Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

By ConcertzenderMusic
Download on the App Store

Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer episodes

  • Het Strijkkwartet

    Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.6, in e-kl.t., opus 35 (1946)

    1. Allegro semplice, 2. Presto agitato, 3. Allegro con fuoco, 4. Adagio, 5. Moderato commodo, 6. Andante maestoso

      2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

      CD: CPO

      Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.4, in D-gr.t., opus 83 (1949)

      1. Allegretto, 2. Andantino, 3. Allegretto, 4, Allegretto

        2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

        CD: Alpha Classics

        Na de oorlog zijn Sjostakovitsj en Weinberg dikke vrienden geworden. Maar  beiden moesten zich ook gedeisd houden, beducht als ze waren voor kritiek van de staat op hun werk. Het omvangrijke Zesde strijkkwartet in e-kl.t., opus 35, van Weinberg bleef dan ook lange tijd verborgen en beleefde zijn eerste uitvoering pas in 2007. Enkele jaren later, in 1949, voltooide Sjostakovitsj zijn Vierde strijkkwartet in D-gr.t., opus 83. Ook dit werk bleef lange tijd in portefeuille, tot na de dood van Stalin.

         

        1 hr
      2. Het Strijkkwartet

        Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.5, opus 27 (1945)

        1. Melodie. Andante sostenuto, 2. Humoreske. Andantino, 3. Scherzo. Allegro molto, 4. Improvisation. Lento, 5. Serenade. Moderato con moto

          2. Uitvoerenden: Arcadia Quartet

          CD: Chandos

          Nikolaj Mjaskowski (1881-1950) – Strijkkwartet nr.12, in G-gr.t., opus 77 (1947)

          1. Andante. Allegro moderato, 2. Allegro fantastico, 3. Andante con espressione, 4. Allegro non troppo

            2. Uitvoerenden: Taneyev String Quartet

            CD: Northern Flowers

             

            Het Vijfde strijkkwartet, opus 27, van Weinberg uit 1945 is het eerste waarin hij oprecht boos lijkt te zijn en dan vooral daar waar je het niet zou verwachten, in de Humoreske en de Serenade. We horen hier woede met de kiezen op elkaar. Mjaskowski droeg zijn Twaalfde strijkkwartet, in G-gr.t. opus 77 op aan zijn student Kabalevsky. Het werk begint verrassend broeiend en somber maar licht direct op wanneer het hoofddeel inzet. Het is echte kwartetmuziek, die ook bij ons een podium verdient.

             

            1 hr
          2. Het Strijkkwartet

            Sergej Prokofjev (1891-1953) – Strijkkwartet nr.2, in F-gr.t., opus 92 (1941)

            1. Allegro sostenuto, 2. Adagio, 3. Allegro – Andante molto

              2. Uitvoerenden: Pavel Haas Quartet

              CD: Supraphon

              Vissarion Shebalin (1902-1963) – Strijkkwartet nr.5, in F-gr.t., opus 33 ‘Slavische’ (1942)

              1. Moderato – Allegro energico, 2. Andante, 3. Allegretto graciozo, 4. Andante, 5. Allegro energico

                2. Uitvoerenden: Borodin Quartet

                CD: Melodiya

                Nikolaj Mjaskowski (1881-1950) – Strijkkwartet nr.6, in g-kl.t., opus 49 (1939/40)

                1. Allegro energico e con fuoco

                  2. Uitvoerenden: Taneyev String Quartet

                  CD: Northern Flowers

                   

                  Tijdens de oorlogsjaren deed de Sovjet-overheid er alles aan om de componisten in de luwte te houden. Zij moesten immers het moreel van de soldaten en van de burgerbevolking hoog houden met hun heldhaftige muziek. Zo werden tal van componisten ver van het front geplaatst, vooral in het zuidoosten van de Sovjet-Unie. Zo werd Sergej Prokofjev geëvacueerd naar de stad Nalchik in Kabardië-Balkarië (het noordelijk deel van Kaukasus, grenzend aan Georgië), waar hij zijn Tweede strijkkwartet, in F-gr.t., opus 92 componeerde met tal van volksmelodieën uit deze regio.

