Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

By ConcertzenderMusic
Download on the App Store

Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer episodes

  • Het Strijkkwartet

    Valentin Silvestrov (1937-) – Quartetto Piccolo (1961)

    1. Allegretto, 2. Andante, 3. Allegretto

      2. Uitvoerenden: Lysenko String Quartet

      CD: Etcetera

      Alfred Schnittke (1934-1998) – Derde strijkkwartet (1983)

      1. Andante, 2. Agitato, 3. Pesante

        2. Uitvoerenden: Matangi Quartet

        CD: Matangi Quartet

        Valentin Silvestrov (1937-) – Strijkkwartet nr.2 (1988)

        Uitvoerenden: Lysenko String Quartet

        CD: Etcetera

        Om te beginnen een echt miniatuurtje, een van de eerste werken van Silvestrov, het Quartetto Piccolo uit 1961. Het lijkt of de componist zijn vroege voorbeeld Anton Webern hier heeft willen overtroeven.

        In het Derde strijkkwartet van Alfred Schnittke staat de techniek van de polystilistiek centraal. Met deze term bedoelde Schnittke exact wat we horen, elementen uit allerlei stijlperioden die al dan niet bijna collega-achtig als wel in spannende imitaties bijeengeraapt worden en tot een muzikaal verhaal aaneengesmeed worden. Met direct in het eerste deel een verwijzing naar een Stabat mater van Orlando di Lasso; het werk is immers een opdracht van het Orlando Kwartet.

        Tenslotte keren we terug bij de Oekraïense componist Valentin Silvestrov en laat ik diens Tweede strijkkwartet uit 1988 horen. De manier waarop Silvestrov in dit werk met de meest muzikale elementen omgaat is geheel anders dan de werkwijze van Schnittke. Silvestrov gaat helemaal in een enkele stijl op en vervormt deze menigmaal tot een droomlandschap. Zo liet hij de toekomst van de avantgarde achter zich en concentreerde zich sedertdien op het toekomst van het verleden.

         

        1 hr
      2. Het Strijkkwartet

        Alfred Schnittke (1934-1998) – Strijkkwartet nr.1 (1966)

        1. Sonata, 2. Canon, 3. Cadenza

          2. Uitvoerenden: Kapralova Quartet

          CD: ArcoDiva

          Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.15, in Es-kl.t., opus 144 (1974)

          1. Elegy (Adagio), 2. Serenade (Adagio), 3. Intermezzo (Adagio), 4. Nocturne (Adagio), 5. Funeral March (Adagio molto), 6. Epilogue (Adagio)

            2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

            CD: Alpha Classics

            Alfred Schnittke voltooide zijn Eerste strijkkwartet in 1966. Evenals de meeste van zijn tijdgenoten experimenteert Schnittke hier met atonale, dodecafonische en tonale muzikale technieken door elkaar. Hij is duidelijk op zoek naar een eigen stijl, maar tegelijkertijd zelfverzekerd genoeg, zodat in deze muziek geen twijfel klinkt.

            Met zijn Vijftiende strijkkwartet, in es-kl.t., opus 144, sloot Dmitri Sjostakovitsj zijn oeuvre voor dit genre in 1974 af. Het is een elegisch, somber, verstild en onthecht afscheid geworden, opgebouwd uit zes Adagio’s. Het eerste Adagio voorzag Sjostakovitsj met zijn flegmatieke humor van de volgende instructie: “Speel het eerste deel zó dat de vliegen in volle vlucht dood neervallen en het publiek de zaal uit pure verveling verlaat.” Deze muziek vergt niet alleen van de uitvoerenden maar zeker ook van de luisteraar een uiterste aan concentratie. Er gaat dan een hypnotiserende aantrekkingskracht van uit.

             

            1 hr
          2. Het Strijkkwartet

            Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.14, in Fis-gr.t., opus 142 (1973)

            1. Allegretto, 2. Adagio, 3. Allegretto

              2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

              CD: Alpha Classics

              Valentin Silvestrov (1937-) – Strijkkwartet nr.1 (1974)

              Uitvoerenden: Matangi Quartet

              CD: Matangi Quartet

               

              Iets meer dan een jaar na het voltooien van zijn laatste en Vijftiende symfonie kwam Sjostakovitsj opnieuw met een strijkkwartet, het Veertiende, in Fis-gr.t., opus 142. De toon is deels klezmer en dansend, deels melancholiek. In het laatste deel duikt een citaat uit Lady Macbeth van Mtsensk op, dezelfde die Sjostakovitsj ook al in het Achtste strijkkwartet gebruikt had.

