Low Risk High Return

หลายคนเคยกังวลกับเหตุการณ์ที่เกิดกับคนอื่น เกิดขึ้นที่อื่น แต่ไม่เคยเกิดกับเรา ไม่เคยเกิดกับการทำงานขององค์กรเรา เหตุการณ์เหล่านั้นเป็นความเสี่ยงหรือไม่ เราควรจะมีมุมมองอย่างไร EP นี้จะมาเล่าแนวคิดของพวกเราให้ฟังกันครับ

ความคิดเชิงลบเกี่ยวกับการบริหารความเสี่ยง ต้องยอมรับว่ามีอยู่จริง ซึ่งคนทำงานแถว 2 ในฝ่ายบริหารความเสี่ยงก็เข้าใจความรู้สึกของคนทำงานแถว 1 ที่คงจะมีงานเยอะ หรือที่คิดว่าทำได้ยอดเยี่ยมอยู่แล้ว ไม่เคยประสบปัญหาใด ๆ ก็ไม่ค่อยเต็มใจนัก แต่ยังดีที่ว่า คนเหล่านี้ไม่ได้เป็นคนส่วนใหญ่ขององค์กร

พวกเราอยากหยิบยกแนวคิดเรื่อง Growth Mindset ในมุมมองที่เปิดรับแนวคิดใหม่ เปิดรับวิธีการที่แตกต่างไปจากเดิม ไม่ยึดติดกับข้อจำกัด ไม่ยึดติดกับความเคยชิน สนใจใคร่รู้สิ่งใหม่เพื่อพัฒนาการทำงานให้ดีขึ้น พัฒนาชีวิตให้เจริญเติบโตขึ้น

โลกยุคปัจจุบันมีความสลับซับซ้อน เชื่อมโยงกันอย่างคาดไม่ถึง

ความเสี่ยง ก็มีความเชื่อมโยงกัน อันเกิดจากกิจกรรมที่ทำมีความเกี่ยวเนื่องกัน หรือ มีเป้าหมายปลายทางเดียวกัน หรือ มีต้นทางเดียวกัน พูดง่าย ๆ ว่า เอามาเขียนเชื่อมโยงเป็นสายเป็นห่วงโซ่ได้

การมองหาความเสี่ยง หรือ ระบุความเสี่ยงโดยใช้วิธีไล่เรียงกันไปแบบนี้ ก็จะช่วยให้คนทำงานสามารถระบุความเสี่ยงได้ชัดเจนยิ่งขึ้น และเห็นความเชื่อมโยงในการทำงานว่า ความเสี่ยงของแต่ละคนแต่ละหน่วยงานจะไปส่งผลกระทบปลายทางที่ใด ทำให้คนทำงานสามารถเห็นความสำคัญของการทำงานของตนเองชัดเจนขึ้นได้

ความเสี่ยงแบบคิดไม่ออกที่พบเจอบ่อย ๆ อีกความเสี่ยงหนึ่งคือ “การทำงานไม่มีประสิทธิภาพ”

เหตุการณ์ที่เหมือนพูดลอย ๆ แบบนี้ ในมุมมองของพวกเรามองว่า สามารถระบุเป็นความเสี่ยงได้เหมือนกัน แต่ต้องให้มีความชัดเจนมากขึ้นในขั้นตอนการระบุหาสาเหตุของความไม่มีประสิทธิภาพ และ ผลกระทบของความไม่มีประสิทธิภาพ ถ้าไม่สามารถระบุสาเหตุหรือผลกระทบให้ชัดเจนได้ เราก็คิดว่า เหตุการณ์นี้ไม่ควรจะเป็นความเสี่ยง แต่ควรจะเป็นความกังวลมากกว่า

ในวิธีคิดของการจัดการเชิงกลยุทธ์นั้น ความเข้าใจของเรา จะเป็นการศึกษาสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ (Business Environment) จับสัญญาณที่จะชี้นำธุรกิจในอนาคต (Strong Signal, Weak Signal) ประเมินภูมิทัศน์ทางธุรกิจ (Business Landscape) หรือฉากทัศน์ (Scenario) ค้นหาโอกาสที่องค์กรสามารถสร้างมูลค่าได้ ระบุภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นไม่ว่าจะมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมที่องค์กรคุ้นเคยหรือมาจากคู่แข่งขันทางธุรกิจ ระบุจุดอ่อนจุดแข็งทางความสามารถในการแข่งขันขององค์กร