                  Het vijfdelige Vijfde strijkkwartet in F-gr.t. van Shebalin staat bekend als het Slavische kwartet. Hij schreef het in 1942, het jaar dat hij directeur werd van het Conservatorium van Moskou. Het is, passend bij een tijd van oorlog, in hoge mate ‘nationaal’ van karakter, met verwijzingen naar de muziek van Tsjaikovski.

                   

                  1 hr
                2. Het Strijkkwartet

                  Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) – Strijkkwartet nr.3, in d-kl.t., opus 14 (1940)

                  1. Presto attacca, 2. Andante sostenuto attacca, 3. Allegretto

                    2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                    CD: CPO

                    Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet Nr.2, in A-gr.t., opus 68 (1944)

                    1. Ouverture (moderato con moto), 2. Recitative en Romance (Adagio), 3. Wals (Allegro), 4. Thema en variaties (Adagio)

                      2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                      CD: Alpha Classics

                      In het eerste jaar van de oorlog componeerde Moisei Vaynberg, die zich op zijn Russisch, Mieczyslaw Weinberg is gaan noemen, zijn Derde strijkkwartet, opus 14. Hij kende inmiddels al veel muziek van Sjostakovitsj, maar had de man zelf nog niet ontmoet. Dat vond plaats in oktober 1943. Vanaf dat moment spelen beiden elkaar geregeld hun composities voor, discussiëren over van alles en nog wat, drinken er een goed glas op en vieren een vriendschap die tot de dood van Sjostakovitsj in 1975 zou duren. Het resultaat van die vriendschap is in het Vierde strijkkwartet, in A-gr.t., opus 68, te horen. Niet in de laatste plaats in de finale ervan, met een joods thema dat ontleend is aan het Tweede pianotrio, en lijkt op een klezmermelodie.

                       

                      1 hr
                    2. Het Strijkkwartet

                      Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) – Strijkkwartet nr.1, in C-gr.t., opus 49 (1938)

                      1. Moderato, 2. Moderato, 3. Allegro molto, 4. Allegro

                        2. Uitvoerenden: Quatuor Danel

                        Nikolaj Mjaskowski (1881-1950) – Strijkkwartet nr.5, in e-kl.t., opus 47 (1938/39)

                        1. Allegro tranquillo, 2. Molto vivo, sussurando, 3. Andante semplice, 4. Allegro molto e con brio

                          2. Uitvoerenden: Taneyev String Quartet

                          Arthur Lourié (1892-1966) – Suite voor strijkkwartet (1924) (Derde Kwartet)

                          1. Hymne, 4. Marche funèbre

                            2. Uitvoerenden: Leipziger Streichquartett

                             

                            Sjostakovitsj noemde zijn Eerste strijkkwartet, in C-gr.t., opus 49, uit 1938, ‘lenteachtig’. Het heeft veel weg van een moderne Haydn, met eenvoudige melodieën, maar ook een geheel eigen signatuur: soms mistroostig, enigszins onthecht, ja schielijk en hier en daar gemaakt vrolijk.

                            De voormalige avantgardist Nikolaj Myaskowski kon met zijn Vijfde strijkkwartet, in e-kl.t., opus 47 niet ontkomen aan de druk van de partij en de eisen die deze aan de componisten stelde. Het resultaat is een mooi en bescheiden kwartet. Alles is hier even zangerig en expressief. Niets is te merken van de ijzige kou bij hem thuis (hij schreef het speelse scherzo op 26 december 1938 in de ijzige kou) noch in politieke zin.

                            In de jaren twintig was Lourié al in Frankrijk gearriveerd en schreef geheel naar de smaak van die tijd een neobarok Derde strijkkwartet. Het lijkt erop dat Stravinsky over de rug van Lourié meekeek toen hij zijn Suite (want dat is de officiële titel) componeerde.

