Kıraathane

Levent Kavas'ın felsefe sohbetleri artık bir Kıraaathane klasiği haline geldi. Hocamız bu sezonda Eski Yunan'a dönüyor yüzünü. Serinin bu ilk konuşmasında felsefe öncesine bakıyor. Her zamanki gibi Levent Kavas'ın kendi notuyla sunuyoruz:

“‘Sokratesöncesi’ nasıl uydurulur? Felsefe metinleri nasıl kırılır, nasıl kurulur? Aristoteles’e güven olur mu? Anaksimandros öyle demiş midir? Herakleitos’un “logos kırıntısı” var mı? Parmenides konusunda Deneyci Sekstos’a mı kulak vermeli, Popper’a mı bakmalı? Empedokles muskası nasıl çözülür? Felsefeciler felsefecileri niye yakmak ister? Elle tutulur en eski felsefe yazması, yanardağ kavrukları, daha neler neler. Peki bunların hepsini nasıl derleyip toplamalı?”

Türkiye’de akademi içinde ve dışında yapılan toplumsal cinsiyet ve kadın çalışmalarının kırk yıllık bir geçmişi var. Bir disiplin olarak bu çalışmalar, bilginin doğasını değiştirebilecek bir sorgulamayı başlattı ve bunu kadınların farklı düşünce, deneyim, gereksinim ve ilgilerinin olduğunu gösterip, odağı erkek merkezcilikten kaydırarak yaptı. Bu disiplinin gelişimini, yapılan özgün araştırmalara ve üniversitelerde sunulan eğitim programlarına odaklanarak yapacağımız bir değerlendirme, kazanımlarımız kadar eksikliklerimizi de içermeli ve disiplinin geleceğine yönelik ipuçları vermeli.

Bugünden vurgulanabilecek bir nokta ise, toplumsal cinsiyet ve kadın çalışmaları alanında dikkatli, uyanık ve eleştirel olunması gereken bir dönemden geçtiğimizdir. Muhafazakâr politikalar, kadınları iktidardan uzaklaştırıyor, kaynaklara erişimlerini engelliyor ve ekonomiye/üretime katılımlarını desteklemezken ev kadınlığı/annelik rollerini güçlendiriyor; üstelik bunları 'kadın dostu olma' adına yapıyor. Bu politika ve uygulamaların toplumsal cinsiyet ayrımcılık ve eşitsizliklerini artırıcı etkilerinin, feminist eleştirel çalışmalar ile ortaya çıkartılması, Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve kadın çalışmaları yapanlara düşen önemli bir sorumluluktur.

Bu sorumluluğun bilincinde olanların neler yaptıklarına ve daha neler yapılabileceğine odaklanan bir değerlendirme için Gülşah Şenkol'un moderatörlüğünde Yıldız Ecevit'e kulak verdiğimiz bu programın kaydı 21 Haziran 2021'de yapıldı.

2.2.22: Bu tılsımlı tarihte yüz yıl önce, yani 1922'de, hem James Joyce'un kırkıncı yaş günü hem de başyapıtı Ulysses'in basım günü kutlanıyordu.

James Joyce’un Ulysses’i bugün dünyanın üzerinde en çok çalışılan, tartışılan kitaplarından biri. Armağan Ekici, Joyce’un doğumunun 140’ıncı, Ulysses’in yayımlanışının 100’üncü yıldönümü olan 2 Şubat 2022’de Kıraathane'nin YouTube kanalında yayınlanan bu konuşmasında, kitabın yüz yıl boyunca nasıl okunduğunu, ondan sonra gelen yazarları nasıl etkilediğini, Oğuz Atay ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın kendi meselelerini anlatırken Ulysses’in tekniklerinden yararlanmalarını ve Ulysses’i okumanın günümüz okuru için neler ifade edebileceğini ele alıyor; Ulysses’in dünya dillerine çevirileri üzerine yapılan çalışmaların günümüzdeki durumunu örneklerle sunuyor.

“Kıyamet” eski zamanlarda İsrafil’in borusunu öttürmesiyle başlayıp bir defada olup bitecek tekil bir olaydı. Şimdiyse “seküler” kıyamet, yani “bizim dünyamızın sonu”, ağır çekimde gerçekleşiyor, alıştıra alıştıra gerçekleşiyor. “Eşitsiz ve bileşik kıyamet”, yani süreklileşmiş yıkım, kapitalizmin işleyiş yasalarından biri. Kıyamet kâh Union Carbide şirketinin tarım ilacı fabrikasında gerçekleşen gaz sızıntısının yaklaşık dört bin insanın ölümüne neden olduğu Bhopal’de çıkar karşımıza kâh Avustralya ya da Amazonlardaki dev yangınlarda. Kapitalist kıyamet kâh Bangladeş’te Rana Plaza’nın çöküşünde kâh Beyrut limanında stoklanmış amonyum nitratın neden olduğu büyük patlamada kâh Soma’da görünür.

