หลบมุมอ่าน

"ทางเดินบนก้อนหิน" งานเขียนของ สุวิชานนท์ รัตนภิมล นักเขียนรางวัลลูกโลกสีเขียว ถ่ายทอดเรื่องราวของคนภูเขาในฐานะการเป็นลูกชายภูเขาซึ่งไปใช้ชีวิตอยู่กับชุมชนตั้งแต่สมัยยังเรียนในมหาวิทยาลัย เขาเปรียบเทียบงานเขียนของตัวเองว่าเทียบเคียงได้กับงานศิลปะแนวอิมเพรสชั่นนิสต์ ซึ่งพาผู้อ่านไปดื่มด่ำประทับใจกับคำและห้วงเวลาต่าง ๆ ของชุมชนภูเขา หนังสือเล่มนี้เป็นงานต่อเนื่องจาก “สวนของคนขี้เกียจ” ได้ให้ภาพความอยู่กันอย่างผสานกลมกลืนระหว่างคน ธรรมชาติ วิถีชีวิต ความเปลี่ยนแปลง จากรุ่นสู่รุ่น และพลังของคนรุ่นใหม่ผู้มาสานต่อให้ชุมชนขับเคลื่อนอย่างมีสมดุลกับโลกยุคปัจจุบันซึ่งปรากฏอยู่ในหนังสือ หลายสิ่งที่สุวิชานนท์ได้ร่วมแลกเปลี่ยนในการพูดคุย อาทิ การเปลี่ยนแปลงของชุมชนบนภูเขา สิทธิและโอกาสในดินแดนเดียวกัน คนรุ่นใหม่กับการเป็นมรดกของประเทศและมรดกทางด้านการศึกษา เบื้องหลังชีวิตของนักเขียนและก้อนความคิดที่ซึมซับในแต่ละห้วงเวลาในฐานะลูกชายภูเขา

"ผมหวังว่า เรื่องราวที่เดินทางลึกเข้าไปในถิ่นภูเขา เก็บมาเขียนบอกเล่า จะกลายเป็นสมบัติทางภูมิปัญญาใหม่ ๆ คอยบอกกล่าวสอนเตือน ให้ผู้คนกลับมาหันมองสังเกตธรรมชาติดั้งเดิมแท้" – สุวิชานนท์ รัตนภิมล

ก่อนบั้งไฟพญานาคจะสิ้นศูนย์ นิยายที่เขียนจากเค้าโครงชีวิตจริงของเด็กชายสาทิศ คุ้มประเสริฐ ผลงานของ นายสัตวแพทย์สาทิศ คุ้มประเสริฐ (นามปากกา "สาธิต พิกุลทอง") ระหว่างบรรทัดของงานเขียนเรื่องนี้ได้ให้ภาพสะท้อนโครงสร้างของสังคมไทยในด้านต่าง ๆ อาทิ การศึกษา ความเหลื่อมล้ำในหลายด้าน วิกฤตเศรษฐกิจต้มยำกุ้งที่ส่งผลกระทบต่อคนตัวเล็กตัวน้อย เด็ก ๆ และครอบครัวของผู้คนในต่างจังหวัดและพื้นที่ห่างไกล ไม่เฉพาะแต่ภาพรวมระดับประเทศ วิถีชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในเรื่องวัฒนธรรม ประเพณี อาหารการกิน  การเรียนรู้อยู่กับห้องเรียนธรรมชาติของเด็กในต่างจังหวัด บทบาทของผู้หญิงในฐานะยายและแม่ที่เป็นกำลังรักให้กับหลานและลูก ความสำคัญของสถาบันครอบครัว ความรัก ความหวัง และโอกาสที่ไม่เคยสิ้นศูนย์

VERZEICHNIS  EINIGER  VERLUSTE จากภาษาเยอรมันเป็นภาษาไทยในชื่อ "หายสาบสูญ" งานเขียนของ Judith Schalansky และ โปรดปราณ อรัญญิก แปล

