فرهنگ اصیل ایران / The original culture of Iran

در فرهنگ ایران مسئله‌ی بنیادی آن بوده است که، جهان هستی یک خوشه است، و نام این خوشه سیمرغ بوده است، و هر دانه و بذری از این خوشه جانها یا انسانها بوده‌اند که در سیمرغ که شاخه‌های این خوشه باشد به هم می‌پیوستند. کلمه‌ی حق عربی برگرفته از واژه‌ی هاگ یا آگ ایرانیست که همان تخم باشد. واژه‌ی وای-به که همان باد یا نسیم نیکوی برانگیزنده و پدیدار سازنده گوهر تاریک سیمرغی نهفته در درون هر انسانی باشد نیز ریشه کلمه‌ی وحی عربیست! سرود و موسیقی از سوی موبدان زرتشتی که سپس به ادیان ابراهیمی رسید، بدینسان بد شمرده شد که انسان را به بی‌اندازه خواهی و آفرینندگی خود برمی‌انگیخت

تا تفکر فلسفی (نه ترجمه کتابهای فلسفی) و آفرینندگی ادبی و هنری، نیاز زندگی به معنا را برنیاورند، نمی‌توان حکومت را از دین که هزاره‌ها بزرگترین نقش را در معنا دادن به زندگی مردم بازی کرده است، جدا ساخت. بهترین فلسفه‌ی دیگری، آن ارزش را ندارد که ما همیشه در آن بمانیم؟ برای هر عقیده‌ی مستبدی، تظاهر به آن عقیده مهمتر از آن است که در درون و روان افراد چه می‌گذرد! ما در جهان آزاد وجدانهای بسیار آسیب‌پذیر داریم، و در جهان استبداد وجدانهایی که آسیب‌ناپذیرند

تفکر فلسفی بر پایه‌ی هم‌آفرینی روشنی و تاریکی باهم قرار دارد. فرهنگ اصیل ایران اساسا بر پایه‌ی روشن شدن از گوهر خود بود. تفکر فلسفی هیچگاه نمی‌خواهد همه چیز را روشن کند! ایرانی بر این باور بوده که خورشید به انسان می‌تابد، ولی روشن نمی‌کند، بلکه گرم می‌کند و این گرمی خورشید است که سبب روییدن و شکفتن انسان می‌شود که بن خود را تخم می‌دانست. نشاط جستجو در کسی هست که ماجراجویی را دوست دارد و می‌خواهد در رویارویی با خطرها، نیرومندیهای خود را بیازماید

فلسفه چیست؟ فلسفه، شیوه‌ی بریدن از عقیده است. فیلسوف، رابطه‌ی دوستی با معرفت و فکر دارد و آنها نیز دوست او می‌شوند. من افکار زیادی را دوست می‌دارم، و هیچ فکری نمی‌تواند دوست منحصربفرد من باشد. همه‌ی قدرتمندان و قدرت‌خواهان به نام روشنگری، تاریک می‌سازند! همه تاریک سازند با آنچه حتی روشن می‌سازند!؟ وجود شخصیت از آزادی شخصی مایه می‌گیرد که هزاره‌ها پیش به نام دین در ایران کشف شده بوده است. این شخصیت‌ها هستند که نیاز به آزادی دارند، وگرنه بیشتر مردم نیاز به رفاه و عدالت دارند! "همه نیاز مساوی برای آزادی ندارند"

تجربه‌ی بنیادی در تفکر فلسفی بر پایه‌ی این شناخت هست که، گوهر آنچه را که می‌شناسیم و یا می‌خواهیم که بشناسیم، جز آن هم هست که شناخته‌ایم! به گفته‌ی مولوی، آنی و چیز دیگر، یا بلی، ولی!؟ شناختن و ناشناختن، دو گستره‌ی از هم بریده نیستند، بلکه دو گستره‌ی پیوسته به همند. حقیقت (راستی) وحدت (یگانگی) دارد وقتی تاریک است، هنگامی که روشن شد، رنگارنگ و گوناگون می‌شود. انسان در شناخت حقیقت، همیشه در راه است

در اسلام عقل هنگامی عقل است، که تابع و مطیع شریعت اسلام و کلمه‌ی الله باشد. از اینرو بود که عطار و مولوی و عرفای ما به چنین عقلی می‌تاختند. این از کجا سرچشمه می‌گیرد که عقلی که ضد عقل نباشد، عقل نیست؟! مسئله‌ی عرفان، مسئله انتخاب یا این یا آن نیست، بلکه عارف حقیقت را برمی‌گزیند که نمی‌شناسد و نمی‌تواند بیابد و تسخیر کند و در هر چه بجوید و بیابد، حقیقت همیشه بیش از آن است که او یافته است! حقیقت، گنجیدنی نیست

ما فرهنگ خود را با روش انگیزشی نشناختیم! اینست که در خود ایجاد فقر کردیم و تخمه‌های سوخته شدیم و آفرینندگی را از خودمان حذف کردیم

آزادی به طور کلی و آزادی اندیشیدن به خصوص، با انگیختن، با انگیخته شدن، با تلنگر کار دارد. چون با تلنگرست که گوهر نهفته‌ی خود هر فردی آتشفشان می‌کند. اسطوره که در اصل اوستره است و یک واژه‌ی ایرانیست، به معنای نی و نوای نی است و اصل برانگیختن و تلنگر زدن بوده است

آنچه علت مرگ سقراط شد! مسئله‌ی امروز ما که بیدار و روشن شدن یا روشن و بیدار کردن باشد، همه مسئله‌ی از تلنگر انگیخته شدن است

تفاوت تلنگر با علت چیست؟ فرهنگ ایرانی استوار بر رابطه‌ی تلنگری است، نه علت و معلولی