Kıraathane

Argonotlar güncel sanat yayını ile ortak bir programımızda Nergis Abıyeva’nın Argonotlar’da yayımlanan "Plautilla Nelli ve Son Akşam Yemeği" yazısı üzerinden Rönesans’ın az bilinen, unutulmuş, unutturulmuş sanatçı kadınlarına bakıyoruz. Giorgio Vasari’nin Sanatçıların Hayat Hikâyeleri kitabında yer verdiği dört sanatçı kadından biri olan Nelli’nin sanat tarihindeki yerini inceliyoruz.

Ümit Kurt ve Rober Koptaş, Ermeni entelektüel tarihinin köşebaşı isimlerinden Yervant Odyan'ı ve onun Lanetli Yılları'nı konuşuyorlar. Meşrutiyet'in ilanından bir süre sonra İstanbul'a dönen, farklı gazete ve dergilerde günlük yazılar, tefrika öykü ve romanlar yazan; mizahı kaleminden hiç eksik etmeyen deyim yerindeyse "larger than life" bir yazar/entelektüel İstanbul Yeniköylü Yervant Odyan. Bu programda Kurt ve Koptaş uzun bir zaman sonra ilk defa Türkçeye kazandırılan Odyan'ın tehcir ve soykırım yıllarında başından geçenleri anlattığı Lanetli Yıllar'ı odaklarına alıyorlar.

Farklı bir Şiir Gecesi. Odağında, Holokost üzerine bir belgesel şiir kitabı olan tutanak (Almanca nachschrift) var. Konusunun soykırım olması, onu en baştan zor, belki de olanaksız bir edebî ödevin parçası kılıyor, çünkü, diyor Friedrich Achleitner, tutanak’ın sonsözünde: “Nasyonal sosyalist imha ne betimlenebilir ne de temsil edilebilir. Asıl gerçekliği aktarabilecek bir araç, bunun yerini tutabilecek bir gerçeklik yoktur. Her deneme abartılamaz olanın abartılmasıyla sonuçlanır, böylece sonunda ulaşılan ikincil bir gerçeklik ya da kitsch olur”.

İtiraz etmek olanaksız bu cümlelere, ancak soykırımları aktarmanın yollarını da bulmak zorundayız. Peki ama nasıl? Heimrad Bäcker nasıl yapmıştı? Heimrad Bäcker tutanak’ı, tamamen fail ve kurbanlara ait otantik metinlerden yaptığı alıntılarla kurmuş. Yapıt bu yolla belgesel niteliği kazanmış. Ancak fail metinleri oldukları halleriyle bırakılamayacağı, çünkü hepsi birer hissizleştirme ve örtbas etme örneği olduğu için deşifre edilmeleri gerekiyor. Bu amaçla Bäcker yüzyıl avangartlarının tekniklerini kullanmış. Böylelikle yüzyılın en büyük vahşeti, yüzyıl avangartlarının edebi kazanımlarıyla deşifre edilerek bize ulaştırılmış. Bu tutanak’ı yüzyılın en ilginç ve önemli yapıtlarından biri kılıyor, soykırımın edebiyatta temsili üzerine düşünürken görmezden gelinemeyecek bir yapıt yapıyor onu.

tutanak'ın Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan Türkçe edisyonunun çevirmenlerinden Erhan Altan 10 Mart 2022 akşamı Kıraathane'de konuğumuzdu. Altan, bize hem kitaptan bölümler okudu hem de Heimrad Bäcker ve yazdıkları üzerine katılımcılarla sohbet etti.

Binbir Gece Masalları'nın (The Arabian Nights) şair ve çevirmen Yasmine Seale tarafından Arapçadan İngilizceye yapılan yeni tercümesi, Paulo Lemos Horta'nın editoryal notlarıyla birlikte W.W. Norton yayınevince 2021 sonbaharında yayımlandı. Bu programda dünya edebiyatının köşetaşı ve tükenmez ilham kaynağı olan bu olağanüstü kitabı en yeni çevirmeni Yasmine Seale ile konuşuyoruz.

Podcast dili İngilizcedir, buluşmanın Türkçe altyazılı video kaydını ise YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz.

Bu programda, editörü Eda Sezgin’le, İletişim Yayınları Sanat Hayat Dizisi’nden yayımlanan Sanat ve Ekoloji kitabı üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyoruz. Moderatörlüğü Ayşen Güven yapıyor.

Günümüzde dinamik bir toplumsal-politik hareket olarak ekolojinin sanatçılar, küratörler, kurumlar ve eleştirmenler için bir cazibesi var; sanat üretimlerinin de konunun acilliği ve vahametinden kaynaklı bir dokunulmazlığı. Oysa bu sergi ve sanat pratiklerinin kimi zaman tam da kendisi, ya yaklaşımı ya da icrası ve koşulları gereği ekoloji karşıtı bir yerde konumlanabiliyor. Yakın zamanda çıkan Sanat ve Ekoloji. Sanat/Yaşam/Üretim, sanat ve ekoloji ilişkisinin kafalarda oluşturduğu bu ve benzeri sorunlara, ortaya çıkardığı çelişki ve açmazlara politik ekoloji ekseninden bakmayı amaçlıyor.

Türkiye'nin en önemli yaratıcılarından birinin, değerli besteci İlhan Usmanbaş'ın hayatını ve eserini kutladık evimizde. İlhan Usmanbaş'ın müziğinde iki ayrı anlayışı yansıtan Çizgiler ve Yaylı Dördül İçin Adagio-99 adlı eserlerini dinleyeceğimiz ev konserimiz, özel bir sunumla başlıyor. Arpist İpek Mine Sonakın'ın, kendisinin de kompozisyon hocası olan İlhan Usmanbaş'ın bestecilik dilini ve çağdaş sanata bakışını anlatacağı sunumun ardından müziğe kulak veriyoruz.

