หลบมุมอ่าน

“ดอกไม้บานที่อิตาลี” ไพรัชปรัชญานิยายของ รศ.ดร.เสรี พงศ์พิศ ที่จะนำผู้อ่านไปอิตาลี ที่เต็มไปด้วยกลิ่นไอของสุนทรียะแห่งศิลปะ และวิถีที่สร้างรากฐานแห่งเรอเนสซองซ์ของยุโรป สัมผัสความงามของดอกฟอร์ซีเธียในฤดูใบไม้ผลิ ดอกลาเวนเดอร์ในฤดูร้อน วิลล่าเก่าแก่แสนโรแมนติก สนไซปรัส ไร่องุ่นรสดี ไวน์รสนุ่ม และเดินทางสู่การเรียนรู้คุณค่าของผลงานศิลปะในฟลอเรนซ์ เรื่องราวของวัฒนธรรมอาหาร ขนม เจลาโต ความเป็นอยู่ ฯลฯ ผ่านประสบการณ์หวานชื่นและขมขื่นของชาวไทยที่อิตาลี (เรียบเรียงจาก คำนำ ของ เสรี พงศ์พิศ)

ปรากฏการณ์กวีนิพนธ์ร่วมสมัย เป็นโครงการที่ ชาคริต แก้วทันคำ จัดทำขึ้นเพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลผลงานประเภทกวีนิพนธ์ของกวีชาวไทยว่าในช่วงที่ผ่านมาและในปี 2565 มีปรากฏใดซึ่งควรหยิบยกมากล่าวถึง อย่างเช่น ผลงานที่ส่งเข้ารางวัลซีไรต์ประจำปี 2565 ประเภทกวีนิพนธ์, การเกิดขึ้นของเครือข่ายกวีสามัญสำนึก, สำนักพิมพ์ทางเลือกที่พิมพ์รวมเล่มงานเขียนของกวีในรูปแบบทำมือ เช่น เหล็กหมาดสำนักพิมพ์ โดยชาคริตจะนำเสนอภาพรวมและลงรายละเอียดโครงการว่ามีที่มา ความสำคัญ และวิธีการทำงานอย่างไร ประเด็นถัดมาที่ชาคริตนำเสนอในการพูดคุยคือปรากฏการณ์ของสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อออนไลน์ พื้นที่สาธารณะในการเผยแพร่ผลงานของกวี กับ เวทีของนักวิจารณ์ในรูปแบบของการส่งผลงานวิจารณ์เพื่อเผยแพร่และส่งเข้าประกวด ประเด็นสุดท้ายคือหัวใจหรือจรรยาบรรณของการเป็นนักวิจารณ์

Art Brut เป็นศิลปะแขนงหนึ่ง เกิดขึ้นช่วงทศวรรษ 1940 โดย Jean Dubuffet ชาวฝรั่งเศส ศิลปะแนวนี้เป็นงานที่เผยให้เห็นศักยภาพของมนุษย์และความรู้สึกข้างใน ไม่ใช่ศิลปะที่สูงส่ง ผู้สร้างงานศิลปะเป็นกลุ่มผู้ป่วย คนพิการ คนที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ จึงถูกเรียกว่า Outsider Art การเติบโตของ Art Brut ในฝั่งตะวันตกมีมานานเกือบ 9 ศตวรรษ และในฐานะที่ศิลปะเป็นของมนุษย์ทุกคน ศิลปะมีความกว้างใหญ่ไพศาล จนกระทั่งวันหนึ่ง Art Brut ก็ได้เดินทางมาสู่ไทยและมีการพัฒนารูปแบบการสื่อสารเพื่อให้ผู้คนจากสถานที่ต่าง ๆ ได้เข้าถึงศิลปะแขนงนี้ โดย จุมพล ชินะประพัฒน์ เล็งเห็นว่าการสื่อสารด้วยศิลปะแนว Art Brut จะเป็นรูปแบบหนึ่งของตำราหรือหนังสือที่จะทำให้ผู้คนจากพื้นที่ต่าง ๆ รู้จักศิลปะแขนงนี้ จึงจัดทำพิพิธภัณฑ์ Art Brut เคลื่อนที่ เพื่อให้ผู้คนได้เข้ามาอ่านเรื่องเล่า เรื่องราว ของผู้คนและศิลปะแบบนี้ ดังนั้น มินิแวนของ Art Brut จึงเป็นตัวกลางสื่อสารและเปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงศิลปะ ทำงานศิลปะของตัวเอง แล้วจัดแสดงนิทรรศการไปพร้อม ๆ กัน หากจะให้นิยามว่า Art Brut คืออะไร คำตอบที่เกิดขึ้นมาจากหลายคนเขียนและ Art Brut Minivan Museum & Wellness เป็นทุกอย่างให้พวกเราแล้ว

