Kıraathane

Alakarga Yayınları’ndan Tanrı’nın Karısı adlı romanı Özlem Akpınar Ciaccio’nun çevirisiyle çıkan Yunan yazar Amanda Michalopoulou konuğumuz. Moderatörümüz Nilüfer Kuyaş. Cesur bir roman, cesur bir yazar. Tanrı’nın bir karısı olsaydı, ne olurdu? Kadına ve evliliğe pek yer olmayan, ataerkil Hristiyanlık geleneğinde, gene de nefsinden sıyrılıp Tanrı ile bir olmaya çalışan, bazıları azize mertebesine ulaşan çok sayıda mistik kadın vardır. Ama Michalopoulou’nun kadın kahramanı azize değil, hepimiz gibi bir insan. En önemli özelliği, Yaratıcı’nın karısı olarak, kendisinin de daha ufak ölçüde “yaratmaya” başlaması. Bir okur yaratması ve o okura hitaben mektup şeklinde yazdığı bir hikâye yaratması, yazmaya başlaması.

Aynı zamanda oyun yazarı da olan Amanda Michalopoulou’nun “Fedra Yanıyor” (Phaedra On Fire) adlı en yeni oyunu 2021 Temmuz ayında Atina Tiyatro Festivali kapsamında Epidauros’ta sahnelendi. Kışkırtıcı, risk almayı seven bir yazarla, yazmak üzerine konuştuk.

Podcast dili İngilizcedir, buluşmanın Türkçe altyazılı video kaydını ise YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz.

Doğu'da karlar altındaki bir yatılı okulun hikâyesini anlatan Okul Tıraşı filmiyle ulusal ve uluslararası festivallerden 30'un üzerinde ödül alan yönetmen ve senarist Ferit Karahan İstanbul Edebiyat Evi'nde konuğumuz oldu.

Politik ve çok katmanlı filmleriyle sinemamıza yenilikçi ve güçlü bir boyut kazandıran Ferit Karahan'ın yönetmenlik serüvenini yapımcı ve senarist Sinan Yusufoğlu moderatörlüğünde konuştuk. Sohbetin kesintisiz kaydını burada dinleyebilirsiniz.

Kumbaracı50’nin sahnesinde önem verdiğimiz iki kitaptan uyarlanmış bir oyun var: Muamma. Gaye Boralıoğlu’nun Mübarek Kadınlar ve Hepsi Hikâye adlı öykü kitaplarında yer alan dört öykü, İsmail Sağır’ın reji yorumuyla tiyatrolaştı ve kadınların “muamma”sını sahneye taşıdı. Bu stüdyo buluşmasında, Gaye Boralıoğlu ve İsmail Sağır'la, Ayşen Güven'in moderatörlüğünde, öykünün oyuna dönüşümü, edebiyat ve tiyatro arasındaki bağ, Muamma’daki oyunculuk üslubu, öykülerde ve oyunda kadınlığa bakış üzerine Gaye Boralıoğlu ve İsmail Sağır'la, Ayşen Güven’in ev sahipliğinde konuştuk.

İstanbul'daki göçmen müzisyenlere kulak verdiğimiz serimizin bu bölümünde, Kongolu bir bateristle birlikteyiz. Farklı bir müzik, farklı bir göç hikâyesi. Ayşen Güven'in Heritier-Boy'la sohbeti ve tabii yine minik bir konser sizleri bekliyor.

Heritier-Boy: Arkadaşlarının ona seslenmeyi tercih ettiği Erick ismini müzik hayatında kullanıyor. Orta Afrika'daki Demokratik Kongo'da doğdu. 28 yaşında. "Müzik, gitmeyi hiç düşünmediğim yerlere seyahat etmemi sağladı her zaman. Müzikle birlikte çok şey öğrendim" diyor. Birçok geleneksel ve klasik müzik aleti çalıyor ama vurmalı çalgılarda ustalaşmış. Çoğunlukla da geleneksel Batı Afrika enstrümanlarıyla müzik yapıyor.

Füruzan Konuşmaları serimizin son konuşması, yazarın en çok bilinen kitaplarından biri üzerine değil, belki de çoğumuzun görmediği, okumadığı bir metin üzerine. Serimize Berlin'den katılan Nazan Maksudyan, Füruzan'ın derlediği sıra dışı bir çocuk kitabından hareketle, yazarın kişiliğini ve hayattaki duruşunu daha iyi anlamamıza yardımcı bir konuşma yapıyor.

Göğsü Kınalı Serçe: Türkiye Hakkında Resimli Kitap (Vom rotgesprenkelten Spatzen: Ein Bilderbuch über die Türkei), Füruzan’ın Doğu Almanya’nın çocuk ve gençlik edebiyatında önemli yeri olan Wera ve Claus Küchenmeister’la birlikte “derlediği” bir çocuk kitabı. 1980 yılında Der Kinderbuchverlag tarafından basılan kitap Doğu Almanya’daki okura, çocuk kitabı estetiğine sadık kalarak, ancak içerik itibariyle kimi zaman daha “yetişkin” bir söylemle Türkiye’yi ve Türkçe edebiyatı tanıtmayı hedeflemiş.

