Kıraathane

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) bireysel başvuru hukuku üzerine uzmanlaşmış bir insan hakları hukukçusu ve avukat olan Benan Molu'dan hepimizin haklarını ilgilendiren çok önemli bir konuşma. Türkiye’nin ifade ve basın özgürlüğü alanındaki mevzuat ve uygulamaları, uzun yıllar boyunca AİHM'in çok sayıda ihlal kararına konu oldu. Bu kararlara göre Türkiye, ifade özgürlüğünü en fazla ihlal eden Avrupa Konseyi üyesi devleti.

Bu konuşmada, ulusal ve uluslararası insan hakları kurumlarının hazırladıkları raporlarda en sık öne çıkan, ifade özgürlüğünün kullanımının karşısında engel olduğu düşünülen ve Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan adlî istatistiklere göre de en çok dava ve mahkûmiyet kararı konusu yapılan Türk Ceza Kanunu ve Terörle Mücadele Kanunu maddeleri, Türkiye ile ilgili son dönemde öne çıkan Anayasa Mahkemesi, AİHM ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi kararları ışığında ele alınıyor.

Ümit Kurt ile Mert Kayhan'ın Tarih-i Ahval & Ahval-i Tarih serisinden bir sohbet. Mustafa Reşat, İstanbul’da 24 Nisan 1915’te gerçekleştirilen Ermeni cemaatinin önde gelen figürlerinin tutuklanması ve tehcir edilmesi operasyonunda kilit rol oynar. Söz konusu kişilerin listesi Mimaroğlu’nun direktifleriyle hazırlanır ve gözaltına alınan Ermeni aydınların sorgularını bizatihi kendisi yapar. 1917-1918’de Çankırı ve Bolu Mutasarrıfı olan Mustafa Reşat, 1919’da tutuksuz olarak yargılanırken İngiliz yetkililer tarafından 10 Mart’ta tutuklanır ve daha sonra 31 Mayıs 1920’de Malta’ya götürülür. 9 Ekim 1922’de Malta’dan geri gönderilen son kafileyle İstanbul’a döner ve yeni kurulan Cumhuriyet'in bürokratik kadrolarında kendine yer bulur. 1934’te ise Şura-yı Devlet (Danıştay) Reisliğine kadar yükselir. Bu bölümde Osmanlı'dan Cumhuriyet'e bürokraside kritik roller üstlenmiş bu bürokrata odaklanıyoruz.

"Karşılaştırmalı Mistisizmler" konuşma serimizi, Daoizm, Budizm ve Hinduizm'e birer mistik ve eseri üzerinden baktıktan sonra, Tasavvuf'la noktaladık.

Ahmet Soysal, bu bölümde, ilk üç konuşmada gezindiği coğrafyalardan daha Batıya ve yakın tarihe gelerek, İslâm Tasavvufu olgusuna sentetik bir bakış denemesi gerçekleştirdi. Bu aşamada, Suhreverdî ile İbn Arabî ’nin çeşitli metinleri bize ışık tuttu.

Sevengül Sönmez ve Yalçın Armağan'ın hazırladıkları Yayıncılık Tarihi Konuşmaları serimizin bu sezonki ikinci buluşmasında konumuz, “Ferit Edgü’nün Ada Yayınları.” Edgü, İlhan Berk’in kendisine teslim ettiği şiir dosyasını yayımlamak için Ada Yayınları’nı kurduğunu söyler ama bu girişimi bir “heves” olmakla kalmaz, zaman içinde Edip Cansever, Tomris Uyar ve Tezer Özlü gibi önemli şairlerin ve yazarların kitaplarını da yayımlayan etkili bir yayınevine dönüşür. J.L. Borges ya da A. Ginsberg gibi o güne kadar kitapları çevrilmemiş yazarlar Ada Yayınları sayesinde Türkçeye kazandırılır.

Ada Yayınları’nın kuruluş yıllarına ve Ferit Edgü’nün yayıncılığımıza katkılarına Sevengül Sönmez ve Yalçın Armağan'ın rehberliğinde bakıyoruz.