เมื่อเก็บข้อมูล ทำการศึกษา วิเคราะห์ สังเคราะห์ ต่าง ๆ นานา แล้ว ก็นำไปสู่การสร้างกลยุทธ์ นั่นเป็นภาพใหญ่ของการวางแผนการดำเนินธุรกิจ

ในลำดับถัดไป ก็จะเป็นการนำกลยุทธ์มาวางแผนการทำงานเพื่อให้กลยุทธ์เหล่านั้นประสบความสำเร็จได้ตามเป้าหมายขององค์กร

เราจะเห็นว่า การสร้างกลยุทธ์หรือการวางแผนทางธุรกิจนั้น จะวางอยู่บนภาพที่ฉายออกไปในอนาคต แน่นอนว่าเรื่องของอนาคต ไม่มีอะไรแน่นอน กลยุทธ์หรือแผนธุรกิจนั้น จะวางอยู่บน ชุดความเชื่อทางธุรกิจ หรือจะเรียกอีกอย่างให้ฟังดูเป็นวิชาการคือ สมมติฐานทางธุรกิจ ที่ระบุถึงสิ่งที่เป็นจริงในปัจจุบัน เป็นจริงไปเรื่อย ๆ จนถึงอนาคต หรือ จะเป็นการคาดการณ์ถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

เคยได้ยินใครรำพึงรำพันแบบนี้ไหมครับ

ผมตั้งเป้าไว้จะต้องมีเงินให้ได้ 100 ล้านก่อนเกษียณ ความเสี่ยงของผมคือ ผมไม่สามารถบรรลุเป้าหมายมีเงิน 100 ล้านได้

เพื่อนที่คุยด้วยกันมองหน้าและคิดในใจว่าว่า เพื่อนเราคนนี้คิดอะไรแปลกดี เลยพูดออกไปว่า เท่าที่รู้จักกันมา เอ็งมีให้ถึง 10 ล้านก็เก่งแล้ว

อันนี้ยกตัวอย่างสนุก ๆ นะครับ ไม่ได้ต้องการจะบูลลี่ใคร สร้างบทสนทนาให้ดูเว่อร์ๆ

แต่ถ้าลองเปลี่ยนเป็นสถานการณ์เการวางแผนการทำงานและการประเมินความเสี่ยงขององค์กรหนึ่งที่ดูจริงจังแบบนี้ล่ะ จะคิดเห็นอย่างไร

ฝ่ายการตลาดปรับ logo และ packaging ของสินค้าใหม่ พร้อมใช้งบประมาณ 20 ล้านในการทำกิจกรรมส่งเสริมการตลาดบนสื่อออนไลน์และออฟไลน์ โดยตั้งเป้าเพิ่มส่วนแบ่งตลาดสินค้าที่ปรับใหม่นี้ให้ได้ 20% ความเสี่ยงของฝ่ายการตลาดก็คือ ไม่สามารถได้ส่วนแบ่งตลาด 20%

พอมาอ่านความเสี่ยงของฝ่ายการตลาดของบริษัทนี้ เราอาจจะรู้สึกว่า อืม... น่าจะเป็นความเสี่ยงของเขาจริง ๆ

จากประสบการณ์ทำงานที่ผ่านมา บ่อยครั้งที่ทีมงานจะได้ยินคำ ๆ หนึ่งคือ ความกังวล หรือ Concern ที่บุคคลในแต่ละหน่วยงานเอ่ยถึง ตอนที่ชวนคุยไล่ไปแต่ละเรื่อง ส่วนใหญ่ไม่ค่อยจะแน่ใจว่าเข้าข่ายเป็นความเสี่ยงหรือไม่ สิ่งที่เคยได้ยิน เช่น กังวลว่ามีเวลาน้อยไป งานจะเสร็จไม่ทันตามกำหนด  กังวลว่างานเยอะมากไป คนจะไม่เพียงพอ