Kitaba adını veren “göğsü kınalı serçe” masalının ve hikâyedeki kıssanın Füruzan için ne anlama geldiği konusunda düşünmekte fayda var. Aslında fırtınadan çok korkan, “eti ne budu ne” bir minik serçe, yine de olası felaket karşısında direnişini sürdürür. Kendi canından hiç söz açmaz, yeryüzündeki diğer sayısız canlıyı korumaktır esas amacı. Diğerkâmdır, dayanışma içindedir. Küçük bir serçenin, küçük bir ülkenin, küçük bir çocuğun sarsılmaz mukavemetine, mütevazı cesaretine, cömert fedakarlığına, kahramanlık taslamadan dünyaya kafa tutmasına hayranlık vardır masalda.

Kitabın merkezinde de ezilmişliği dışlamayan, aşağılanmışları sessizleştirmeyen, dolayısıyla abartıya kaçmayan, ama yine de makul ve mümkün bir umut var. Küçük bir yıldız gibi yanıp sönen bir umut ve direnç.

Şiiri tarihsel ve toplumsal olarak erkeğin bir yeteneği ve etkinliği olarak değerlendirenler son yıllarda şair kadınların çoğalan varlığıyla eril tahakkümün sarsılmasına şaşırmış olabilirler. Şimdiye kadar önemsemedikleri, görmezden geldikleri, "bir hevestir vazgeçerler" dedikleri yerde, bugünün şiirini temsil eden kadınların çoğalan, derinleşen seslerini duyuyorlar. Şair kadınların deneyimleri, mücadeleleri ile Türkçe şiirde yeni bir sayfa açılalı çok oldu halbuki... Bu programda farklı kuşaklardan şair kadınlar, programın YouTube kanalımızda yayınlandığı 8 Mart'ın "birlik dayanışma ve mücadele" ruhuna bir selam vermek için şiirleriyle Mor Pasaj'da.

Serinin yapımcısı ve moderatörü Betül Dünder başta olmak üzere, katılan tüm şairlere, Bengi Özsoy, Beste Naz Karaca, Çağla Meknuze, Duygu Kankaytsın, Meryem Coşkunca ve Petek Sinem Dulun'a teşekkürlerimizle... En sonda, Gülten Akın'ın şiiriyle bize katılan Loli'ye de şükranlarımızı sunuyoruz.

Kerime Nadir'in edebiyat tarihlerinde "popüler aşk edebiyatı" kategorisine sıkıştırılmış romanlarındaki kadınlık meseleleri, modernleşme ve özgürlüğünü arayan kadın kahramanlarını Aslı Güneş ve Didem Ardalı Büyükarman ele alıyorlar.

Yayıncılık Konuşmaları'nda Mesut Varlık, Sözcükler'e odaklanmak üzere Turgay Fişekçi'yi konuk ediyor. “Dergisi olan yayınevleri” diye ayrı bir yayıncı profilinden pekâlâ bahsedebiliriz. Vaktiyle dergi çıkarmış ve sonra pes etmiş olanlar da var. Sözcükler dergisiyle yolculuğuna başlayan Sözcükler Yayınları bugün ardı ardına yayımladığı şiir, deneme kitaplarıyla yolculuğuna devam ediyor.

Sözcükler’in kurucusu ve Yayın Yönetmeni olan Turgay Fişekçi aynı zamanda yayıncılığımızın son otuz yılının da yakın tanıkları arasında. Sözcükler’in yanı sıra, Memet Fuatlı yıllardan bugüne yayıncılığımızı konuştuğumuz bir sohbet.

"Karşılaştırmali Mistisizmler" serimizin bu üçüncü bölümünde, Ahmet Soysal'ın ilk iki konuşmada ele aldığı Daoizm ve Budizm'den de eski bir geçmişe dayanan Hinduizm’in Vedanta geleneğinin doruğu sayılan bir düşünürün, Türkçe’de ilk defa Tanık Özne, Şankara ile Diyalog kitabında (Monokl, 2019) sunulan çeşitli metinlerini ele alacağız. Bu düşünür, Şankara, M.S. 7. yüzyılın sonlarına doğru yaşamıştır.

Cemil Şinasi Türün ile NFT tartışması. Moderatörümüz Mustafa Arslantunalı. Blok zinciri teknolojisi daha çok Bitcoin ve benzeri coin’lerin (ya da jetonların) değer kazanıp birer yatırım aracı haline gelmeleriyle gündeme yerleşmişti. Son bir yıl içinde blok zinciri adlı basit teknolojinin yarattığı yeni bir alan var: NFT (Non-Fungible Token).

“Takas edilemez jeton” anlamına gelen bu terim, aslında bir veri birimi. Dijital bir varlığın biricik, eşsiz ve benzersiz olduğunu, dolayısıyla birbirlerinin yerine geçemeyeceğini onaylamaya, bu eşsizliği blok zincirinde göstermeye yarıyor. Dolayısıyla fotoğraf, video, ses ve benzeri dijital dosyaların kendileri artık birer meta haline geliyor. Orijinal dosyanın kopyasına herkes ulaşabilirken NFT sayesinde dosyanın sahibine telif hakkından ayrı bir sahiplik hakkı verilmiş oluyor.

NFT gelip geçici bir heves mi, yoksa dijital ortamda telif haklarının korunmasını sağlayabilir mi? Dijital olan şeyler sonsuz bir şekilde çoğaltılırken mülkiyet sahipliğinde direnmek gibi eski moda bir ısrarın teknolojiye yamanması mı, yoksa bir süre sonra dijital ekonominin temellerinden biri haline gelecek bir potansiyeli var mı?