Aksu Bora’nın iki kitabı 2021 sonunda yeniden ve genişletilmiş olarak vücut buldu. "Feminizm Kendi Arasında" kitabı için yazdığı yeni önsözde “Başka tür bir hafıza kaydı” dediği denemelerini “Unutuşun kara deliklerine karşı hatırlayarak devam etmenin işaretleri” diye tanımlıyor. Daha da önemlisi, bu denemeler, birlikte düşünmeye ve yeni ortaklıklar üretmeye bir çağrı.

"İradenin İyimserliği" ise, on beş kadının yazılarını içeren sıkı bir derleme, kadınların ne çok alanda görünür olmaya başladığına, nasıl yeni yollar açtıklarına dair bir tanıklık. Ama çok önemli bir meselesi daha var. Aksu Bora şöyle tanımlıyor: “Feminizm saldırı altında. Kadınlara yönelik bir saldırının da parçası olduğu, feminizmin temelindeki eşitlik ve özgürlük mücadelesine karşı bir saldırı bu. Size saldırıldığında, ister istemez savunmaya geçersiniz. Ben kadınların bundan fazlasını yaptıklarını görüyorum. Kitaptaki her yazı, işte bu fazlayı gösteriyor. Sanattan balıkçılığa, her alanda kadınlar varlar, giderek daha fazla, giderek kendilerinin daha farkında olarak.”

İşte bu yüzden yeni basımın önsözüne, Ursula Le Guin’den aldığı “Kaybedecek vakit yok” cümlesini başlık yapmış Aksu Bora. Çünkü, diyor, “eylem bizi dönüştürür, güçlendirir, özgürleştirir.” Çünkü kendini gerçekleştirmek eylemektir. Çünkü irade, iyimserdir. Aksu Bora’yı 24 Şubat 2022 akşamı Kıraathane binasında konuk ettiğimiz bu sohbette, “Yol Açan Kadınlar” radyo belgesliyle ödül alan, feminizm ve siyasal düşünce üzerine birçok kitabın editörlüğünü yapan Nacide Berber moderatörlüğü üstlendi.

Nocilla Rüyası adlı romanı 2006'da yayımlandığında, o güne dek sadece şiirleri yayımlanmış fizikçi Agustín Fernández Mallo, İspanyol edebiyat çevrelerinde yepyeni bir soluk, yepyeni bir enerji etkisi yaptı. Ardından, Fernández Mallo'nun Nocilla Projesi adını verdiği üçlemenin diğer kitapları olan Nocilla Deneyimi 2008'de, Nocilla Laboratuarı ise 2010'da okura ulaştı. Fernández Mallo, bu üç kitap sayesinde bugün post-postmodern edebiyat tartışmalarının simge isimlerinden biri, en azından ilk dönem kitaplarında izlediği yönteme verilen isimle de "post-şiirsel" estetiğin en önemli temsilcisi. Fernández Mallo'nun Nocilla Projesi, İspanya'da deneysel şiir yazan ve edebiyatın diğer alanlarında yenilikçi eserler veren bir kuşağın "Nocilla Kuşağı" olarak anılmasına da yol açtı.

Yayın hayatına başladığından beri üslubuyla da yenilikçi çağdaş dünya yazarlarının kitaplarını çevirmeye ağırlık veren Harfa Yayınevi, Nocilla Rüyası'nı 2021'in son aylarında Sena Akalın'ın çevirisiyle Türkçeye kazandırdı. Yayınevi üçlemenin diğer iki cildini de 2022 ve 2023'te okura sunmayı planlıyor.

Fernández Mallo ile çok kapsamlı bir sohbet sunuyoruz: İspanyol yazarla hem Nocilla Projesi hem de onu izleyen Trilogia de La Guerra (Savaş Üçlemesi) romanını, yanı sıra, El Hacedor (de Borges), Remake adıyla Borges'in Yaratan'ını "yeniden yaratan" kitabını, post-şiirsel edebiyatın imkân ve sınırlarını, ve günümüzde edebiyatı, sanatı kavramanın bir aracı olarak Çöpün Genel Teorisi'ni konuşuyoruz.

Podcast dili İngilizcedir, buluşmanın Türkçe altyazılı video kaydını ise YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz.

