หลบมุมอ่าน

บางลำพู และ ต้นลำพู มีความเชื่อมโยงกันในด้านความเป็นมาของพื้นที่ นอกจากนี้ ชุมชน วัด และผู้คนหลากหลายชาติพันธุ์ในอดีตจนถึงปัจจุบันทั้งชาวไทยต่างพื้นที่และชาวต่างประเทศหลากหลายเชื้อชาติ ทำให้ย่านบางลำพูมีอาหารหลากหลายรสชาติ ความเปลี่ยนผ่านของถนนข้าวสารจากถนนธรรมสู่ถนนของนักแบกเป้ทั่วโลก ได้ทำให้เกิดเรื่องเล่าใหม่ของพื้นที่ ความเปลี่ยนแปลงในแต่ละช่วงเวลาของชุมชนได้ถูกบันทึกไว้ผ่านการนำชม เลาะ และเล่า โดย สมปอง ดวงไสว คนดีศรีบางลำพู ที่ผูกพันกับย่านและผู้คนมานานกว่า 33 ปี ในวาระ 25 ปีการค้นพบต้นลำพูเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2540

คัมภีร์โยนี (The Vagina Bible) เป็นหนังสือที่เขียนโดย แพทย์หญิงเจนนิเฟอร์ กันเทอร์  (เจ็น กันเทอร์) สูตินรีแพทย์ชาวอเมริกันเชื้อสายแคนาดา เชี่ยวชาญด้านรักษาอาการปวดเรื้อรังและภาวะผิดปกติของอวัยวะเพศหญิงที่มีประสบการณ์ด้านนี้มานานกว่า 3 ทศวรรษ แปลไทยโดย นิธินันท์ ยอแสงรัตน์ หนังสือเล่มนี้จะพาผู้อ่านไปค้นพบความจริงที่ต้องรู้เกี่ยวกับโยนีและช่องโยนี เพื่อทำความเข้าใจความเร้นลับของโยนีที่ถูกปกปิดมายาวนาน ความเข้าใจผิดและความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับโยนี คัมภีร์โยนี ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้หญิงที่ต้องอ่าน ทำความเข้าใจ และรับรู้ แต่ยังอ่านได้ทุกเพศสถานะ และเป็นหนังสือคู่มือประจำบ้านที่อ่านสนุกสำหรับคนที่ต้องการความรู้เกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิง

.

“คัมภีร์โยนี เป็นหนังสือเล่มแรกของโลกที่พูดถึงเรื่องนี้จริงจังในทางการแพทย์ มันไม่เคยมีหนังสือหนังสือทางการแพทย์ที่พูดถึงโยนีละเอียดยิบอย่างนี้มาก่อน เป็นหนังสือที่ผู้ชายก็ควรอ่าน” นิธินันท์ ยอแสงรัตน์ ผู้แปล กล่าว

พิพิธภัณฑ์เรือนมหาสวัสดี พื้นที่เรื่องเล่าประวัติศาสตร์พื้นที่ วัฒนธรรม วรรณกรรมท้องถิ่นภาคกลาง (รวมภาคตะวันตกและภาคตะวันออก) ก่อตั้งและเป็นเจ้าของโดย ผศ.ดร.อภิลักษณ์ เกษมผลกูล นักวิชาการ/อาจารย์/นักคติชนวิทยา ผู้ทำงานกับชุมชนคลองมหาสวัสดิ์มาอย่างต่อเนื่องยาวนานและอยากใช้ความรู้ความสามารถเพื่อทำอะไรให้กับพื้นที่

.