Tüm bu felaketler “reel kapitalizmin”, yani “gerçekte var olan” kapitalizmin olmazsa olmazıdır. Sermaye yıkmadan yaratamaz, büyüyemez. “Felaket kapitalizmi” sadece âfetleri yeni bir kâr kapısı, bir fırsat olarak değerlendirmekle kalmaz, aynı zamanda bilfiil felaket üretir. Felaket kapitalizminin rutin işleyişi içerisinde kârlı bir felaket, daha da kârlı bir başka felaketin koşullarını yaratır, böylece felaketlerin birbirini izlediği bir kıyamet döngüsü ile karşı karşıya kalırız. Bu kıyamet döngüsünün kapitalizme içkin süreçler ve mekanizmalar vasıtasıyla durdurulabilmesi mümkün değildir.

Ekolojik yıkımın ve pandeminin ortasında bu süreklileşmiş kıyameti durdurmak ancak bir kıyamet sonrası perspektifle, kıyameti yeni bir dünya kurmak için bir seferberlik çağrısı saymakla mümkün. Foti Benlisoy, 2021'de Habitus Kitap etiketiyle yayımlanan Kapitalist Kıyamet: Sermaye mi Dünya mı? kitabında bu tezleri savunuyor. Kapitalist Kıyamet üzerine Benlisoy ile Şenay Aydemir'in sohbetini burada izleyebilirsiniz.

Ayhan Aktar’ın Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politikaları kitabı ilk olarak 2012'de İletişim Yayınları'nca basıldı. Türkiye Cumhuriyeti'nde gayrımüslimlere uygulanan ayrımcı politikalar üzerine bir temel kaynak, bir klasik olma niteliği taşıyan ve üst üste birçok baskı yapan bu kitap, 2021 sonlarında, bu kez genişletilmiş haliyle Aras Yayınları'nca okura sunuldu.

Yalnızca Cumhuriyet tarihini değil, 98 yıl sonra rejimin bugününü de doğru anlayabilmek açısından okunmasına, bilinmesine büyük ihtiyaç olan Varlık Vergisi uygulamasını ve ona paralel Türkleştirme pratikleri üzerine, Ayhan Aktar'la tarihçi Ümit Kurt konuşuyor.

Betül Dünder, Türkçe şiirin öznelerinin kimlikler bağlamında ‘başka’lıklarını, şiirimizin son dönemecini, baştan ayağa bir kadın emeği ve edebiyatı olan Cin Ayşe'yi okurla buluşturan şair yazar Anita Sezgener ile Mor Pasaj’da konuşuyor.

Bu sohbette, Oktay Orhun’un Argonotlar’da yayınlanan "Üç büyüklerin müzecilikle imtihanı" yazısı üzerinden dünyada ve Türkiye’de spor müzeciliğini ele alıyoruz. Dünyada spor müzeciliği nasıl bir evrede? Türkiye’nin üç büyük kulübü, Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray stat müzeleriyle kültürel etki ve ekonomik potansiyellerini ne kadar gerçekleştirebiliyor? Kültigin Kağan Akbulut soruyor, Oktay Orhun anlatıyor.

Yayıncı, editör Mustafa Çevikdoğan 2021 yılı sonlarında ikinci öykü kitabı Geçecek Zaman ile okurların karşısına çıktı. "Şifreli bulmacalar, bir ormanın derinliklerinde kurulmuş gizli ve tahrip gücü yüksek bir yazarlar köyü, komşu daireye dadanmış bir orman cini, taşrada aşk acısı çeken bir akademisyen, sahaftan alınan bir kitaba düşülmüş bir not..." Kimi fantastiğin eşiğinde kimi gündelik olanın tam içinden yazılmış bu beş öyküde aslında bir zaman muhasebesi de yapıyor Çevikdoğan.

Mustafa Çevikdoğan ile felsefeci, yazar Cana Bostan'ı bu kitap üzerine bir sohbet için stüdyomuza konuk ettik.

Tiyatrocu Forti Barokas, Kıraathane için kendi yazdığı üç küçük oyunu Ladino dilinde bir okuma tiyatrosuna dönüştürdü. Eski İstanbul'da Yahudilerin yoğun yaşadığı Hasköy, Balat, Kuledibi'nden hikâyeler tarihsel anlatı ve diyaloglar şeklinde, Barokas’ın oyunculuğuyla canlanıyor.

Kıraathane'nin YouTube kanalında programı Türkçe altyazıyla izleyebilirsiniz.

"Her işte bir hayır var" deriz ya, iki sezon önce yapmaya niyetlenip son anda ertelemek zorunda kaldığımız bu konuşma için de öyle oldu; bu erteleme, 2022'ye anlamlı bir başlangıç yapma, mutluluk dileklerimizi felsefi bir çerçeveye oturtma fırsatı sunuyor bize. Evet, konumuz mutluluk. Ve bizler Victoria Holbrook'u Kıraathane'de ilk kez konuk etmekten büyük mutluluk duyuyoruz!