                             

                            1 hr
                          2. Het Strijkkwartet

                            Nikolaj Roslavets (1880-1944) – Strijkkwartet nr.3 (1920)

                            1. Moderato

                              2. Uitvoerenden: Leipziger Streichquartett

                              Alexander Tcherepnin (1899-1977) – Strijkkwartet nr.2, opus 40 (1926)

                              1. Moderato, 2. Larghetto, 3. Allegro moderato

                                2. Uitvoerenden: Groupe Instrumental de Paris

                                Dmitri Kabalevski (1904-1987) – Strijkkwartet nr.1, in a-kl.t., opus 8 (1928)

                                1. Andante – Allegro moderato, 2. Vivace, 3. Andantino, 4. Allegro assai

                                  2. Uitvoerenden: Stenhammar Quartet

                                  Voor Nikolaj Roslavets, Alexander Tcherepnin en Dmitri Kabalevski moeten de jaren twintig in de nieuwe Sovjet Unie even enerverend als beangstigend zijn geweest. Tegen het einde van dat decennium werden de touwtjes steeds strakker aangetrokken.

                                  In die jaren werden de regels vastgelegd voor wat uiteindelijk als ‘sociaal realisme’ te boek is komen te staan: de sovjetcomponist moet zijn aandacht bovenal richten op de zegevierende vooruitstrevende doelstellingen van de werkelijkheid, op al wat heldhaftig, helder en mooi is.

                                  Roslavets kon in 1920 echter nog min of meer zijn gang gaan. En dat gold ook voor Alexander Tcherepnin, die inmiddels in Frankrijk zat. Dmitri Kabalevsky was echter uit een ander hout gesneden, en voegde zich met aangename, goed speelbare en toch niet gedateerde muziek.

                                   

                                  1 hr
                                2. Het Strijkkwartet

                                  Alexander Gretchaninov (1864-1956) – Strijkkwartet nr.4, in F-gr.t., opus 124 (1929)

                                  1. Allegro moderato, 2. Moderato assai, 3. Allegro vivo, 4. Lento, ma non troppo – Vivo

                                    2. Uitvoerenden: Utrecht String Quartet

                                    Sergej Prokofjev (1891-1953) – Strijkkwartet nr.1, in b-kl.t., opus 50 (1930)

                                    1. Allegro, 2. Andante molto – Vivace, 3. Andante

                                      2. Uitvoerenden: Pavel Haas Quartet

                                       

                                      Alexander Gretchaninov hoorde als componist bij de generatie van Alexander Glazoenov. Hij schreef bij voorkeur zangerige, romantische muziek. Zijn Vierde strijkkwartet, in F-gr.t., opus 124, dat hij in 1929 in Frankrijk voltooide, is een mooi voorbeeld van zijn stijl. Ook Prokofjev was naar Frankrijk uitgeweken. Zijn eerste kwartet is een volbloed Russisch werk met verwijzingen naar het ballet De verloren zoon (1929) en het later in Rusland geschreven ballet Romeo en Julia (1936).

                                       

                                      1 hr
                                    2. Het Strijkkwartet

                                      Arthur Lourié (1892-1966) – Strijkkwartet nr.1 (1915 – prem 1922)

                                      1. Très lent, 2. Grave

                                        2. Uitvoerenden: Utrecht String Quartet

                                        Alexander Mosolov (1900-1973) – Strijkkwartet nr.1, in a-kl.t. opus 24 (1926)

                                        1. Andante non troppo, 2. Adagio, 3. Scherzo, 4. Finale

                                          2. Uitvoerenden: Novosibirsk Philharmonic Quartet

                                           

                                          Al ruim voor de revolutie van 1917 hebben zowel Roslavets als Lourié kwartetten geschreven die duidelijk laten horen dat zij goed op de hoogte waren van de nieuwe toontaal die Arnold Schönberg en de zijnen rond 1910 in Wenen hadden ontwikkeld. Een mooi voorbeeld is Lourié’s Eerste strijkkwartet uit 1915.

                                          Na de Revolutie in 1917 bleef het gevoel bestaan dat men aan de vooravond stond van een geheel nieuwe wereld. Moesten de componisten zich daarbij richten tot de nieuwe mens op zoek naar nieuwe klanken of de arbeidersmassa’s en de gewone burgers, die vooral gehoord wilden worden, dus ook hun muziek wilden horen?