ไอริสา ชั้นศิริ นักแปลชาวไทย ผู้มีผลงานตีพิมพ์ออกมาอย่างต่อเนื่องและทำงานร่วมกับหลายสำนักพิมพ์ เด็กหญิงจากอำเภอชายขอบจะมาเล่าถึงประสบการณ์การอ่านในวัยเด็ก จนก้าวมาสู่การเป็นนักแปล โดยผลงานเล่มล่าสุดกับสำนักพิมพ์ Library House คือเรื่อง “ฉันรู้ว่าไยนกในกรงจึงขับขาน” (I Know Why The Caged Bird Sings) จากต้นฉบับภาษาอังกฤษของนักเขียนผิวสีชาวอเมริกันผู้ล่วงลับ มายา แอนเจลู (Maya Angelou, 1928-2014) ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อวงการวรรณกรรมของอเมริกาและโลก แม้ว่าบริบทในเรื่องจะปรากฏขึ้นในสหรัฐฯ แต่สามารถเชื่อมต่อกับประสบการณ์ของผู้อ่านจากทั่วโลก และนักอ่านชาวไทยหลายคนก็อาจจะเคยมีประสบการณ์ร่วมกับเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับนักเขียน ไม่ว่าจะเรื่องผิวสี การเหยียดเชื้อชาติ บทบาทของสตรี การเป็นแม่ สถาบันครอบครัว การต่อสู้ การอบรมเลี้ยงดูลูกเพื่อให้มีอิสรภาพ เสรีภาพทางความคิดและการกระทำ ประสบการณ์ต่าง ๆ ที่นักเขียนต้องรับมือ ย่อมส่งต่อมายังผู้อ่านไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง และระหว่างอ่าน หลายคนคงได้ค้นพบเสียงขับขานแห่งอิสรภาพ เสรีภาพ ที่กำลังโบยบินอยู่ในใจตน

ไอริสา ชั้นศิริ นักแปลชาวไทย ผู้มีผลงานตีพิมพ์ออกมาอย่างต่อเนื่องและทำงานร่วมกับหลายสำนักพิมพ์ เด็กหญิงจากอำเภอชายขอบจะมาเล่าถึงประสบการณ์การอ่านในวัยเด็ก จนก้าวมาสู่การเป็นนักแปล โดยผลงานเล่มล่าสุดกับสำนักพิมพ์ Library House คือเรื่อง “ฉันรู้ว่าไยนกในกรงจึงขับขาน” (I Know Why The Caged Bird Sings)  จากต้นฉบับภาษาอังกฤษของนักเขียนผิวสีชาวอเมริกันผู้ล่วงลับ มายา แอนเจลู (Maya Angelou, 1928-2014) ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อวงการวรรณกรรมของอเมริกาและโลก แม้ว่าบริบทในเรื่องจะปรากฏขึ้นในสหรัฐฯ แต่สามารถเชื่อมต่อกับประสบการณ์ของผู้อ่านจากทั่วโลก และนักอ่านชาวไทยหลายคนก็อาจจะเคยมีประสบการณ์ร่วมกับเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับนักเขียน ไม่ว่าจะเรื่องผิวสี การเหยียดเชื้อชาติ บทบาทของสตรี การเป็นแม่ สถาบันครอบครัว การต่อสู้ การอบรมเลี้ยงดูลูกเพื่อให้มีอิสรภาพ เสรีภาพทางความคิดและการกระทำ ประสบการณ์ต่าง ๆ ที่นักเขียนต้องรับมือ ย่อมส่งต่อมายังผู้อ่านไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง และระหว่างอ่าน หลายคนคงได้ค้นพบเสียงขับขานแห่งอิสรภาพ เสรีภาพ ที่กำลังโบยบินอยู่ในใจตน