"คลองมหาสวัสดิ์เป็นคลองที่ขุดมาตั้งแต่รัชกาลที่ 4 โดยมีพระราชประสงค์ที่จะไปนมัสการพระปฐมเจดีย์ แต่ว่าจริง ๆ แล้ว เรื่องราวระหว่างบรรทัดของเส้นทางนี้ คือ การเปิดพื้นที่คลอง พื้นที่เกษตรให้กับชาวบ้านแถวนี้ด้วย การขุดคลองในครั้งนั้นเป็นการเชื่อมกรุงเทพ ฯ กับ นครปฐม" ทำให้นครปฐมกลายเป็นคลังและเสบียงอาหาร อันเกิดจากภูมิศาสตร์ของพื้นที่ ความหลากหลายของชาติพันธุ์ไทย มอญ จีน จนทำให้เกิดวัฒนธรรมอาหารของตนเอง พิพิธภัณฑ์เรือนมหาสวัสดีจึงเป็นสถานที่ที่มีเรื่องเล่าศึกษาค้นคว้าโดยภัณฑารักษ์ วรรณกรรมของพื้นที่ อาหาร วัฒนธรรม ชาติพันธุ์ เรื่องราวระหว่างบรรทัดของเส้นทางนี้จึงถูกเล่าอย่างกลมกล่อม พร้อมกับเครื่องปรุงหลากหลายซึ่งผลิตขึ้นในพื้นที่

"หนูจะมาช่วยคุณยายทำขนมปังได้ไหมคะ หนูไม่ขอเป็นเงินเป็นค่าตอบแทนอะไร แต่หนูขออ่านหนังสือบ้านคุณยายได้ไหมคะ"

.

"ป้าตุ้ย" ศิริพร ไข่นาค ย้อนวันแห่งวัยถึงความสุขครั้งแรกจากการอ่าน ว่าเกิดขึ้นในบ้านขนมปังอบของเพื่อนบ้านที่มีฐานะ มีหนังสือจำนวนมากในบ้านหลังนั้น เช่น การ์ตูนหนูจ๋า ชัยพฤกษ์การ์ตูน บางกอก เปิดประสบการณ์การอ่านให้กับป้าตุ้ยซึ่งอยู่ในวัยประถม เมื่อเข้าเรียนระดับมัธยมศึกษาห้องสมุดเป็นที่อ่านหนังสือและทำให้อิ่มหนำแทนการกินข้าวเที่ยง หนังสือชุด "บ้านเล็กในป่าใหญ่" ทำให้ตกหลุมรักหนังสือมากขึ้นกว่าเดิม และสร้างแรงบันดาลใจกับความใฝ่ฝันให้กับป้าตุ้ย พอเข้ามหาวิทยาลัยก็สนใจอ่านหนังสือวัยรุ่นและพอจะมีเงินสำหรับจ่ายเพื่อซื้อหนังสือประเภทนวนิยาย เมื่อเริ่มทำงานเป็นครู การอ่านของป้าตุ้ยได้ส่งต่อไปยังนักเรียนตัวน้อยผ่านการแบ่งปันประสบการณ์การอ่าน แบ่งปันหนังสือภาพ จัดมุมหนังสือให้เด็ก ๆ ได้อ่านหนังสือและนั่งนอนอ่านตามอัธยาศัย

"การอ่านกับการปักผ้าไปด้วยกันได้นะ" วันหนึ่งป้าตุ้ยได้รับของขวัญวันเกิดเป็นคอร์สเรียนปักผ้าจากลูก ทำให้ชีวิตวัยหลังเกษียณได้ทำอีกสิ่งที่รักและอยู่ในใจตลอดมา การปักผ้าอย่างมีความสุขจึงเริ่มขึ้นตั้งแต่เจ็ดปีที่แล้วมาจนถึงปัจจุบัน เรียนรู้การปักไปพร้อมกับความสุขมากกว่าความสวยงามหรือความเนี้ยบ เมื่อต้องปักผ้าเป็นปกหนังสือจึงเป็นการเรียนรู้องค์ประกอบร่วมกันระหว่างการทำหนังสือ การเลือกสี เลือกเส้นด้าย การตีความเนื้อเรื่อง อารมณ์ ความรู้สึกในหนังสือมาเป็นงานปักปก ทำให้เห็นว่า “การปักผ้ากับหนังสือไปด้วยกันได้นะ” และในอนาคตป้าตุ้ยอยากจะทำหนังสือผ้าจากงานเขียนของตัวเอง เพื่อปักหมุดในหัวใจของนักอ่าน นักเขียน และนักปัก

