Kıraathane

Müzik endüstrisine giren ilk dengbêj kadınlardan olan Vanlı Dengbêj Gazin 2018'de hayatını kaybettiğinde, dağarcığındaki müzikal ve kültürel birikimin yazıya ve dolayısıyla geleceğe aktarılması için uğraşıyordu. Yaşamı boyunca, sesini kamusal alanda duyurma, dengbêj geleneğini ve Kürt kültürünü sürdürme arzusu, ulaşabildiği bütün kadınların seslerini yükseltmeleri için bir çaba içinde olmasına da yol açmıştı. Kürtçe ve Türkçe olarak Aram Yayınevi tarafından yayımlanan ez Gazîn im, erken ölümüyle kesintiye uğrayan bu çabanın görünür olması, mücadelesinin kayda geçmesi ve dengbêjliğin esas taşıyıcısı olan kadınların haklarının teslim edilmesine katkısı olması umuduyla hazırlandı.

ez Gazîn im'de Gazîn konuşuyor, anlatıyor, ailesi, yakınları, yol arkadaşları eşlik ediyor. Giriş yazılarında da vurgulandığı gibi, bu aynı zamanda pek çok kadının da hikâyesidir. "Gazîn’in hikâyesi bu açıdan sadece bir duyulma çabasının değil, aynı zamanda Kürt kadınlarının seslerinin, nasıl giderek kendi acılarını, ihtiyaçlarını ve taleplerini duyurmak için bir araç hâline dönüştüğünün de hikâyesidir. (…) Gazîn ne kadar sıradışı ve özel bir kişilik olarak karşımıza çıksa da, hayat hikâyesinde birçok kadının yaşadıklarının yankısını duyabiliyoruz. Bu kitabın anlattıkları o açıdan hepimize bir ilham kaynağı olabilir, olmalıdır."

Kıraathane'nin bu stüdyo sohbetinde, kitabı hazırlayan Gazîn'in dostları Ergun Sibel Yücel ve Marlene Schäfers, Dengbêj Gazîn, ez Gazîn im kitabı ve dengbêj kadınlar üzerine söyleştiler. Onlara K24 Genel Yayın Yönetmeni Mustafa Arslantunalı eşlik etti.

Göçmen müzisyenleri konuk ettiğimiz serimizin bu ikinci buluşmasında klavye sanatçısı, piyano ve orgun yanı sıra melodikayı da performanslarında kullanan Suriyeli müzisyen Hamode'nin hikâyesini ve müziğini dinliyoruz. Mini konserimizde, Hamode'ye gitarda Yusuf Soner, kahonda Muharrem Heykel eşlik ediyor.

Hamode Sheikh Ali 1983 doğumlu. Melodika ile müzik yapıyor. Suriye Kürtlerinden. Kürtçe, Arapça ve Türkçe şarkılara eşlik ediyor. Bölgenin geleneksel müziğiyle batı müziğini sentezleyen tarzda bir müziği, İstanbul'un çeşitli yerlerinde farklı müzisyenlerle birlikte icra ediyor.

1926 doğumlu Rober Haddeciyan, 1946’dan beri faal olarak gazetecilik ve yazarlık kariyerine devam ediyor. İstanbul'da hâlâ yayımlanmakta olan iki Ermenice gazeteden biri olan Nor Marmara’nın yayın yönetmenliğini de yapan 96 yaşındaki Haddeciyan’ın tiyatro, şiir, deneme, roman, eleştiri ve edebiyat tarihi gibi alanlarda kaleme aldığı onlarca cilt eseri var.

Mehmet Fatih Uslu bu konuşmasında, iki romanı Tavan (Arasdağ) ve Tavan’ın Öte Yanı'nı (Arasdağin Miüs Goğmı) merkeze alarak Haddeciyan’ın yazarlık birikimini değerlendirdi. İstanbul Edebiyat Evi'nin etkinlik odasında buluşan bir grup önünde yapılan konuşma katılımcıların soru ve yorumlarıyla devam etti.

Parasız Yatılı Füruzan'ın 1971'de yayımlanan ve ana-kız ilişkilerine odaklanan on iki öyküden oluşan kitabıdır. "Füruzan Konuşmaları" serimizde yazar Aslı Tohumcu bu kitabı, akademik bir bakışla ya da eleştirmen gözüyle değil, tamamen Füruzan'ın buradaki öykülerinin kendi yazar olma sürecindeki etkisine odaklanarak ele alıyor.

Tohumcu'nun konuşma notu şöyle: “Bu konuşma, ’benim’ Füruzan Olayı’mdan bahsedecek. Füruzan’ın Parasız Yatılı’sının yazar olma kararıma etkisinden, Füruzan’la Parasız Yatılı’da özellikle bir öykü aracılığıyla kurmaya çalıştığım akrabalıktan ve Füruzan’ın edebiyatı gibi asla bozulmayan, hep dimdik, hep derli toplu topuzundan, duruşundan…”

İletişim Yayınları'nca kısa bir süre önce yayımlanan Osmanlı’da Marksizm ve Sosyalizm: Yeni Kuşak Çalışmalar adlı kitaptan yola çıkan bir tarih konuşması. Osmanlı İmparatorluğu’nda önceki kuşakların ürettiği mevcut literatürün temelsiz iddialarına karşın yeni kuşak çalışmalar hem sınıf çalışmaları hem de sosyalist düşünce alanında yeni bir anlatıyı inşa ediyor. Osmanlı İmparatorluğu’nda sınıf oluşumları üzerine çalışmalar yapan yeni bir kuşak, İmparatorluğun bütün cemaatlerinin değişik dillerinde ve farklı cemaatlerin mensuplarının birbirleriyle ilişki içerisinde sosyalist ve Marksist düşüncenin farklı damarlarını ne şekilde savunduklarını ortaya çıkarıyor.