              Min of meer in dezelfde jaren dat Sjostakovitsj zijn laatste kwartetten schreef, trad in Oekraïne een dertig jaar jongere componist op de voorgrond die een geheel andere esthetiek voorstond: Valentin Silvestrov. Het grootste deel van diens eendelige Eerste strijkkwartet speelt zich op een enkele uitbarsting na af op de grens van het hoorbare (kortom: zet de speakers wat luider!) en in een sfeer van uiterste contemplatie.

               

              1 hr
            2. Het Strijkkwartet

              Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.13, in bes-kl.t., opus 138 (1970)

                          Adagio – Doppio movimento – Tempo primo

              Uitvoerenden: Quatuor Danel

              CD: Alpha Classics

              Sofia Goebaidoelina (1931-) – Strijkkwartet nr.1 (1971)

              Uitvoerenden: Stamic Quartet

              CD: Supraphon

              Lucian Prigozhin (1926-1994) – Strijkkwartet 1 (1973)

              Uitvoerenden: Taneyev String Quartet

              CD: Northern Flowers

              Twee jaar na het Twaalfde strijkkwartet voltooide Dmitri Sjostakovitsj zijn Dertiende kwartet, in bes-kl.t., opus 138. Het is als enige van alle kwartetten een eendelig werk in drie segmenten. Het is sombere en heftige muziek. En evenals het vorige kwartet begint ook deze muziek met een twaalftoonreeks. Midden in het kwartet verschijnen na een heftige passage met ‘kloptonen’, dissonante samenklanken en felle pizzicati.

              Hoe anders is de muziek in het eendelige Eerste strijkkwartet uit vrijwel dezelfde tijd van de leerling van Sjostakovitsj, Sofia Goebaidoelina. Haar taal is zeker voor Sovjet-begrippen opvallend experimenteel. Er zijn geen melodieën te bespeuren, geen aangename samenklanken. Alle klank komt voort uit de vier om elkaar draaiende naar het lijkt geheel zelfstandig opererende musici.

              Bijna in dezelfde tijd kwam de uit Tasjkent afkomstige componist Lucian Prigozhin met zijn Eerste strijkkwartet. Uit de muziek van deze, zijn eendelige compositie, klinkt een eclectische geest. Naast experimenten met klanken en speeltechnieken, horen we afgeleiden van het DSCH-motief en zangerig verstilde momenten.

               

              1 hr
            3. Het Strijkkwartet

              Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.12, in Des-gr.t., opus 133 (1968)

              1. Moderato, 2. Allegretto

                2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                CD: Alpha Classics

                Dmitri Klebanov (1907-1987) – Strijkkwartet nr.5 (1966)

                1. Allegro non troppo, 2. Andante, 3. Vivace

                  2. Uitvoerenden: ARC Ensemble

                  CD: Chandos

                   

                  Dat uitgerekend het twaalfde kwartet van Sjostakovitsj met een twaalftoonsmelodie begint lijkt geen toeval te zijn. In het Twaalfde kwartet, in Des-gr.t. (opus 133) uit 1968 speelt de cello direct in de eerste maten van het eerste deel (Moderato) een twaalftoonreeks. Door de twaalftoonchromatiek klinkt dit kwartet extra heftig, vol duistere dramatiek. Sjostakovitsj was immers al enige tijd ziek en zou tot zijn dood geregeld en soms ook langdurig gehospitaliseerd worden.

                  Ondanks de strenge regelgeving van de Sovjetleiders ten aanzien van de juiste manier om muziek te componeren binnen het systeem, durfde ook Dmitri Klebanov het in de jaren zestig aan langzaam zich op het terrein van een meer dissonante muziek te wagen. De vruchten daarvan hebben hun weg gevonden in bijvoorbeeld het Vijfde strijkkwartet uit 1966.