                                          Zo is Mosolovs Eerste kwartet, in a (opus 24) uit 1926 weliswaar modern dissonant, maar doet op momenten ook denken aan zijn meest fameuze werk, de IJzergieterij voor orkest, dat nagenoeg gelijktijdig gecomponeerd werd en een eerbetoon is aan de fabrieksarbeiders.

                                           

                                          1 hr
                                        2. Het Strijkkwartet

                                          Lucien Durosoir (1878-1955) – Strijkkwartet nr.3 (1934)

                                          1. Assez lent – Rêveur, 3. Final (Avec feu)

                                            2. Uitvoerenden: Quatuor Diotima

                                            CD: Alpha

                                            Joseph-Ermend Bonnal (1880-1944) – Strijkkwartet nr.2 (1934) 

                                            1. Grave juvénile, 2. Gravement, 3. Vif

                                              2. Uitvoerenden: Debussy Quartet

                                              CD: Arion

                                              Jean Rivier (1896-1987) – Strijkkwartet nr.2 (1940)

                                              1. Moderato e grazioso, 2. Lento, 3. Moderato. Allegro molto

                                                2. Uitvoerenden: Mandelring Quartet

                                                CD: audite

                                                De overige delen van Durosoirs derde strijkkwartet zijn niet minder origineel dan het eerste van vorige week. Ook Joseph-Ermend Bonnal bleef aan de zijlijn staan, hoewel niet zo extreem als Durosoir. Bonnal’s Tweede is minder uitbundig dan het Eerste kwartet, maar even zo zangerig en uitgesponnen. Hier en daar klinken er herinneringen aan de Baskische volksmuziek in door.

                                                Tenslotte klinkt het Tweede strijkkwartet van Jean Rivier, dat dateert uit 1940, dus uit het eerste oorlogsjaar. De weerslag daarvan is eigenlijk alleen te bespeuren in het groots opgezette langzame deel, dat naast grote eenzaamheid ook verzet en woede uitstraalt. Alles klinkt in deze muziek even weldoordacht en knap geconstrueerd, ja, cartesiaans van opzet, boven alle partijen verheven.

                                                 

                                                1 hr
                                              2. Het Strijkkwartet

                                                Reynaldo Hahn (1874-1947) – Strijkkwartet in a kl.t. (1939)

                                                1. Andante molto moderato, 2. Récit et chanson de Provence, 3. Andantino, 4. Allegro assai

                                                  2. Uitvoerenden: Quatuor Parisii

                                                  CD: naïve Classique

                                                  Reynaldo Hahn (1874-1947) – Strijkkwartet in F-gr.t. (1939)

                                                  1. Animé, 2. Très mouvementé, 3. Posément, très modéré, 4. Très vite

                                                    2. Uitvoerenden: Quatuor Parisii

                                                    CD: naïve Classique

                                                    Lucien Durosoir (1878-1955) – Strijkkwartet nr.3 (1934)

                                                    1. Ferme et passionné

                                                      2. Uitvoerenden: Quatuor Diotima

                                                      CD: Alpha

                                                       

                                                      De in Venezuela geboren Franse componist Reynaldo Hahn was een jaar ouder dan Ravel en studeerde al jong bij Massenet in Parijs. Vlak voor het uitbreken van de oorlog, in 1939, begon Hahn aan de compositie van twee strijkkwartetten, in a-kl.t. en in F-gr.t.. Een jaar later werden zijn werken door de nazi’s vanwege zijn joodse afkomst verboden. Na zijn overlijden in 1947 verdwenen zijn composities vrijwel geheel van het podium. Gelukkig is inmiddels van een terechte revival sprake, zoals bij het beluisteren van de strijkkwartetten duidelijk zal zijn.

                                                      Nog minder bekend is de vioolvirtuoos en componist Lucien Durosoir, die na de Eerste wereldoorlog niet meer in staat was op te treden, zich in isolement terugtrok en zich geheel toelegde op het componeren. Zijn muziek, waaronder drie strijkkwarteten, is hoogst origineel en werd pas lang na zijn dood teruggevonden.

                                                       

                                                      1 hr

                                                    About Het Strijkkwartet – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

                                                    From the publisher's feed

                                                    Radio, Themakanalen, On Demand