เสาว์ บุญเสนอ มีผลงานนิยายที่เขียนไว้เป็นมรดกทางวรรณกรรมแก่นักอ่านชาวไทยมากกว่า 40 เรื่อง งานเขียนประเภทบทภาพยนตร์เรื่องเดียวของเสาว์ บุญเสนอ เรื่อง "โตนงาช้าง" ทำเป็นภาพยนตร์ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2484 โดยกรมรถไฟหลวง วัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่ความงามภาคใต้ของไทย มี มจ.ศุกรวรรณดิศ ดิศกุล และ แท้ ประกาศวุฒิสาร เป็นกำลังหลัก ภาพยนตร์ยังสร้างไม่เสร็จก็เกิดสงครามโลก ผ่านไป 10 ปี จึงดำเนินการถ่ายทำต่อในปี พ.ศ. 2494 แท้ ประกาศวุฒิสาร และ นิตยา หัพนานนท์ ได้ขอกรมรถไฟหลวงมาสร้างโตนงาช้างใหม่ และให้ เสาว์ บุญเสนอ เป็นผู้เขียนบทอีกครั้ง

"โตนงาช้าง" เป็นภาพยนตร์สีธรรมชาติ 16 มม. เป็นหนังเงียบพากย์สด ถ่ายทำที่เหมืองแร่ และสวนยางในจังหวัดยะลา ฟิล์มที่ถ่ายมีเพียงก็อปปี้เดียว และยังหลงเหลือได้รับการอนุรักษ์ เป็นหนังที่บันทึกประวัติศาสตร์ของยะลาในปี พ.ศ. 2494 บทภาพยนตร์และภาพยนตร์ "โตนงาช้าง" บันทึกประวัติศาสตร์การสร้างภาพยนตร์ไทยในยุคสมัยนั้น

เสาว์ บุญเสนอ เป็นชาวจังหวัดอยุธยา เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2452 หลังจบมัธยมแปดได้ทำงานที่หนังสือสารานุกูลกับหลวงสารานุประพันธ์ นิยายเรื่องแรกคือ "รถจักร 333" พิมพ์ในปี พ.ศ. 2471 เรื่องที่สร้างชื่อเสียงคือ "สายแดง" ต่อมาได้ทำนิยายเล่มละ 10 สตางค์กับ คณะเพลินจิตต์ ต่อมาทำงานกับประมวลสาร ประมวญวัน ของกรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ หลังยุติการเป็นนักหนังสือพิมพ์ได้มาทำงานแปลบทภาพยนตร์ แล้วกลับไปทำงานเขียนอีกครั้งกับต่วยตูน เสาว์สร้างปรากฏการณ์ให้กับวงการวรรณกรรม เช่น เป็นผู้สร้าง ป.อินทรปาลิต ตั้งชื่อหนังเรื่อง เจมส์บอนด์ ในภาคไทยว่า พยัคฆ์ร้าย 007

          เสาว์ บุญเสนอ ใช้นามปากกา ส.บุญเสนอ ส.เนาว์สาย ดุสิต วาสุกรี บุญส่ง กุศลสนอง

          เสาว์ บุญเสนอ แต่งงานกับ ศรีสุดา วิคเตอร์

          ก่อนเสียชีวิตเสาว์ บุญเสนอ ได้มอบบ้านและที่ดินให้กับสมาคมนักเขียนฯ เพื่อสร้างที่ทำการสมาคมและพิพิธภัณฑ์บ้านนักเขียน