         "เช่นเดียวกับหนังสือทุกเล่ม หนังสือเล่มนี้ก็เกิดจากความปรารถนาที่จะให้บางสิ่งอยู่รอด นำอดีตมาสู่ปัจจุบัน ปลุกเรื่องที่ถูกลืมให้คืนสู่ความทรงจำ ในสิ่งที่เงียบงันได้ส่งเสียงและไว้อาลัยต่อสิ่งที่สูญหาย งานเขียนไม่สามารถนำสิ่งใดกลับคืนมา แต่สามารถทำให้ทุกสิ่งสัมผัสเข้าถึงได้ ดังนั้นหนังสือเล่มนี้จึงว่าด้วยการค้นหาเช่นเดียวกับการค้นพบ ว่าด้วยการสูญเสียเช่นเดียวกับการได้รับ และให้ความรู้สึกว่า ความแตกต่างระหว่างการมีอยู่และการไม่มีอยู่อาจไม่สลักสำคัญนัก ตราบใดที่มีความทรงจำ" (หายสาบสูญ, หน้า 27-28)

อาจารย์สมพาวัน แก้วบุดตา ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก (สาขาภาษาและวัฒนธรรมอาเซียน ภาษาลาว) คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กล่าวถึง วรรณกรรมลาวพลัดถิ่น ช่วงหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง ว่านำเสนอภาพชีวิต ประสบการณ์ของนักเขียนลาวพลัดถิ่นซึ่งเดินทางไปใช้ชีวิตอยู่ที่รัสเซีย จนนำไปสู่การสร้างสรรค์วรรณกรรมลาวในต่างแดนที่ยังคงแนวคิดรักชาติ เสียสละเพื่อชาติ และประชาชน สะท้อนอุดมการณ์ของผู้คนกลุ่มต่าง ๆ ของลาวที่คิดถึงประโยชน์ของประเทศชาติเป็นสำคัญ ขณะเดียวกัน วรรณกรรมลาวในประเทศก็สะท้อนกลิ่นอายด้วยแนวคิดที่ไม่แตกต่างกับนักเขียนลาวพลัดถิ่น เนื่องจากว่านักเขียนหลายคนเคยเป็นนักรบปฏิวัติ งานเขียนจึงนำเสนอเรื่องของการต่อสู้ การกู้ชาติ นอกจากนี้งานวรรณกรรมลาวช่วงก่อนและหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง มีความแตกต่างกันไม่มากนัก และการเล่าถึงความรักและการหวงแหนประเทศชาติก็เป็นอีกสิ่งที่ปรากฏในงานเขียน

นัทธ์หทัย วนาเฉลิม สัตวแพทย์หญิงและนักเขียน ผู้สนใจการเขียน การจดบันทึก การอ่าน ประวัติศาสตร์ เรื่องพื้นบ้านพื้นถิ่น มีผลงานเขียนเผยแพร่ในสื่อออฟไลน์และออนไลน์อย่างสม่ำเสมอ เคยมีผลงานสารคดีศิลปวัฒนธรมเรื่อง “สะกดรอยสินไซ” มีความสนใจเรื่องราวเกี่ยวกับสิมในภาคอีสาน และศึกษาความเชื่อมโยงสถาปัตยกรรมสิมกับสกุลช่างต่าง ๆ โดยเฉพาะช่างสิมญวนพลัดถิ่นที่อพยพย้ายถิ่นมาอยู่ประเทศไทย พวกเขาได้เข้ามาประกอบอาชีพและนำศิลปะสกุลช่างติดตัวมาด้วย นอกจากความงามทางด้านศิลปะสถาปัตยกรรมแล้ว สิมสกุลช่างญวนยังสะท้อนอิทธิพลของจีนและฝรั่งเศสผ่านรูปทรง ลวดลาย และงานช่วงญวนเป็นภาพนำเสนอความเป็นสมัยใหม่ของอาณาจักรล้านช้างในอดีต โดยลักษณะงานศิลปะของช่างญวนสามารถสังเกตได้ดังนี้  1.) กรอบโค้งเหนือประตูหรือหน้าต่าง 2.) การเจาะช่องระเบียงเป็นรูปไข่หรือรูปวงรี 3.) บันไดที่ผายออก 2 ข้าง

