Við fjölluðum um framleiðsluferli fatnaðar í síðasta þætti af Glans. Ferli sem hefst á akrinum, með kindinni, eða í verksmiðjunni, og endar með því að við klæðumst ný-keyptri fullbúinni flík.

Eða hvað? Ferlið endar kannski ekki beint þar.

Meðal Íslendingurinn hendir um fimmtán kílóum af textíl og skóm á ári hverju. Þá er textíliðnaðurinn annar mest mengandi iðnaður í heiminum samkvæmt vef Sorpu.

Og það er þetta sem við ætlum að skoða í Glans í dag: Á tímum þar sem við framleiðum allt of mikið af fötum, kaupum allt of mikið af fötum og hendum allt of mikið af fötum - hvernig getum við brugðist við? Hvernig getum við komið í veg fyrir svo umfangsmikla sóun dýrmætra efna? Hvernig fáum við fötin okkar til þess að endast lengur? Hvernig getum við nýtt þau betur? Síðan, ef til stendur að bæta í safnið og fjárfesta í nýrri flík - hvað þurfum við að hafa í huga við kaupin?

Umsjónarmaður: Katrín Ásmundsdóttir

Textíll er aldrei langt undan í okkar daglegu lífum. En - gefum við honum almennt gaum? Vitum við hvaðan fötin okkar koma? Vitum við úr hverju þau eru búin til? Vitum við hvað þurfti að gerast til þess að flíkurnar - sem við klæðumst akkúrat á þessu augnabliki - rötuðu í okkar hendur?

Efni er sem sagt umræðuefni Glans í dag; Hvernig verða efni til? Úr hvaða hráefnum eru þau gerð? Hafa mismunandi efni ólíka eiginleika? Eru þau öll jafn „góð“ - fyrir menn náttúru og dýr?

Umsjónarmaður: Katrín Ásmundsdóttir

Í nýrri þáttaröð af Glans fjöllum við um: Trefjar, garn eða hverja einingu sem hægt er að gera úr efni og einnig hina fullsköpuðu afurð - það er að segja; textíl.

Í þessum fyrsta þætti seríunnar skoðum við sögu textíls og hannyrða hér á landi - frá því þá þar til nú.

Hvaða hannyrðir eru algengastar nú á dögum? Hverjir eru að prjóna, sauma, hekla í dag? Hver er tilgangurinn með hannyrðum og hvert er hlutverk þeirra? Hvernig hefur það breyst í gegnum tíðina?

Umsjónarmaður: Katrín Ásmundsdóttir

Af handahófi gröfum við upp gömul hljóðbrot úr safni RÚV og hlustum á þau með eyrum ársins 2020. Rætt er við samtímafólk og þegar möguleiki gefst, einhvern sem tengist umræddri upptöku.

,,Menn sem hefðu á hug að öðlast reynslu heillrar mannsævi á aðeins örfáum dögum ættu að taka sér tjald í hönd og gerast tjaldbúar í viku eða háldsmánaðar tíma. Sá hlutur er bókstaflega ekki til í veröldinni sem ekki getur skeð í útilegu, svo ekki sé nú talið hjá þeim sem tjalda upp í sveit í fyrsta skipti á ævinni??. Þetta sagði Gísli J. Ástþórsson, blaðamaður og rithöfundur, í erindi sínu um íslenskar tjaldútilegur árið 1948. Við hlustum á umrætt erindi og veltum fyrir okkur tjaldútilegum í þætti dagsins.

Rætt er við Guðnýju Ósk Guðnadóttur sem nýverið útskrifaðist úr þjóðfræði við Háskóla Íslands en lokaverkefni hennar sneri að tilurð og tilgangi tjaldútilega. Einnig heyrum við í Helga Grímssyni, sviðsstjóri skóla- og frístundasviðs Reykjavíkurborgar, fyrrverandi aðstoðarskátahöfðingja og fræðslustjóra hjá Bandalagi Íslenskra skáta, en hann hefur töluverða reynslu af því að gista í tjaldi.

Umsjónarmaður: Anna Gyða Sigurgísladóttir

Af handahófi gröfum við upp gömul hljóðbrot úr safni RÚV og hlustum á þau með eyrum ársins 2020. Rætt er við samtímafólk og, þegar möguleiki gefst, einhvern sem tengist umræddri upptöku.

„Söfnunarhneigðin er flestum í blóð borin og margir verja tómstundum sínum til að safna að sér mörgum munum, meira eða minna sjaldgæfum, eftir því sem efni og aðstæður leyfa,“ sagði Loftur Guðmundsson í þættinum Glatt á hjalla árið 1954. Við beinum eyrum okkar að söfnunarhneigð í þætti dagsins. Fólk safnar hinu og þessu, misverðmætum hlutum allt frá plastpokum, kóktöppum og eldspýtustokkum, til stærri, eldri og verðmætari dýrgripa. Í dag er fátítt að fólk finni sjaldgæfa dýrgripi á víðavangi á Íslandi en það virðist ekki hafa verið svo sjaldgæft um og fyrir miðbik síðustu aldar þegar maður einn fann iðulega ýmsar gersemar í fjörunni við Eiðisgranda, skammt frá öskuhaugum Reykjavíkurborgar. Hann safnaði kjörgripum í miklum mæli og fór svo um landið með sýningar á mununum sem hann fann. Maðurinn var Pétur Hoffmann Salómonsson. Við kynnum okkur sögu Péturs í þætti dagsins, hlustum gamalt viðtal Sveins Skorra Höskuldssonar, þar sem Pétur segir sjálfur frá gulli og gersemum sem hann hefur sankað að sér, og heimsækjum að lokum son hans, Hörð Pétursson.