แครส อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ นักเขียน กวี นักประวัติศาสตร์ ผู้มีกลวิธีการนำเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์มาร้อยเล่าอย่างน่าสนใจด้วยภาษาที่มีชั้นเชิง สนุก ชวนติดตาม ผ่านการค้นคว้าข้อมูล หลักฐาน การพบปะผูกมิตรกับผู้คน การเดินทางไปยังสถานที่หลากหลายแห่งทั้งในไทยและต่างแดน เพื่อนำเรื่องเล่าที่พบผ่านช่องทางต่าง ๆ มาร้อยเล่าพร้อมการเปิดประเด็นและมุมมองใหม่ ทำให้ประวัติศาสตร์สังคมและบุคคลเป็นเรื่องที่ใกล้ตัว อยู่ในชีวิตประจำวันคนทั่วไป เข้าถึงและจับต้องได้ โดยเขาจะมาเล่าถึง

- การทำงานและชีวิตวัยเด็กกับการเรียนวิชาประวัติศาสตร์สังคม

- มิตรภาพระหว่างเขากับเบอร์นาร์ด : คนขายถั่วผู้ยิ่งใหญ่แห่งท่าพระจันทร์

- การเชื่อมโยงประเด็นทางประวัติศาสตร์ที่ไม่ถูกหยุดไว้เพียงแค่เรื่องในอดีต

- การอธิบาย 2475 กับภาพยนตร์เรื่อง "คิงคอง" และ น้ำพริก

งานศึกษาและงานวิจัยด้านอาณาบริเวณศึกษา มีบทบาทสำคัญต่อสังคมและผู้คนในหลากหลายมิติ และเป็นหนึ่งในตัวกลางที่ใช้เรียนรู้ทำความเข้าใจกันและกันระหว่างประเทศต่าง ๆ ผ่านองค์ความรู้ที่ทำการศึกษาวิจัย

ผศ. ดร.กีรติพร จูตะวิริยะ รักษาการผู้อำนวยการศูนย์วิจัยพหุลักษณ์สังคมลุ่มน้ำโขงและศูนย์อาเซียนศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่น / ประธานหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในประเด็น ;

• บทบาท หน้าที่ของศูนย์วิจัยพหุลักษณ์ฯ ในฐานะการผลิตองค์ความรู้เอกสาร วารสาร หนังสือวิชาการของภูมิภาค และการส่งต่อองค์ความรู้เพื่อรับใช้สังคมในภูมิภาคและต่างประเทศ
• อิทธิพลของจีนในด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม ภาษา การเคลื่อนย้ายของชาวจีนสู่ไทยและภูมิภาคอาเซียน จากจีนโพ้นทะเลสู่จีนยุคดิจิทัล
• หนังสือ “ผู้ค้าสัญชาติจีน : การย้ายถิ่นข้ามชาติและเครือข่ายทางสังคมในการพัฒนาธุรกิจดิจิทัล” เขียนโดย Lan Lin
• Soft Power อำนาจละมุนของจีนต่อภูมิภาคอาเซียนในยุคดิจิทัล ในมิติต่าง ๆ เช่น การเป็นคู่ค้า การสมรสข้ามเชื้อชาติ การเคลื่อนย้ายของชาวจีนเพื่อมาศึกษา การส่งเสริมการสอนภาษาจีนในต่างประเทศ และความแตกต่างของอำนาจละมุนจีนในอดีตกับปัจจุบัน ศึกษาเปรียบเทียบกับ Soft Power ของ อเมริกา ญี่ปุ่น และเกาหลี

 “ไรเดอร์ ฮีโร่-โซ่ตรวน” งานวิจัยที่ร่วมสำรวจและทำความเข้าใจอาชีพ “ไรเดอร์” เหล่าฮีโร่ ผู้อำนวยความสะดวกและความปลอดภัยให้ผู้คนมากมายโดยเฉพาะในช่วงการระบาดของโควิด-19

อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ นักวิจัย/หนึ่งในคณะวิจัยหัวข้อดังกล่าว จะพาผู้ฟังมองลึกเข้าไปในปัญหาและความเสี่ยงมากมายที่เหล่าฮีโร่ต้องแบกรับ ภายใต้ความสัมพันธ์อันคลุมเครือในธุรกิจแพลตฟอร์มที่เปรียบดั่งโซ่ตรวนที่พันธนาการเหล่าฮีโร่เอาไว้

