Hikaye Zamanı

1991 yılında İspanya'da aralarında Eudald Carbonell'in da bulunduğu ispanyol paleoantropologlar, 1.2 milyon yıl öncesine tarihlenen, çoğunluğu 3 ile 18 yaşları arasında değişen 28 erken insan fosili keşfettiler. İlk gördüklerinde bunlara, modern insana benzerliğinden dolayı öncü insan anlamına gelen "Homo antecessor" isimini verdiler.

Fosillerin fiziksel görünümü, Homo sapiens'ler ile Homo neanderthal'lerin ortak atası olduğunu düşündürdü ve bu bir çok tartışmayı da beraberinde getirdi. Bilim insanları, binlerce yıl kayalıkların arasından gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen ufak yüzlü Homo antecessor fosilinin çıkıntılı yüzüne baktıklarında, bir insan çocuğunun iskeletine bakıyormuş gibi hissettiler.

Hislerinde haklıydılar.

Bugüne kadar bilinen araştırmalar ışığında Avrasya'daki en eski Homo erectus fosilleri Çin'de bulunuyor. Bunlardan biri de İsveçli arkeolog Johan Gunnar Andersson tarafından 1921 yılında Pekin yakınlarında bulunan Homo erectus pekinensis fosilleridir.

Bu fosil, 20. yüzyılın en önemli keşiflerinden biridir. Daha sonra, Çinli arkeolog Pei Wenzhong, 1929'da yaptığı kazılarda "Pekin Adamı"nın kafatasının diğer kısımlarını ortaya çıkardığını iddia ettiğinde dünya şok oldu. Ancak fosil üzerinde yapılan çalışmalar tamamlanmazken, fosilin büyük bir kısmı İkinci Dünya Savaşı sırasında resmi olarak açıklanmayan nedenlerle kaybolmuştur.

Pekin Adamı, ortadan kaybolma hikayesi nedeniyle bilim tarihinin en ünlü fosilleri arasında yer alıyor. Bir sürü komplo teorisi var. Bazıları fosillerin ABD'ye götürülürken Pasifik Okyanusu'nda geminin batması sonucu kaybolduğunu söylerken, bazıları da Japonların gemiyi ve doğal olarak fosilleri ele geçirdiğini ve daha sonra defalarca el değiştirdiğini söylüyor.

Şimdiye kadar 2 bölüm boyunca anlattığım hikayelerin çoğu atalarımızın Afrika kıtasındaki yaşam mücadelesinin küçük bir yansımasıydı. Bu kıtada milyonlarca yıl süren doğal seleksiyondan geriye en güçlü Homo erectus'un kaldığı düşünülüyor. Homo erectus, 1891 yılında Eugénes Dubois tarafından keşfedildi.

Diğer ön insan türlerinden çok daha erken bir tarihte keşfedildiği içinde, ilk dik duran insan olduğunu düşünerek ona "Dik yürüyen insan" anlamına gelen Pithecantropus erectus ismini verdi. Dubois, bu fosilin yaşayan insan ve diğer maymun türleri ile biyolojik olarak yakın olduğunu düşündü. Bu iskeletleri karşılaştırarak modern paleoantropolojinin temellerini attı.

Homo erectus'un sınırlarını yıkıp, dünyayı keşfettiği yıllar tahminen 1 milyon yıl öncesine dayanıyor.

Kendisi pek popüler olmasa da 2010 yılında Darren Curnoe tarafından Güney Afrika'da Homo gautengensis adının verildiği yeni bir türün, 5 farklı fosili keşfedildi. 1.9 milyon yıl önce yaşadığı düşünülen, Homo gautengensis'in ayrı bir tür olarak değerlendirilmesinin bir kaç tane temel nedeni vardı. 600.000 yıl öncesine kadar yaşadığı düşünülen Homo gautengensis, ataları olan Australopithecus türlerine ait birçok özelliği kendinde barındırırken, kendisinden sonra gelecek olan Homo habilis ve Homo ergaster türlerinin de bazı özelliklerine sahipti. Homo türünü, Australopithecus'lardan aşama aşama ayıran, insan evrimine geçişi sağlayan ilk türler arasında olduğu düşünülüyor..

Bir şempanze veya goril videolarını izleyip, aramızda bir bağlantı olmadığını düşünmek neredeyse imkansızdır. Bu gayet normal çünkü DNA'mızın %98 kadarını şempanze ve gorillerle paylaşıyoruz. Genetik olarak bu kadar benzer olmamıza rağmen onların soyundan da gelmiyoruz. Bizim atalarımız göç etmeye başladığı zamanlarda, onların ataları Afrika ormanlarında ve savanlarında kalmaya devam etti. Yaşayan en yakın akrabamız büyük insansı maymunun hayatta kalmış olan üç türüdür: goril, sıradan şempanze ve bonobo olarak bilinen cüce şempanzedir.

Bu üç maymun türünün, çok sayıdaki fosilleriyle birlikte yalnızca Afrika'da görülmesi, bize insan evriminin ilk evrelerinin de Afrika'da geçtiğini gösteriyor. İnsanlık tarihinin, diğer hayvanların tarihinden ayrı bir rotada, farklı bir dal olarak ilerlemesinin yaklaşık 7 mılyon yıl önce başladığı düşünülüyor. O yıllarda Afrika insansı maymunların çeşitli nüfuslara bölündüğünü ve farklı evrimler geçirmeye başladığını biliyoruz.