Kitabı derleyen Y. Doğan Çetinkaya ile Stefo Benlisoy, Osmanlı İmparatorluğu'nda Marksizmin ve sosyalizmin ne şekilde geliştiğini ve bunun tarihyazımı için anlamını, bu kitabın konusu olan yeni kuşak çalışmalar ışığında tartışıyorlar.

Levent Kavas'tan yine eski Yunan'a bakan, bizi Σωκρατέω (Sokrateslemek) üzerine düşünmeye çağıran bir felsefe konuşması. Levent Hoca'nın konuşmaya ilişkin notu şöyle:

"Felsefe tarihinin depreşip duran uyuzundan söz edeceğiz: Sokrates sorunundan. Belirtileri nedir, nasıl baş gösterir, çağdan çağa nasıl bulaşır, kaşımak gerekir mi, sağaltılabilir mi, sağaltmak gerekir mi, unutursak geçer mi? Sokrates’i kimler tatlı tatlı kaşır, kimler kendisine uyuz olur?"

Bu sezon, yedi bölümlük bir "Füruzan Konuşmaları" serisi düzenledik. Onun kitaplarına derinlikli ve eleştirel bir bakışla yaklaşarak, edebiyatını daha iyi anlamaya çalışarak, yeni kuşak okurların Füruzan'ı daha iyi tanımasını, daha fazla merak etmesini ve daha çok okumasını sağlamayı amaçlayan bir seri bu.

Serinin ilk konuşmacısı Erol Köroğlu bu yayında 47'liler romanını ele alıyor. Füruzan’ın 1974’te yayımladığı 47’liler romanında 12 Mart 1971 askerî darbesinin ardından solcu gençlere yönelik baskı ve yakalandıklarında maruz kaldıkları işkenceleri odağına alır. Özellikle içerdiği işkence sahneleri ve solcu gençleri temsili açısından eleştirilmiş ve üzerinde çok az durulmuştur. Oysa roman, başkahramanı Emine’nin, hapisten salıverildikten sonra kendini sağaltmaya çalışırken sadece yaşadığı işkencelerle değil, tüm geçmişiyle hesaplaşmasını okura sunan bir zihin temsili biçiminde ilerler. Emine’nin geçmişine bir hatırlama süreci üzerinden ulaşıyor olmamız, son derece karmaşık ve incelikli bir anlatı evreninin kurulmasına yol açıyor. Bu konuşma, romanın öyküsünü ustalıklı anlatı tekniğinin inceliklerine dikkat çekerek tartışıyor.

Ölümünün üzerinden yüz yılı aşkın süre geçmesine rağmen hâlâ güncel bir şairden söz açıyoruz. Doğu-Batı sorunsalının ulanarak yumaklandığı bir süreçte, şiirleri ile bağdaş fikirlerin şairi olarak nedir Tevfik Fikret'i bunca güncel kılan? Bir vesileyle konuşuluyor, tartışılıyor, hakkında yeni kitaplar yazılıyor.

Son olarak Turgut Çeviker onu yeniden ele aldı, hayatının ve sanatının ayrıntılarında yeniden düşünmemizi sağladı. Koç Üniversitesi Yayınları'nın başlattığı Armağan Kitaplar dizisinin ilk cildi Turgut Çeviker'in büyük bir arşiv çalışması sonucunda titizlikle, eski ve yeni yazılardan derlediği Tevfik Fikret kitabına ayrıldı. Kıraathane İstanbul Edebiyat Evi'nin bu Şiir Gecesi'nde bu kez Tevfik Fikret'i konu, Turgut Çeviker'i konuk ettik. Ömer Erdem'in moderatörlüğündeki buluşmanın kaydını burada dinleyebilirsiniz.

İstanbul'daki göçmen müzisyenlerle dayanışmak, onların müziğine ve hikâyelerine kulak vermek amacıyla başlattığımız Göçün Müziği serimizde, performans ve sohbetin bir arada olduğu ilk buluşma: Konuğumuz Suriyeli Rap'çi Zain, moderatörümüz Ayşen Güven.

Zain Suriye'nin Humus şehrinden geliyor. 2008 yılından beri Rap söylüyor. "Zorlu bir gerçeklik içinde tutku dolu yaşayan bir neslin sokak imgesini aktarmak için Rap ile farklı müzik türlerini birleştirdiğim bir sanatsal kimliğim var" diyor. Herkesin iletmek istediği bir mesajı olduğuna inanıyor. Esas amacı, git gide yayılan stereotipleri yıkmak. "Ve," diyor, "bunun için kendimden başlıyorum."

Kıraathane'de kuruluşumuzdan beri bizim de bir parçası olduğumuz, kimimizin kuşaklardır "mahallesi" bildiği, kimimizin kendini hep "misafir" saydığı bir semti, bir anlamda yerimizi yurdumuzu konuşuyoruz. Konumuz: Beyoğlu. Üç yıl boyunca Beyoğlu’yla ilgili yazılı kaynakları tarayan, kent çalışmaları, tarih ve sosyoloji disiplinlerinin içinden Beyoğlu'na bakmış metinleri okuyan, ayrıca Beyoğlu üzerine yazılmış roman, deneme ve hatıratları da bu incemeleye dahil ederek, “Arafta Bir Beyoğlu” çalışmasını gerçekleştiren ekipten Araştırma Uzmanı Aslı Sarıoğlu, akademisyen Eda Yiğit'in moderatörlüğünde anlatıyor.

Beyoğlu'nu, Beyoğlu'ndaki evimizde, yani Kıraathane binasında 10 Ocak 2022 akşamı buluşup konuştuğumuz bu etkinliğin kaydını burada dinleyebilirsiniz.