل اصلی تاخیر، وقت و انرژی زیادی بود که اختصاص داده شد به راه اندازی یک وبگاه (وب سایت) برای این پادکست ( www.Faragoftar.com)، و به علاوه به بعضی تغییرات و بهبودهای جزئی‌تر پادکست، مانند طرح یک نشان جدید(لوگو)، ساختن یک موسیقی آرم برای پادکست، و افزایش کیفیت ضبط ها.
از میان این تغییرات، فکر می‌کنم و امیدوارم که وبگاه فراگفتار وسیله‌ی توانمندی بشود برای ذخیره و انتقال محتویات گفتگوها، و برای ایجاد ارتباط دو طرفه با شما، شنوندگان پادکست. از طریق این وبگاه دسترسی خواهید داشت به فهرست کامل و محتویات همه‌ی پادکست ها (فایل های شنیداری و فایلهای نوشتاری) و بسیاری اطلاعات دیگر. به علاوه، از طریق این وبگاه می‌توانید نظریات و بازخوردهای خود را برایم بفرستید، از هر نوعی که باشند؛ نقد سازنده، پیشنهاد، یا تشویق و تایید. نقدها و پیشنهادهای شما را خواهم شنید و برای بهبود پادکست ها به کار خواهم زد. شنیدن تشویقها و تاییدها هم نه تنها باعث دلگرمی خواهند شد و کسب انرژی مثبت، بلکه به علاوه میزانهایی خواهند بود برای برآورد کردن نتیجه‌ی تلاش های من و یاورانم.
از نظر محتوا، تصمیم دارم که مسیر و روش دوره‌ی اول را ادامه و گسترش بدهم. همانند دوره‌ی اول، در این پادکست ها گفتگو خواهم کرد با متخصصین رشته های مختلف علمی و فنی. تصمیم دارم که علاوه بر گفتگوهای مربوط به موضوع زبان فارسی، به بعضی موضوعات دیگر علمی و فنی هم بپردازم. سرمایه‌ و پشتوانه‌ی من در این تلاش، ذخیره‌ی گسترده‌ای است از دوستان و آشنایانی که دارم در میان متخصصین و صاحبنظران دانش و فناوری. همینطور ممکن است که به طور جانبی قطعاتی ادبی را هم عرضه کنم از طریق پادکست ها یا از طریق وبگاه.
انگیزه و فلسفه‌ی من در دنبال کردن این گفتگو ها، حتی در این بحبوحه‌ی بحرانهای نفس گیر در ایران و در جهان، از یک طرف کنجکاوی ذاتی من است و علاقه‌ی کودک گونه‌ام برای گشت و گذار در کهکشان آگاهی ها و آفرینش‌های انسانی. از طرف دیگر، و اتفاقاً به‌خاطر همین وضعیت وانفسا، چنین منابعی را لازم می دانم چون معتقدم که هم دانش و هم هنر ابزار های اصلی بوده و خواهند بود برای ما به عنوان انسان و به طور خاص به عنوان ایرانیان؛ ابزارهایی برای حل مشکلات لاجرم و ادامه‌ی راهی که ما انسانها را به این نقطه‌ی زمانی رسانده.
در پایان تشکر می کنم از همه‌ی عزیزانی که به من یاوری دادند در تلاش های پنج ماه اخیر. این عزیزان از جمله عبارت اند از خویشان و دوستان هم دلی مثل همسر و یار هوشمندم سلما کیانی، خواهرهایم از جمله خواهر خوشفکرم ندیه‌ صدر (اولین کسی که فکر شروع یک پادکست را در سر من انداخت) و برادر هنرمندم نوید صدر (navidsadr.com) (که بسیاری از کاستی های گفتگوهای دوره اول را گوشزد و همینطور گذار به دوره‌ی دوم پادکست را پیشنهاد کرد). یاوران دیگرم از جمله چند جوان ایرانی خبره در فن و هنر هستند که در این چند ماه برای امر راه اندازی دوره‌ی دوم با آنها آشنا شدم. این جوان های خردمند با وقف مهارت، خوشفکری، و یا هنر خود، عناصر مختلف دوره‌ی دوم را خلق کردند، همانند وب‌گاه، موسیقی آرم، و لوگوی پادکست. این گروه عبارتند از میلاد اکبری و تیمش (طرح و خلق وبگاه و لوگو)، و شهاب فولادچی (ساختن موسیقی آرم پادکست https://instagram.com/dayerehstudio?igshid=1tfefh2cijh7t). اطلاعات بیشتری در باره‌ی این یاوران در قسمت اعضای تیم در وبگاه آمده. آشنایی و کار کردن با چنین جوان‌های مستعد و ماهری همیشه مایه‌ی امیدواری من میشود به آینده‌ی ایران.