แล้วตกลงว่า ตัวอย่างที่เล่าให้ฟังนี้เป็นความเสี่ยงหรือไม่

เรามาดูปัจจัยที่ส่งผลให้เกิด ความเสี่ยงที่เราไม่ได้สร้าง กันต่อครับ

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงประเภทนี้ แน่นอนครับว่าไม่ได้มาจากเรา เราในที่นี้หมายรวมถึง องค์กรของเราด้วยครับ นั่นก็คือมาจากคนอื่น มาจากภายนอกองค์กร ถ้าจะให้ยกปัจจัยในแบบเดียวกับที่เราพูดถึงปัจจัยของ ความเสี่ยงที่เราสร้างขึ้น อาจจะยกมาได้เยอะแยะมากมายไม่ครบถ้วน Podcast เราจะขอให้เป็นกรอบแนวคิดในการค้นหาปัจจัยภายนอกองค์กรครับว่า ควรทำอย่างไรถึงจะได้ค้นหาปัจจัยได้มากที่สุดครับ โดยกรอบความคิดเป็นแบบการไล่เลียงจากเป้าหมายหรือสิ่งสำคัญที่มีผลต่อการดำเนินธุรกิจขององค์กรครับ 

การบริหารจัดการความเสี่ยง จึงสามารถพลิกแพลง ปรับแต่ง ให้สอดคล้อง เหมาะสมกับแต่ละองค์กร โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือ การไม่เกิดผลกระทบที่ทำให้องค์กรเสียหาย หรือ ถ้าเกิดปัญหาขึ้น ก็สามารถลดผลกระทบจนไม่มีผลอะไรมากกับองค์กร

EP นี้จึงอยากแบ่งประเภทความเสี่ยงในอีกแง่มุมหนึ่ง โดยแบ่งเป็น ความเสี่ยงที่เราสร้างขึ้น กับ ความเสี่ยงที่เราไม่ได้สร้าง

ความเสี่ยงที่เราสร้างขึ้น คือ ความเสี่ยงที่เกิดจากปัจจัยที่เกิดจากตัวเรา หรือ องค์กร ที่เป็นผู้กระทำบางสิ่งบางอย่างที่นำไปสู่ความเสี่ยงได้ ไม่ว่าจะเป็น ความเสี่ยงจาก process การทำงานต่างๆ การตัดสินใจที่จะทำอะไรสักอย่างตั้งแต่การลงทุน หรือแม้แต่การข้ามถนน

ส่วนความเสี่ยงที่เราไม่ได้สร้างแต่มีที่มาจากปัจจัยภายนอกองค์กร ที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง เช่นภาวะโลกร้อน น้ำท่วมน้ำแล้ง การเปลี่ยนกฎระเบียบของรัฐ เป็นต้น

ปัญหาในอดีต อาจจะเกิดซ้ำได้อีกในอนาคต นั่นแปลว่า เหตุการณ์ที่อาจจะเกิดขึ้นซ้ำนั้น ก็เข้าข่ายเป็นความเสี่ยง

พูดอีกอย่างคือ การระบุความเสี่ยงก็สามารถอ้างอิงจากปัญหาที่เคยเกิดขึ้นได้

ความเสี่ยงลักษณะนี้ มีข้อดีตรงที่ว่า เราสามารถศึกษาพฤติกรรมของปัญหาที่เคยเกิดขึ้นได้ เพื่อนำไปสู่การบริหารจัดการความเสี่ยงที่เหมาะสม ลดความกังวลในการทำงานได้

Podcast ของเราจะขอแยกแยะปัญหาเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้

ปัญหาที่เกิดขึ้นในกระบวนการทำงาน เช่น ความผิดพลาดในการทำงาน สินค้าไม่ได้คุณภาพ เครื่องมืออุปกรณ์เสียหาย การทุจริต การรั่วไหลของของเสีย อุบัติเหตุ ฯลฯ เหตุการณ์ลักษณะนี้ มีโอกาสเกิดขึ้น ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ตราบใดที่ยังคดำเนินกระบวนการทำงานนี้ต่อไป เราจะเรียกว่า ความเสี่ยงที่อ้างอิงกับปัญหาแบบนี้ว่า ความเสี่ยงในกระบวนการทำงาน หรือ Process Risk

ปัญหาที่เกิดขึ้นในธุรกิจหนึ่งโดยเฉพาะ เช่น ความต้องการสินค้าลดลง ราคาวัตถุดิบสูง ขาดแคลนแรงงาน การแข่งขันสูง ฯลฯ เป็นธรรมชาติของการดำเนินธุรกิจที่เจอปัญหานั้น ตราบใดที่ดำเนินธุรกิจนี้อยู่ ก็อาจจะพบกับสิ่งเหล่านี้ สามารถเรียกรวมๆ ได้ว่า Business Risk