Umsjónarmaður: Anna Gyða Sigurgísladóttir

Af handahófi gröfum við upp gömul hljóðbrot úr safni RÚV og hlustum á þau með eyrum ársins 2020. Rætt er við samtímafólk og þegar möguleiki gefst, einhvern sem tengist umræddri upptöku.

Uppeldisfræðingur, prestur, læknir og lögfræðingur voru spurð ,,hverjar teljið þér tíðastar orsakir hjónaskilnaðar?'' í samtalsþætti Sigurðar Magnússonar Spurt og spjallað árið 1958. Við hlustum á svör þátttakenda í þætti dagsins og veltum fyrir hvernig viðhorf til hjónabands og skilnaðar hefur breyst á síðustu sextíu árum. Eftirtektarvert er einnig að ýmislegt virðist ekki hafa breyst enda kannski eitthvað við eðli ástar, rómantískra samskipta og tilfinningalegra vandamála hjóna sem stenst tímans tönn.

Rætt er við Kristínu Tómasdóttur, hjónabandsráðgjafa.

Umsjónarmaður: Anna Gyða Sigurgísladóttir

Af handahófi gröfum við upp gömul hljóðbrot úr safni RÚV og hlustum á þau með eyrum ársins 2020. Rætt er við samtímafólk og þegar möguleiki gefst, einhvern sem tengist umræddri upptöku.

,,Maðurinn var ljótur en sauðkindin fögur. Sauðkindin var eins og dýrleg birta í myndinni, föst og traust. Engu að síður lifandi og frjáls. Og það sem skipti ekki hvað minnstu máli við síðari íhugun, snoppa hennar var miklu nær grasinu en höfuð mannsins.?? Þetta sagði Broddi Jóhannesson í þætti sínum um sauðkindina árið 1960, en við skoðum dýrategundina nánar í þætti dagsins. Við rýnum í eðli sauðfjár og heimsækjum að gefnu tilefni Jóhönnu Kristjánsdóttur, sauðfjárbónda í Svansvík í Ísafirði. Við heyrum brot úr áðurnefndum þætti Brodda Jóhannessonar og einnig þætti Sveins Skorra Höskuldssonar frá 1959 þar sem hann heimsækir Þverárrétt í Mýrasýslu og spjallar við bændur og fjallkónga.

Umsjónarmaður: Anna Gyða Sigurgísladóttir

Við förum aftur með hlustendur á tímaflakk í nýrri stuttþáttaröð Glans. Af handahófi gröfum við upp gömul hljóðbrot úr safni RÚV og hlustum á þau með eyrum ársins 2020. Rætt er við samtímafólk og þegar möguleiki gefst, einhvern sem tengist umræddri upptöku.

Efni þáttarins í dag er salt og saga saltframleiðsla á Íslandi. Salt er ekki aðeins eitt af grunnbrögðum bragðskynsins, heldur einnig lífsnauðsynlegt manninum. Lengi vel var vandkvæðið var að verða sér úti um salt og steinefnið því verðmætara en það er nú.

Árið 1773 var saltvinnslufyrirtæki sett á laggirnar í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Jarðhitinn á svæðinu var nýttur til að vinna salt úr sjó, en tækniþekking þess tíma nægði ekki til að gera framleiðsluna að arðbærri atvinnugrein. Við hlustum á eldri hljóðbrot úr safni RÚV þar sem sagt er frá starfseminni, gerum okkur síðan ferð upp í Reykjanes og kynnum okkur núverandi saltframleiðslu á svæðinu. Rætt er við Gísla Grímsson, saltara hjá Saltverk.

Umsjónarmaður: Anna Gyða Sigurgísladóttir

Í þessum lokaþætti okkar um gæludýr, og jafnframt síðasta þætti Glans fyrir sumarfrí, ætlum við að tala við vinnandi fólk um vinnandi dýr. Nánar tiltekið ræðum við við rannsóknarlögreglumanninn Stefán Velemir um samstarf og samlífi hans og lögregluhundsins Busters.

Í hverju felst starf fíkniefnaleitarhunds hjá lögreglunni? Hvernig þjálfar maður hund í þetta starf? Finnst þeim gaman í vinnuni og standa þeir sig almennt vel í starfi? Getur verið dagamunur á þeim eins og okkur mönnunum? Þurfa þeir þá vinnufrið? Hvernig er samstarfi og samskiptum umsjónarmanns og hunds háttað? Skiptir tengingin þeirra á milli máli hvað varðar vel unnin störf?

Við ætlum áfram að skoða umgengni okkar við dýrin allt í kringum okkur og manninn í miðjunni í Glans í dag. Í þessum þætti beinum við sjónum okkar að sjálfræði dýranna:

Hvaða réttindi hafa dýrin í dag, eða - hvaða réttindi höfum við veitt þeim? Hvernig komum við mennirnir almennt fram við aðrar lífverur sem deila með okkur þessum heimi? Hvernig ættum við að koma fram við önnur dýr - og hver fær að ákveða það? Ættum við að koma eins fram við öll dýr eða er ástæða fyrir því að okkur flestum þykir kannski vænna um hunda og ketti en til dæmis fiska eða maura? Er munur á hundum og köttum en til dæmis kjúklingum og svínum, og af hverju leggjum við frekar síðarnefndu tegundirnar okkur til munns?

Á þessu málefni, eins og svo mörgum, eru skoðanirnar allskonar og allavega. Í þessum þætti fáum við að skyggnast inn í tvær þeirra.