Bu kollarda bir tanesi günümüzün çağdaş gorillerini ortaya çıkardı. Bir diğeri şempanzeleri ve sonuncusu da insanların evrimleşmesine neden oldu. Aslında bu 3 grupta yaşayan kuyruksuz maymun türleridir. Yani insanın bir memeli hayvan türü olduğunu da hatırlayacak olursak, "Maymundan gelmedik, direkt maymunun ta kendisiyiz ve sıradan bir hayvan türüyüz." diyebilirim.

Türkiye'de tarihöncesi canlılarının yaşamının varlığı, araştırılmaların az olmasından kaynaklı, maalesef ki çok az bilinen bir alanı oluşturuyor. Bu seride, mümkün oldukça Türk bilim insanlarının çalışmalarından da faydalanarak Dünya genelinde ve Türkiye'de Paeolitik çağ boyunca yaşamış ve yok olmuş canlı türlerinden bahsedeceğim. Mağara ayıları olarak bilinen Ursus spelaeus türü ayılar M.Ö 50.000 li yıllara geldiğimizde megafauna dediğimiz yünlü mamutlar, gergedanlar, ve kılıç dişli kediler gibi yüzlerce tür memeli ile birlikte tüm kıtaları sarmışlardı. Neredeyse hepsi buzul çağının sonlarına doğru gerek Neandertal gerek Sapiensler ile karşılaştıkça aşama aşama yok olmaya başladı.

Bilim, doğanın çalışma prensibini, kurallarını ve düzenini anlama ve açıklama amacı taşırken; teknoloji daha çok, biz insanlara, doğayı, amaçlarımız doğrultusunda kullanma fırsatı verir. Atalarımız binlerce yıl önce, daha anlam arayışına girmeden, yani bilimle tanışmadan çok önceleri, teknolojiyle tanışmıştı. Bitkileri kullanıp kıyafet ve ev, taşları yontup balta ve ok hatta tapınak yapıyorlardı.

Günümüzde birçok hayvanın anlık çıkarları için alet kullandığını görüyoruz, kargalar, maymunlar, yunuslar. filler, timsahlar, kemirgenler, böcekler, balıklar, deniz kestaneleri, ahtapotlar ve daha niceleri. Muhtemelen ilk insanlar, günümüz hayvanları gibi alet kullanımını, tamamen tesadüf eseri keşfettiler.

Biz öğrendiklerimizi nesiller boyu aktarmayı ve aktarırken geliştirmeyi de başardık.

Deniz anaları, dinozorlar gibi dünyada milyonlarca yıl hüküm sürmüş canlıların bile kurtulamadığı yok oluşlardan kurtularak, günümüze kadar ulaşmayı başarmışlar. Vücut yapıları, zehirleri ve dış görünüşleri nedeniyle sevmesek bile kesinlikle saygıyı hak ediyorlar. Deniz anaları, bu kadar uzun zaman dilimi boyunca hayatta kalmalarını, yaşadıkları koşulların aşırı değişmesinin bile, onları pek fazla etkilememesine borçlular.

Günümüzde 4000'den fazla, farklı deniz anası türünün hem tuzlu, hemde tatlı sularda yaşadığı biliniyor. Aslan yeleli denizanası gibi bazı türler 37 metre boyu bulabilirken, Irukandji denizanası gibi bazı türler ise sadece 5 mm dir.

Tatildeyken içinizden ''Bu deniz anaları neden var ki?'' gibi bir soru mutlaka geçmiştir. Fakat canlılar, bize sağladıkları faydaya göre değerli yada değersiz olmazlar. Biz neden varsak, onlarda o yüzden varlar, yani tamamen tesadüf.

Ama yinede dünyadaki her şeyi kaynak olarak kullanabilen biz Homo sapiensler, bu deniz analarından da, faydalanmayı biliyoruz.

Ve belki de biyolojide çığır açacak bir çok keşfi deniz anaları sayesinde yapacağız.

Binlerce yıldır dünyanın her yerinde insanlar anlayamadıkları şeylere sürekli hayali anlamlar yükleyerek tanımlamaya çalışmışlar. Bir fırtına veya deprem olduğunda mutlaka tanrılardan birisi öfkelenmiş olmalıydı. Eğer deprem veya başka bir felaket istemiyorlarsa, insanların onları sürekli hoşnut kılması gerekirdi. Bunun için onlara birer kurban sunmalıydılar.

Deniz kaplumbağaları, dünyanın en eski denizcilerindendir ve ortalama 150 milyon yıldır nehirlerde, denizlerde ve okyanuslarda yüzüyorlar. Yani buralar, bizlerden çooook öncelerde de onlarındı. Hatta, bir 50 milyon yıl daha geriye gidersek, hepsi dinozorlardan bile çok daha önce, ormanlarda, karalarda dolaşıyorlardı. Ve tabii o zamanlar, kabukları yoktu. Kertenkele gibiydiler. Dinozorların gelmeye başlamasıyla da bir çoğu denize kaçtı. Bu evrimin çok akıllıca bir hamlesiydi ve dinozorların yok olmasından sonra bile onların hayatta kalmasını sağlayacaktı.