Kleine scholen in buitengebieden hebben vaak een dubbel probleem: ze zijn kwetsbaar in continuïteit én tegelijk essentieel voor hun dorp of regio. Een voltijdse schooldirecteur op één locatie is lang niet altijd haalbaar, terwijl de bestuurlijke druk en de eisen aan onderwijskwaliteit onverminderd groot zijn. Thema’s als burgerschap, kwaliteitszorg, professionalisering en personeelskrapte komen ook op kleine scholen binnen, maar moeten daar worden gedragen door kleine teams en vaak door één leidinggevende met beperkte tijd. Hierover spreek ik met Frederike Cleveringa – meerscholendirecteur van drie basisscholen binnen onderwijsstichting Arcade, verantwoordelijk voor de gezamenlijke kwaliteits- en leiderschapsstructuur. En Hanneke Tijink – locatiecoördinator van basisschool De Vlinderhof in Noordsleen, met een centrale rol in de dagelijkse aansturing en onderwijsontwikkeling op schoolniveau.

Bovengenoemd spanningsveld roept een urgente vraag op: hoe houd je de onderwijskwaliteit hoog als scholen klein zijn, geografisch verspreid liggen en sterk van elkaar verschillen? Het risico is dat teams te afhankelijk worden van een paar mensen, dat professionalisering versmalt en dat kwaliteitsontwikkeling vooral intern en impliciet blijft. Tegelijkertijd wil niemand dat schaalvergroting leidt tot verlies van identiteit of lokale verankering.

In dit gesprek wordt zichtbaar hoe meerscholenleiding een werkend alternatief kan bieden. Drie dorpsscholen met uiteenlopende populaties en schoolwegingen werken samen vanuit gedeelde kaders, zonder hun eigenheid op te geven. Door gezamenlijke thema’s, één kwaliteitscyclus en een leidinggevende die vooral ontmoeting en dialoog organiseert, ontstaat een professionele infrastructuur die kleine scholen afzonderlijk nauwelijks kunnen dragen. Het laat zien dat de vraag niet is of kleine scholen levensvatbaar zijn, maar hoe leiderschap en samenwerking zo georganiseerd kunnen worden dat kwaliteit, autonomie en verbondenheid elkaar versterken.

Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

🧭 Meerscholenleiding biedt een antwoord op het gebrek aan voltijdse schooldirecteuren op kleine scholen.
🔹 Gezamenlijke structuren maken het mogelijk om onderwijskwaliteit te borgen zonder schaalvergroting af te dwingen.
🧩 Rijnlands denken plaatst vakmanschap en professionele dialoog centraal in plaats van controle en output.
🌱 Kleine teams worden sterker wanneer zij systematisch van elkaar leren en expertise delen.
⚖️ Duidelijke kaders en vertrouwen in professionals vergroten juist de ruimte voor eigen accenten per school.

Deze aflevering maak ik samen met Educatielink. Educatielink helpt scholen voor primair onderwijs en integrale kindcentra die hun onderwijs en (leerling)begeleiding willen versterken door zichzelf en hun medewerkers te ontwikkelen. Dit doen ze met intuïtieve en gebruiksvriendelijke academies een complete set hoogwaardige online cursussen en betrokken implementatiebegeleiding. Kijk voor meer informatie op Educatielink.

Quotes uit de podcast:

“Ik stuur niet, maar ik stuur bij. Het proces volgen is veel belangrijker dan het eindproduct.”

“Vier jaar geleden dacht ik dat familiair en professioneel niet samen konden. Nu zie ik dat het juist hand in hand kan gaan.”

“Als je collega’s nooit uitnodigt om mee te denken, leren ze ook af om na te denken over onderwijsontwikkeling.”

Bronnen

Rijnlands organiseren door Jaap Peters

Gung ho!

Inspectie van het Onderwijs (2019). De kwaliteit van kleine scholen.

Tijdstempels:

00:00 – Introductie en context
02:00 – Leiderschapstekort
03:10 – Rolkeuze directeur
04:45 – Schoolpopulaties verschillen
06:20 – Kleine scholen
08:15 – Rijnlands denken
10:40 – Vakmanschap centraal
12:05 – Samen leren
14:00 – Sturing en kaders
16:50 – Rolverdeling leiderschap
18:10 – Burgerschap aanpak
20:25 – Efficiënt organiseren
23:30 – Autonomie en spanning
25:45 – Doelenbord in de praktijk
28:20 – Professionalisering doe je samen
30:20 – Adviezen en afsluiting

Het bericht Hoe geef je als meerscholen directeur leiding? verscheen eerst op Tjipcast.