Program

--- Çizgiler : Klarnet, Gitar, Vurmalılar ve Piyano (1986)

Erhan Birol (gitar), İnci Yakar Birol (piyano), Ebru Mine Sonakın (klarinet), Okan Akan (vurmalı çalgılar).

--- Yaylı Dördül için Adagio-99 (1999)

Ülkü Koper (keman), Leyla Berk (keman), Vesile Deniz Yücel (viyola), Murat Berk (viyolonsel).

Emre Can Dağlıoğlu'nun derlediği Arapların 1915’i: Soykırım, Kimlik, Coğrafya, İletişim Yayınları'nca Kasım 2021'de yayımlandı. Kitapta Emre Can Dağlıoğlu'nun kaleme aldığı "Korkunun Propagandası: Ermeni Soykırımını Bir Bedevi Asilzadesinin Kaleminden Okumak" makalesinin yanı sıra, Hamit Bozarslan, Nora Arissian, Samuel Dolbee, Anna Aleksanyan, Narine Margaryan, Keith David Watenpaugh, Victoria Abrahamyan, Şule Can ve Rashid Khalidi'nin makaleleri yer alıyor.

Yayınevinin notundan aktarırsak, bu kitap: "Ermeni soykırımı çalışmalarına yeni bir bakış açısı kazandırıyor, soykırımın tarihlendiği 1915 ve sonrasını Arap coğrafyası açısından ele alıyor. Bunu yaparken tarihi de dahil ediyor, 1915’i 'sabitlik'ten çıkarıp, daha öteye bakmamıza olanak sağlıyor. Yeknesak bir soykırım anlayışı yerine, yerelliklere ve bu yerellik ilişkilerinin ortaya çıkardığı farklılıklara odaklanıyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun Arap vilayetlerine tehcir edilen Ermenilerin karşılaştıkları politikalar, Ermeni soykırım anlatılarında her daim karşımıza çıkan çölün aynı zamanda bir hayatta kalma aracı olabilmesi, soykırımın bugüne değin süren etkileri, Arapların soykırım karşısındaki tutumları, soykırımda basın-yayın organlarının etkisi, zorla evlendirilen Ermeni kadınların ve yetim çocukların kurtuluşu ve kurtulamayışı gibi hususları içeren bu çalışma, Ermeni soykırımını ve sonrasını anlamak için yeni bir ufuk açıyor."

Tıpkı bu tarifteki gibi sabitlikten, yeknesaklıktan kurtulmuş bir bakışla, ufuk açıcı bir tartışma sunuyoruz bu yayında. Emre Can Dağlıoğlu'nun editörlüğünü yaptığı kitap üzerine anlatacaklarını, Yektan Türkyılmaz'ın soru ve değerlendirmeleri eşliğinde dinliyoruz.

Yayıncılık Konuşmaları'nda bu kez yolumuz Ankara'ya düşüyor. Dipnot Yayınları'ndan Emir Ali Türkmen ile yayınevinin yirmi yıllık hikâyesini ve bugününü konuştuk. Elbette yayıncılığımızın Ankara'dan nasıl göründüğüne dair bir sohbet de oldu bu. Bağımsız, butik, küçük, dar bütçeli yayınevleriyle sürdürdüğümüz bu söyleşi dizisinin değer bölümleri gibi Dipnot'la sohbetin moderatörlüğünü de Mesut Varlık üstlendi.

Japon edebiyatçı Haruki Murakami eserleriyle sinemaya ilham vermeye devam ediyor. Özellikle 2018 tarihli Beoning (Şüphe) ve bu yıl ödül sezonunun gözdesi hâline gelen Drive My Car dünya çapında ilgi gördü. Ağırlıklı olarak bu iki film üzerinden, Murakami edebiyatında sinemasallık ve sinemadaki Murakami uyarlamaları üzerine Ayşe Görkem Kozanoğlu ile Şenay Aydemir'in sohbetini dinleyebilirsiniz.

İlkbahar 2022 sezonumuzun bizim için sevinçli anlarından birinde, Kıraathane İstanbul Edebiyat Evi olarak Baltık Yazarlar ve Çevirmenler Merkezi, İsveç Araştırma Enstitüsü ve İsveç Yazarlar Birliği ile birlikte başlattığımız “Gotland’da Üç Hafta” programımızın ilk "yolcuları" olmaya hak kazanan Birgül Oğuz ve Deniz Gedizlioğlu'nu İsveç'e uğurlamıştık.

Zaman hızla geçti. Birgül Oğuz ve Deniz Gedizlioğlu Gotland adasındaki Visby şehrinde Baltık Yazarlar ve Çevirmenler Merkezi'ndeki misafirliklerini tamamlayıp kısa süre önce Türkiye'ye döndüler. Ve bizi kırmadılar; deneyimlerini taze taze paylaşmak üzere Kıraathane stüdyosunda konuğumuz oldular. Bu yayında hem onlardan Gotland serüvenlerini dinliyoruz hem de "Uzakta Yazmak" başlığıyla, işi kelimelerle olan, işyeri yazı masası olan insanlar evlerinden, ofislerinden, alıştıkları çevreden uzaklaşarak, farklı bir iklimde, farklı insanlar arasında, farklı bir yazı masasında çalıştıklarında, bu değişimin üretimlerine nasıl yansıdığını öğreniyoruz.