ห้องสมุดเสาจินดารัตน์ จัดตั้งขึ้นเพื่อระลึกถึงต้นตระกูลเสาจินดารัตน์ และเปิดบ้านให้เป็นพื้นที่ทางสังคมในลักษณะแหล่งเรียนรู้ บ้านกึ่งพิพิธภัณฑ์ หอจดหมายเหตุ เพื่อให้บริการข้อมูล เอกสาร งานวิจัย งานค้นคว้า ซึ่งเป็นข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ สังคม การเมือง เศรษฐกิจ ศิลปวัฒนธรรม อัตลักษณ์ ท้องถิ่น หนังสือหายาก หนังสืองานศพ และอื่น ๆ ที่เชื่อมโยงกับจังหวัดลำปาง โดยเปิดบริการในรูปแบบออนไซต์และออนไลน์สำหรับผู้สนใจ เพื่อเป็นทางเลือกในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้เฉพาะทาง ขณะเดียวกัน ห้องสมุดเสาจินดารัตน์ยังทำหน้าที่เชื่อมคนแต่ละรุ่นผ่านหนังสือ สิ่งของจัดแสดง และเรื่องเล่าของพื้นที่ อันนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้และหมุดหมายทางประวัติศาสตร์สังคมของจังหวัดลำปาง กล่าวได้ว่า "ห้องสมุดเสาจินดารัตน์" เป็นต้นแบบหนึ่งของห้องสมุดเฉพาะทางที่ดำเนินงานโดยเอกชน สะท้อนให้เห็นว่าเรื่องราวของปัจเจกบุคคลต่างเป็นส่วนหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์สังคม และตระกูลเสาจินดารัตน์เชื่อมโยงอยู่กับหน้าประวัติศาสตร์ของลำปางในหลากหลายด้านตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

จิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท – เด็กผู้หญิงจากไทยแลนด์ที่มีหนังสือ 20 เล่ม นักเขียนหญิงชาวไทยคนแรกที่ได้รับคัดเลือกเข้าร่วมโครงการ IOWA International Writing Program 2022 Resident ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นโครงการที่มีชื่อเสียงและเก่าแก่แห่งหนึ่งของโลกที่เปิดโอกาสและคัดสรรนักเขียนจากนานาประเทศเพื่อเข้าร่วมโครงการ โดยจิดานันท์จะมาร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์การใช้ชีวิตในฐานะนักเขียนพำนัก เรื่องราว/ภารกิจและพันธะหน้าที่ของเธอกับเพื่อนนักเขียนจากประเทศอื่น ๆ ว่าโครงการดังกล่าวมีความวิเศษและได้มอบโอกาสประสบการณ์แก่นักเขียนอย่างไรบ้าง นอกจากนี้เธอจะมาเล่าถึงการทำงานเขียนนิยายวาย ผลงานรวมเรื่องสั้น "อาจไม่เหมาะหากเปราะบาง" การทำงานร่วมกับสำนักพิมพ์ที่หลากหลายในไทย และผลงานที่จะจัดพิมพ์หลังเดินทางกลับจากสหรัฐอเมริกา

Resurrection นวนิยายขนาดยาวเล่มสุดท้ายของ เลียฟ ตอลสตอย ฉบับแปลไทยพิมพ์ครั้งแรกในชื่อ ชีวิตที่ฟื้นคืน โดย สดใส ขันติวรพงศ์ นับเป็นงานแปลระดับโลกอีกเล่มที่ผู้แปลมีความตั้งใจจะส่งต่อผลงานสู่นักอ่านชาวไทย โดยถือว่าเป็นพันธะหน้าที่ของการเป็นนักแปล งานเขียนเล่มนี้ของตอลสตอยนับว่าเป็นอีกหนึ่งบทบันทึกประวัติศาสตร์สังคม การเมือง ศาสนา สถาบันตุลาการ ชนชั้น วิถีชีวิตของผู้คน ความรัก และชะตากรรมของตัวละคร ซึ่งสะท้อนภาพของรัสเซียในศตวรรษที่ 19 ขณะเดียวกันภาพสะท้อนดังกล่าวยังคงวนมาให้ได้พบเห็นในสภาพสังคมการเมืองของไทยและแห่งอื่น ๆ ในสภาพการณ์ปัจจุบัน เพียงแต่เปลี่ยนสถานที่และตัวบุคล อย่างไรก็ตาม ผู้แปล-สดใส เชื่อมั่นในพลังวรรณกรรมในแง่ที่ว่าจะนำไปสู่การเกิดความเห็นอกเห็นใจในตัวผู้อ่าน เข้าใจโลกในตัวเรา อย่างน้อยถ้าเราเกิดพลังนี้ โดยผู้แปลยังได้เล่าให้ฟังถึงพันธะหน้าที่ในการแปลวรรณกรรมเรื่องนี้ และนำเสนอให้เห็นว่าพลังของวรรณกรรมสร้างแง่งามให้ผู้อ่านเข้าใจโลกในตัวเอง และมีส่วนสร้างพลังรวมของโลกให้ดีขึ้นผ่านการอ่าน