                   

                  1 hr
                2. Het Strijkkwartet

                  Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.11, in F-gr.t., opus 89 (1965/66)

                  1. Allegretto, 3. Adagio semplice, 4. Allegro leggiero

                    2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                    CD: CPO

                    Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.11, in f-kl.t., opus 122 (1966)

                    1. Introductie (Andantino), 2. Scherzo (Allegretto), 3. Recitative (Adagio), 4. Etude (Allegro), 5. Humoresque (Allegro), 6. Elegy (Adagio), 7. Finale (Moderato)

                      2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                      CD: Alpha Classics

                      German Okunev (1931-1973) – Strijkkwartet nr.2 (1962)

                      1. Introduction, 2. Scherzo, 3. Andante, 4. Intermezzo, 5. Finale

                        2. Uitvoerenden: Taneyev String Quartet

                        CD: Northern Flowers

                         

                        Allereerst de overige delen van het Elfde strijkkwartet, in F-gr.t., opus 89 van Miezcyslaw Weinberg. Daarna het Elfde strijkkwartet, in f-kl.t., opus 122, van Sjostakovitsj uit hetzelfde jaar. Inderdaad, beide componisten, Sjostakovitsj en Weinberg, gaan gelijk op, maar het nieuwe werk van Sjostakovitsj is opvallend ingetogen en naar binnen gekeerd.

                        Dat Weinberg en Sjostakovitsj voorwaar niet de enige componisten in de Sovjet Unie waren die er in deze jaren sombere gedachten op na hielden, blijkt wel uit het vijfdelige Tweede strijkkwartet uit 1962 van de jong gestorven German Okunev.

                         

                        1 hr
                      2. Het Strijkkwartet

                        Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.10, in As-gr.t., opus 118 (1964)

                        1. Andante, 2. Allegretto furioso, 3. Adagio, 4. Allegretto

                          2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                          CD: Alpha Classics

                          Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr. 10, in a-kl.t., opus 85 (1964/65)

                          1. Adagio, 2. Allegro, 3. Adagio, 4. Allegretto

                            2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                            CD: CPO

                            Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.11, in F-gr.t., opus 89 (1965/66)

                            1. Allegro assai

                              2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                              CD: CPO

                              Het Tiende strijkkwartet, in As-gr.t., opus 118 van Sjostakovitsj is een stuk grimmiger dan het voorgaande, al werd het in hetzelfde jaar geschreven. Aan een liberaliseringsperiode van zo’n tien jaren was met de komst van Leonid Brezjnev een einde gekomen. Onder de componisten moest het roer omgegooid worden. Veel jongeren duiken in culturele zin onder en doen alle moeite hun werken in het buitenland uitgevoerd te krijgen, want in de Sovjet Unie lijkt die mogelijkheid vrijwel uitgesloten. Het Tiende strijkkwartet, in a-kl.t., opus 85 van Weinberg is diens reactie op dat van Sjostakovitsj. Weinberg volgt dezelfde opzet als zijn vriend had gedaan, maar zijn muziek is dissonanter en nóg grimmiger. Ter aanvulling het eerste deel uit het Elfde strijkkwartet in F-gr.t., opus 89, van Weinberg.

                               

                              1 hr
                            2. Het Strijkkwartet

                              Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet Nr.8, in c-kl.t., opus 110 (1960)

                              1. Largo, 2. Allegro molto, 3. Allegretto, 4. Largo, 5. Largo

                                2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                                CD: Alpha Classics

                                Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr. 9, in Es-gr.t., opus 117 (1964)

                                1. Allegro

                                  2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                                  CD: Alpha Classics

                                  Sjostakovitsj schreef het befaamde Achtste kwartet in c-kl.t., opus 110, in 1960. Volgens de officiële berichten van toentertijd deed hij dat in amper drie dagen nadat hij de stad Dresden had bezocht die aan het einde van de oorlog door de geallieerden stevig was gebombardeerd en grotendeels verwoest. Zo werd dit kwartet een eerbetoon aan de slachtoffers van het fascisme. Sjostakovitsj heeft echter kort voor zijn dood aan de musicoloog Volkov opgemerkt dat het in werkelijkheid een autobiografisch kwartet is. In deze aflevering van Het strijkkwartet trekken we dat na met tot slot natuurlijk het complete kwartet.