2021 Yaşar Nabi Şiir Ödülü'ne Hoş Koku kitabıyla değer görülen Emre Söylemez Şiir Gecesi'nin konuğuydu... İlk kitaplar her zaman şairler ve şiir ortamı için işaret fişeği özelliği taşırlar. Şairlerin çıkış noktalarını gösterdikleri kadar geleceklerine ilişkin ipuçları da sunarlar.

Bugünün genç ve ilk kitap sahibi şairlerini, dünün ilk kitabıyla birlikte gelişip var olmuş şairlerini aynı anda buluşturmayı amaçlayan Şiir Gecesi'nde, bu kez hem Emre Söylemez şiirini hem de bu şiirin ve bu şairin Cahit Zarifoğlu'nun İşaret Çocukları ile açık ve kapalı akrabalıklarını Ömer Erdem'in evsahipliğinde konuştuk.

2003 yılından itibaren, Hakkâri bölgesinde sözlü kültür derleme çalışmaları yapmaya başlayan, sözlü kültür üzerinden şekillenen müzikal zenginliği günümüz dinleyicisine ulaştırmaya çalışan LaWje grubu, davetimiz üzerine stüdyoya girerek, Kıraathane için bir Ev Konseri gerçekleştirdi. Çekimini YouTube kanalımızda yayınladığımız bu özel konseri burada dinleyebilirsiniz.

Sevengül Sönmez ile Yalçın Armağan'ın Yayıncılık Tarihi Konuşmaları 2019'da binamızda gerçekleşen buluşmalar sonrasında, uzun bir pandemi arasının ardından bu kez stüdyomuzda başladı. Edebiyat tarihini, yalnızca metinler tarihi olarak yorumlamak yerine, metni çevreleyen yapıları da dikkate alarak daha geniş bir perspektiften yeniden yazmak mümkün. Edebî metnin dolaşıma girmesi, kabul görmesi ve bu yolla edebiyat tarihine mal olmasında en önemli aktörlerden biri yayıncılar elbette. Bu yüzden de yayıncıların konumunu, tercihlerini, imkânlarını bilmeden edebiyata dair konuşmak her zaman eksikle malul.

Bu sezon Kıraathane’de gerçekleştireceğimiz “Yayıncılık Tarihi” konuşmalarının ikinci serisinde, Türkiye’de yayıncılığın 1960’lardan 1990’a kadar nasıl şekillendiğini, edebiyat kanonunun oluşmasında ne tür bir etki yaptığını dönemin üç önemli yayıncısı ve yayınevi üzerinden tartışmaya çalışacağız: Oğuz Akkan’ın Cem Yayınevi, Ferit Edgü’nün Ada Yayınları ve Erdal Öz’ün Can Yayınları.

Bu ilk buluşmamızda konumuz, “Oğuz Akkan’ın Cem Yayınevi”. Oğuz Akkan, 1964’te kurduğu Cem Yayınevi’nde Nâzım Hikmet, Sabahattin Ali, Orhan Kemal, Bekir Yıldız başta olmak üzere Türkçenin önemli yazarlarının kitaplarını yayımlarken en başta “Nobel Yayınları” dizisi olmak üzere dünya edebiyatının önemli metinlerinin Türkçeye çevrilmesini sağladı. Cem Yayınevi’nin kuruluş yıllarından -özellikle 1965’te Türkiye yayıncılığının hareketlenmesi çerçevesinde- 1990’lara uzanan serüvenini ve Oğuz Akkan’ın yayıncılığa katkılarını Sevengül Sönmez ve Yalçın Armağan anlattı.

Murat Daltaban bir gün Özlem Daltaban’a “Ben ormanda tiyatro yapmayı hayal ediyorum” diyor ve macera başlıyor. Önce DotOrman’da deneyimi... Ardından Nilüfer Kent Tiyatrosu’na da ormanda bir sahne kazandırıyor ikili. Ormanda tiyatro artık hayal değil, gerçek.
Hem Türkiye'de tiyatronun hayat memat kavgasını hem de genel olarak sanatın, özel olarak da performans sanatlarının ekolojiyle ilişkisini ve bu ilişkiyi anlatıdan deneyime dönüştürme egzersizi olarak "ormanda tiyatro"yu, Murat Daltaban ve Özlem Daltaban'la, Ayşen Güven’le konuşuyor.