งานวิจัยนี้สะท้อนสภาพการทำงานของแรงงานบนแพลตฟอร์ม บรรดาไรเดอร์ที่จำนวนขึ้นอย่างมากมายในช่วงโควิด-19 นำไปสู่การตั้งคำถามถึงความเหมาะสมต่อสิทธิแรงงานของกลุ่มแรงงานบนแพลตฟอร์ม การเผยให้เห็นถึงกลไกที่ไม่เป็นธรรมซึ่งควบคุมคนทำงานแบบแบบที่คนทำงานบางทีไม่รู้ตัว กรณีศึกษาเปรียบเทียบเรื่องการคุ้มครองแรงงาน สหภาพแรงงาน ของไทยและต่างประเทศ

"ยุทธศาสตร์สุขภาวะ LGBTIQN+ ในประเทศไทย" หนังสือที่จัดทำขึ้นเพื่อให้มียุทธศาสตร์ด้านสุขภาวะที่ชัดเจนต่อกลุ่มประชากร LGBTIQN+  เพื่อให้ประชากรกลุ่มดังกล่าวได้เข้าถึงสิทธิด้านสุขภาวะอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม การมีสุขภาวะที่ดีเป็นสิทธิและทุกคนมีสิทธิที่จะมีสุขภาวะที่ดีเสมอกัน หลบมุมอ่าน คุยกับคณะผู้เขียนและศึกษาวิจัย ได้แก่ ชเนตตี ทินนาม, โกสุม โอมพรนุวัฒน์ และ รัตนา ด้วยดี ในประเด็น ที่มาและความสำคัญของการจัดทำยุทธศาสตร์สุขภาวะ LGBTIQN+ ฉบับแรกของประเทศไทย, การรับรู้ของสังคมถึงการมีตัวตน การมีอยู่ของกลุ่มประชากร LGBTIQN+   ในเชิงตัวบุคคล และ เชิงนโยบาย เพื่อนำไปสู่สังคมที่มีความเสมอภาคทางสุขภาพและสุขภาพดีร่วมกัน, สถานการณ์และปัญหาด้านสุขภาวะของกลุ่มประชากร LGBTIQN+ และ ยุทธศาสตร์สุขภาวะ LGBTIQN+ กับการสมรสเท่าเทียม

“2485 บินลัดฟ้ากลับมาหาเธอ” นิยายอิงประวัติศาสตร์ ผลงานของ  ธันวา วงษ์อุบล ซึ่งเป็นนิยายรักเรื่องที่สองของนักเขียน สำหรับเรื่องนี้นำเสนอเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ริมฝั่งแม่น้ำโขง ในสงครามทวงคืนดินแดนระหว่างไทยกับอินโดจีนฝรั่งเศส ช่วงปลายปี พ.ศ. 2483 ถึงต้นปี พ.ศ. 2484 ได้ถูกนำเสนอผ่าน เรื่องราวของ สงคราม การปกป้องดินแดน รัฐชาติ หน้าที่ ความเสียสละ ความรัก คำสัญญา โดยระหว่างเรื่องผู้อ่านจะได้ลุ้นความรักของพระเอก-นางเอกที่พลัดพรากกันเพราะสงคราม ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ การรบทางอากาศยาน ประเภทเครื่องบินรบ โดยนักเขียนจะมาพูดถึงที่มา แรงบันดาลใจที่จุดประกาย ความคาดหวังจากนิยายเรื่องนี้ การค้นคว้าและเรียบเรียงข้อมูล การผสานรวมกันระหว่างเรื่องจริงและเรื่องแต่ง และเส้นทางนักเขียนของ ธันวา วงษ์อุบล ที่บ่มเพาะตัวเองมาจากการอ่านหนังสือ