7 min
March 12, 2020 ۳۰- توانایی های زبانی-گفتگوی پنجم: مشکلات و تاریخچه‌ی انواع واژه سازی و برنامه ریزی زبان
### بخش سوم: تاریخچه‌ی مشکلات واژه سازی در فارسی
## ۱- تنش با روشهای واژه سازی در عربی
# تفاوت روش واژه سازی در عربی با فارسی
# تأثیر تاریخی عربی بر فارسی: تداخل زبانی
-- وجود دو شیوه موازی در فارسی
-- نتیجه: کند شدن اشتقاق فارسی
# پیشنهاد فعال کردن اشتقاق فارسی (۸:۳۰)
-- دائره المعارف مصاحب: یونش، یونیده، یونیزه، قطبش، اکسایش ...
## ۲- مقابله با هجوم زبان های غربی (۱۱:۰۰)‌‌
# تأثیر کنونی وامگیری واژگان انگلیسی بر فارسی
## ۳- چاره‌جویی: چه باید کرد؟ (۱۵:۰۰)
# دوراهی انتخاب: ترکیب یا اشتقاق؟
### بخش چهارم (گریز): رده‌‏بندی زبانها از منظر واژه‎سازی (۲۰:۰۰)
(توضیح: رده بندی پایین دیگر معمول نیست ولی برای این بحث مفید است)
## ۱- زبانهای پیوندی(چسبناکی) (Agglutinative languages) (۲۱:۰۰)
# مثال: زبان‌های هند و اروپایی مانند فارسی
## ۲- زبانهای ترکیبی (synthetic or fusional languages ) (۲۳:۰۰)
# مثال: زبان‌های سامی مانند عربی
## ۳. زبانهای تحلیلی ( analytical languages) (۳۸:۰۰)
# مثال: زبان چینی
### بخش پنجم: اختلاط ‌ روشهای زبان های پیوندی و تحلیلی در فارسی (۴۰:۳۰)
## ۱. روشهای زبانهای تحلیلی در فارسی: (۴۰:۳۰)
# مرکب سازی برای تولید فعل
-- کمبود چشمگیر افعال بسیط در فارسی نسبت به زبان های دیگر (چهارصد)
-- جبران بسنده‌ی این کمبود توسط فعل های مرکب
# مرکب سازی برای تولیدحروف اضافه و حروف ربط (۴۶:۳۰)
## ۲. فرضیه میل کردن تاریخی فارسی از یک زبان پیوندی به سمت زبان های تحلیلی (۴۸:۳۰)
# قوی تر بودن شیوه های تحلیلی نسبت به شیوه های پیوندی (۵۱:۰۰)
-- مثال: رواج و فعال بودن بیشتر پسوند -خانه در مقایسه با -ستان
### بخش ششم برنامه ریزی زبان و دو دستگی در میان زبان شناسان: (۶۰:۰۰)
## ۱. طرفداران فعال کردن واژه سازی از طریق اشتقاق (روش زبان های پیوندی)
## ۲. طرفداران ادامه مسیر طبیعی فارسی: واژه سازی از طریق ترکیب یا عبارت‌ سازی (نزدیکتر به روش زبان‌های تحلیلی)
## ۳. نتیجه‌ی اختلاف: دو نوع گرایش برای واژه سازی (۶۴:۰۰)
# ۳.۱- واژه سازی طبیعی: به طور طبیعی و نا آگاهانه توسط اهل زبان (کاربران زبان)
# ۳.۲- واژه سازی برنامه ریزی شده: «تقویت» آگاهانه‌ی زبان بر اساس اطلاعات زبانی و تاریخی
-- واکنش منفی اهل زبان (کاربران زبان) (۶۶:۳۰)
--- مثال: به سخره گرفتن واژگان پیشنهادی فرهنگستان اول توسط صادق هدایت: (۷۰:۳۰)
شد کلوب و کافه و جایی و قبرستان کنون
باشگاه و داشگاه و شاشگاه و لاشگاه
-- اشاره به مجموعه گفتگوهای برنامه ریزی زبان (۷۱:۳۰)
### بخش هفتم: پرسش و پاسخ (۷۳:۰۰)
۱- موضوع پاکسازی فارسی از عربی: واژگانی (لغوی) یا دستوری (صرفی/نحوی)؟
۲- نوواژه‌سازی از طریق جعل (coinage) مثالهای خفن، دودره، جواد (۷۹:۳۰)
۳- دلیل غالب شدن یا گرایش به سمت یک روش واژه‌سازی (۸۵:۳۰)
پایان با شعر زیبای ملای روم، در داستان بقال و طوطی: (۸۹:۰۰)
کار پاکان را قیاس از خود مگیر
گر چه ماند در نبشتن شیر، شیر
موضوعات کلیدی: مشکلات واژه سازی در فارسی، مشکل هجوم زبان عربی، مشکل هجوم زبان های غربی، زبانهای پیوندی، تحلیلی، و ترکیبی
1 hr 33 min