“คนของซ่อนกลิ่น” กวีนิพนธ์ ผลงานล่าสุดของ สมพงษ์ ทวี นักเขียน กวี ศิลปิน เจ้าของนามปากกา “ดอกไม้ดำ” งานเขียนเล่มนี้นำเสนอความคิด ปรัชญา นามธรรม และภาพของชีวิต แบ่งออกเป็น 4 หมวด ได้แก่ กลิ่นมนุษย์ ระเริงกลิ่น แสงแดดประวัติศาสตร์ และคนของซ่อนกลิ่น นอกจากเรื่องราวในกวีนิพนธ์และการทำงานของบรรณาธิการเล่ม คเณศณัฏฐ์ สิมลาโคตร

สมพงษ์ ทวี เป็นศิลปินคนหนึ่งที่ผสมผสานบทกวีเข้ากับศิลปะกึ่งแสดงสด เพื่อให้เห็นถึงการทำงานร่วมกันระหว่างศิลปะสองแขนง ซึ่งเขาสะท้อนว่า “บทกวีเป็นส่วนหนึ่งของสื่อแสดงสด และ บทกวีกลายเป็นสื่อแสดงสด”

          ...บทกวีในห้วงชีวิตระยะหลังของผม แม้จะเศร้า หรือมืดมนลงตามลำดับ เหมือนการมองการดำรงอยู่ในวาระสุดท้าย แต่นั่นล่ะ การตระหนักถึงความสุขก็ด้วยจากความรันทดนี่เอง และการพยายามเข้าถึงวาระสุดท้ายอีกวิธีการมองหนึ่งก็อาจคือการเริ่มต้นขึ้นครั้งใหม่ แสงสีดำไม่แน่นักว่าคือแสงแรกของชีวิตอีกนัยหนึ่งก็ได้... สมพงษ์ ทวี

หนังสือ Thailand’s Movie Theatres: Relics, Ruins and the Romance of Escape งานเขียนของ Philip Jablon ชาวอเมริกัน ผู้หลงรักโรงหนังเก่าแบบสแตนด์อโลน ออกเดินทางไปยังจังหวัดต่าง ๆ ทั่วประเทศไทยรวมทั้งกรุงเทพมหานคร เพื่อถ่ายภาพโรงหนังเก่าในด้านพื้นที่และสถาปัตยกรรม ขณะเดียวกัน เชื่อมโยงความเป็นพื้นที่ของโรงภาพยนตร์ เพื่อสะท้อนถึงความสำคัญของโรงหนังเก่าในอดีต ว่าสัมพันธ์และมีความสำคัญต่อสังคม ประวัติศาสตร์ ผู้คน วิถีชีวิต ชุมชน และบริบทอื่น ๆ

สำหรับงานเขียนเล่มนี้เป็นภาพสะท้อนว่าโรงหนังเก่าเป็นมากกว่าโรงมหรสพ ถูกใช้เพื่อกิจกรรมอันหลากหลายทั้งทางตรงและทางอ้อม  เป็นงานบันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับโรงหนังทั่วประเทศไทย เป็นประโยชน์ต่อผู้สนใจด้านภาพยนตร์ศึกษาและผู้สนใจทั่วไป ทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ

พระมหาสันทรรศน์ ฐิตวิริโย เจ้าของนามปากกา “พันธุ์ สังข์หยด” ถ่ายทอดประสบการณ์การอ่านวรรณกรรมไทย-วรรณกรรมโลก การเขียน การแบ่งปันการอ่านผ่านการรีวิวหนังสือซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการอ่าน กระตุ้นระบบนิเวศด้านต่าง ๆ ของหนังสือ อาทิ สำนักพิมพ์ ร้านหนังสือ นักเขียน นักอ่าน นักแปล