ชาคริต แก้วทันคำ เป็นที่รู้จักในฐานะนักวิจารณ์และบรรณาธิการ นวนิยายขนาดสั้นเรื่อง “ฆาตป์” เป็นผลงานเขียนเล่มแรก มีต้นธารแห่งแรงบันดาลใจจาก ชลธิชา ชุ่มเย็น ผู้เป็นแม่ของเขา และ ริวโนะสุเกะ อะคุตะงะวะ นักเขียน/กวีชาวญี่ปุ่น ผู้เขียนเรื่อง “ราโชมอน”  

“ฆาตป์” เป็นเรื่องที่แฝงไปด้วยประเด็นเรื่องเพศและจิตวิเคราะห์ปมอีดิปัสผ่านความสัมพันธ์ของครอบครัว ๆ หนึ่ง ตัวละครในสามลักษณะความรักสามเส้า ที่นำไปสู่ความวายป่วงในตอนจบ โดยระหว่างทางผู้เขียนใช้กลวิธีการเล่าเรื่องอย่างชวนติดตามผ่านมุมมองเรื่องเล่าของตัวละครในเรื่อง ขณะเดียวกันก็ใช้ฉากของพื้นที่อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ตลอดทั้งเรื่องจนสัมผัสได้ถึงความเปลี่ยนผ่านและการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่อันเป็นผลพวงจากการพัฒนา อีกทั้งการทิ้งร่องรอยให้ชวนติดตามกับสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยเรื่องเล่าผ่านสัญลักษณ์ต่าง ๆ ให้ได้ตีความไปพร้อม ๆ กัน

"ร้านกาแฟของเมียฝรั่ง" รวมเรื่องสั้น 18 เรื่องของ บรรจง บุรินประโคน เป็นผลงานที่เกิดขึ้นต่างที่ ต่างเวลา ต่างผู้คน ต่างที่มา ต่างมีความหลากหลายที่เกิดขึ้นผ่านเรื่องราวของคนเล็ก ๆ ในสังคม ที่ผู้เขียนบอกว่าตัวละครเป็นคนเล่า เพื่อให้คนอ่านได้หันกลับมามองเรื่องเล็ก ๆ ของคนข้างทาง คนที่พบเจอในสังคม เพื่อสลายเส้นพรมแดนที่ขวางกั้นระหว่างกัน สัมพันธบทในการเล่าเรื่องที่หลากหลายของนักเขียนเป็นเสมือนคำเชิญให้ผู้อ่านได้ทดลองและทดสอบพรมแดนในใจระหว่างเรากับผู้คนรอบข้าง นอกจากนี้ ประเพณีนิยม ท้องถิ่นนิยมที่ปรากฏในเรื่องเป็นการผสมผสานการสื่อสารเรื่องเล่าแบบดั้งเดิมกับแบบสมัยใหม่ ที่สื่อสารผ่านแพลตฟอร์มต่าง ๆ ทำให้เกิดท้องถิ่นนิยมดิจิทัล ที่คนในแต่ละภูมิภาคสามารถเป็นนักเล่าเรื่อง สื่อสารไปยังผู้คนทั่วโลก ความเป็นท้องถิ่นจึงมีมูลค่ามากกว่าแต่เดิม