                                  Het Negende strijkkwartet  heeft de componist als een typisch Russisch werk gepresenteerd, en als een ‘kinderwerk over speelgoed en buitenspelen’. In de lange finale van dit kwartet komen alle thema’s nog een keer terug, echter in een razend tempo. Zelfs de paar sombere of ijzige momenten worden weer afgeschud en de muziek eindigt zo optimistisch als Sjostakovitsj dat überhaupt kon zijn, met de kiezen op elkaar…

                                   

                                  1 hr
                                2. Het Strijkkwartet

                                  Vier strijkkwartetten van Weinberg, Sjostakovitsj, Shebalin en Kabalevski

                                   

                                  Het Achtste strijkkwartet, opus 66, uit 1959 van Weinberg duurt amper een kwartier, en het Zevende strijkkwartet, opus 108, uit 1960 van Sjostakovitsj zelfs minder dan dat. Het lijkt wel alsof beide componisten daarmee even terugschakelden na de twee vorige kwartetten. Weinbergs achtste was lange tijd het enige van zijn kwartetten dat in het westen bekend was. Met zijn Zevende kwartet componeerde Sjostakovitsj een beknopt in memoriam voor zijn in 1954 overleden echtgenote Nina.

                                  Het Negende Strijkkwartet, in b-kl.t., opus 58 voltooide Shebalin in 1963 kort voor zijn vroegtijdige dood. Shebalin was al langere tijd ernstig ziek en was gedeeltelijk verlamd. Maar dit werk moest en zou nog geschreven worden. Wellicht als afscheid. Terwijl de expressiviteit van Shebalins muziek goed aansluit bij die van Sjostakovitsj en Weinberg, was Kabalevski uit een ander hout gesneden. Hij schreef liever opgeruimde en aangename werken voor een breed publiek.

                                  Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.8, in C-gr.t., opus 66 (1959)

                                  1. Adagio, 2. Allegretto, 3. Doppio piu lento

                                    2. Uitvoerenden: Arcadia Quartet

                                    CD: Chandos

                                    Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet Nr.7, in fis-kl.t., opus 108 (1960)

                                    1. Allegretto, 2. Lento, 3. Allegro

                                      2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                                      CD: Alpha Classics

                                      Vissarion Shebalin (1902-1963) – Strijkkwartet nr.9, in b-kl.t., opus 58 (1963)

                                      1. Largo – Allegro, 2. Andante, 3. Allegro molto

                                        2.          Uitvoerenden: Borodin Quartet

                                        CD: Melodiya

                                        Dmitri Kabalevski (1904-1987) – Strijkkwartet nr.2, in g-kl.t., opus 44 (1945)

                                        1. Scherzando leggiero

                                          2. Uitvoerenden: Stenhammar Quartet

                                          CD: CPO

                                           

                                          1 hr
                                        2. Het Strijkkwartet

                                          Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.6, in G-gr.t., opus 101 (1956)

                                          1. Allegretto, 2. Moderato con moto, 3. Lento, 4. Lento-Allegro

                                            2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                                            CD: Alpha Classics

                                            Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.7, in C-gr.t., opus 59 (1957)

                                            1. Adagio, 2. Allegretto, 3. Adagio – Allegro – Adagio

                                              2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                                              CD: CPO

                                              Sjostakovitsj en Weinberg bezochten elkaar geregeld, al dan niet vergezeld van hun echtgenotes, en speelden dan vierhandig piano. Zij stimuleerden elkaar over en weer, speelden zelfs op bepaalde momenten wedstrijdjes wie het eerste zijn volgende kwartet voltooid zou hebben. Zo kwam Sjostakovitsj in 1956 met zijn Zesde strijkkwartet, in G-gr.t., opus 101, en reageerde Weinberg, kort daarop, met zijn Zevende strijkkwartet, in C-gr.t., opus 59. In het zesde kwartet van Sjostakovitsj lijkt Haydn een mogelijk voorbeeld te zijn, evenals voor zijn allereerste kwartet. Met zijn dramatische zevende kwartet pakte Weinberg na negen jaar de draad weer op, wellicht daartoe aangezet door zijn vriend. Het werk werd direct herkend als een meesterwerk.

                                               

                                              1 hr

                                            About Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

                                            From the publisher's feed

                                            Radio, Themakanalen, On Demand