ในบทบาทของการเป็นนักเขียน นามปากกา “พันธุ์ สังข์หยด” มีผลงานรวมเล่มประเภทเรื่องสั้นออกมา 2 เล่ม และงานเขียนธรรมะ เช่น “ปากกาใจ (The Pen in Mind)” และ “ธัมมะอัพเกรด” นอกจากนี้ยังมีผลงานเรื่องสั้นอีกมากกว่า 600 เรื่องที่รอการชัดเกลาเพื่อจัดพิมพ์ และยังเขียนหนังสือ-อ่านหนังสือทุกวันโดยอ่านหนังสืออย่างต่ำปีละ 100 เล่ม สามารถอ่านรีวิวหนังสือของพระมหาสันทรรศน์ ฐิตวิริโย ได้ที่เฟซบุ๊ก “พันธุ์ สังข์หยด”

ประวัติศาสตร์พื้นที่ของอำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น เชื่อมโยงกับความเค็มของเกลือสินเธาว์หรือเกลือดินแดนไดโนเสาร์ อันเป็นสินทรัพย์ทางธรรมชาติ ธรณีวิทยา แห่งหุบเขาปลาแดก เกลือสัมพันธ์กับวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ ความเชื่อทางคติชนวิทยา เศรษฐกิจ การเมือง สงคราม ปากท้อง อาหาร การท่องเที่ยว ฯลฯ

เทศกาลต้มเกลือ พิธีไหว้ปู่บ่อเกลือ จัดขึ้นเป็นครั้งแรกในปี 2565 เพื่อเป็นการเผยแพร่เรื่องราวของเกลือดินแดนไดโนเสาร์ โดย แก้วตา แสนเวียง นักวิชาการเผยแพร่ อุทยานแห่งชาติภูเวียง หนึ่งในคณะกรรมการประสานงานผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการท่องเที่ยว เป็นผู้บอกเล่าความเค็มนัว เค็มแซ่บ เค็มเฉพาะถิ่นของเวียงเก่า

ในอีกทางหนึ่ง “เกลือ” ซึ่งได้รับการขนานนาม ว่าเป็น “ทองคำขาวแห่งที่ราบสูง” ยังเชื่อมโยงกับการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์เมื่อ 130 ล้านปี นอกจากนี้ เกลือดินแดนไดโนเสาร์ยังเชื่อมไปสู่งานเขียนของ มาร์ก เคอร์ลันสกี ผู้เขียน Salt: A World History หรือ ประวัติศาสตร์โลกผ่านเกลือ แปลไทยโดย เรืองชัย รักศรีอักษร สะท้อนว่าเกร็ดแห่งเกล็ดเค็มเชื่อมร้อยพื้นถิ่นสู่โลก ไปพร้อม ๆ กัน

         “มนพร รอบรู้” ศิลปิน นักวิจัย และผู้ก่อตั้ง “KULTX” สี่แยกศิลปะบันเทิง พื้นที่กระจายการมีส่วนร่วมของศิลปะ สังคม จุดนัดพบกันของผู้ที่สนใจศิลปะ ได้มาพบเจอกัน เพื่อส่งเสริมศิลปะแบบมีส่วนร่วม เชื่อมโยงกับบริบทของสังคม ผู้คน ชุมชน การแสดงออกทางวัฒนธรรมอันหลากหลาย ทั้งศิลปินและไม่ใช่ศิลปิน 

         เทศกาลศิลปะ S.O.E. Our City Old Town 2021 เป็นการแสดงงานในรูปแบบ Archive มีการเก็บข้อมูลของพื้นที่เมืองเก่า เพื่อรวบรวมประวัติศาสตร์ของพื้นที่ ผ่านการสัมภาษณ์ การวาดภาพ สเก็ตภาพ ผลงานจัดแสดงในพื้นที่จริงของเมืองเก่า ขอนแก่น และให้คนในเมืองเก่ามีส่วนร่วมกับศิลปิน

         “แก่น เก่า เก๋า” ของเมืองเก่า ขอนแก่น ได้รับการบันทึกไว้ในรูปแบบหนังสือชื่อว่า S.O.E. Our City Old Town หนังสือแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนแรกว่าด้วยประวัติศาสตร์พื้นที่เมืองเก่า ส่วนที่สองเป็นการรวบรวมผลงานศิลปะที่จัดแสดงในเทศกาลศิลปะ S.O.E. Our City Old Town 2021 ที่นำเสนอเมืองเก่าริมบึงแก่นนคร ผ่านการตีความทางศิลปะ