Í næstan tvey ár hava vit sær og hoyrt lýsingar um koronukanningar, har fólk verða biðin um at kanna seg við komu. Hvat er við komu fyri nakað, spyr lurtari og sigur, at man kann verða kannaður við krími, við hundi, við kenning, men ikki við komu.

Eingin føroyingur hevði sagt við komu, føroyingar siga: tá tú kemur til landið. Her er talan um eitt tað sjónskasta dømið um, hvussu almennir myndugleikar slóða fyri at broyta føroyskt til eitt plastikmál, ið eingin kennist við, vil lurtarin vera við.

Fyri stuttum brúkti Føroya løgmaður orðið, greidleiki, tá hann var spurdur um politisku støðuna, ið tá var nakað rokalig. Men er greidleiki eitt orð, siga vit ikki bara: fáa greiðu á, spyr lurtari.

- Orðið er sanniliga til, men tað ljóðar kortini snøggari at fáa greiði á ella greiðu á, sigur Elin Henriksen, málkøn.

 

Buksur eru fleirtal og kvennkyn

Lurtari sigur seg ofta síggja buksur umtalaðar í kallkynsformi, t.d. buksur til sølu, teir sita væl og hava nógv strekk.

Ofta siga fólk, tá onkur er ov sein/ur at gera vart við seg, at tokið er koyrt. Tikið úr donskum. Vit hava ikki tok í Føroyum. Hví ikki siga Másin er farin (sum til dømis Dávur keypti ølið)? Tað er meira eksotiskt, sigur lurtari.

Elin Henriksen, málkøn, heldur uppskotið vera frálíkt.

- Lat okkum heldur fara at siga, at 'Másin er farin' í staðin fyri, at 'tokið er koyrt'.

Nú eru næstan 1.000 fólk smittað. Seinastu næstan tvey árini hava hesi orðini verið dagligur partur av tíðindaflutninginum, men hvussu er við lýsingarháttinum í fleirtali - fær hann i í endan ella ikki?

Eitur tað liðini eru mannaði ella mannað, brøvini eru skrivaði ella skrivað ella fólk eru smittaði ella smittað?

 

Mega og sodavatn

Orð sum kul, feitt og mega eru orð, eru orð, sum verða serstakliga nógv brúkt, meðan onnur orð við somu merking detta út úr málinum, tí tey ikki verða brúkt longur.

Dagur og vika er tekstað á netinum, og tá tíðindasendingin verður endursend á kvøldi, men tað er ofta, at tað ikki samsvar millum tað, sum verður sagt, og tað, sum verður skrivað í tekstinum, tí tann tosandi brúkar talumál og útlendskar orðingar, meðan tekstingin er skrivað við skriftmáli.

Hvørji eru fyrilitini, ið vísast skulu, tá tað kemur til teksting, og hvar gongur markið millum talu- og skriftmál?

Okkum dámar heldur væl at brúka óbundnu fornøvnini ein, eina og eitt eftir danskari fyrimynd, heldur lurtari, sum hevur sent okkum eina røð av dømum, har óbundnu fornøvnini verða óneyðuga nýtt.

Vág og vík, sund og fjørður. Fýra orð, sum minna hvørt um annað í merking, men hvat er munurin á eini vág og vík og á einum sundi og einum firði?

- Nú á døgum ber ikki so væl til at skilja ímillum sund og fjørð, vág og vík. Men vit kunnu hyggja at upprunanum til orðini, greiðir Elin Henriksen, málkøn, frá.

 

Hoyrdi hin málkøna Suna Merkistein siga soleiðis eftir beinleiðis frásøgn: Vit vóru vandameiri. Hvat er hetta fyri eitt orð, spyr lurtari.

Sjálvt í bøn orða vit okkum ymiskt, og tað hoyrist, tá vit lurta eftir morgunlestrinum, tí tað er ógvuliga ymiskt, hvussu ymsu prestarnir orða seg.

Her ræður ikki um at finna rætt ella skeivt, tí hvussu bønin, Faðir vár, verður lisin, er øgiliga persónligt, heldur Elin Henriksen, málkøn.

- Tey flestu hava lært hana sum barn og halda fast við sínar orðingar - hóast orðingarnar eru so mangar. Her ber ikki til at tosa um rætt og skeivt - men heldur at hugleiða um ymiskleikar, sigur hon.

Tá ið støðan er tann, at ein stórur partur av stórum børnum og ungum als ikki síggja/hoyra føroyskt í nøkrum miðlum, so er tað nógvar ferðir betri at hava eina vælumtókta sending, hóast onkur málslig lýti, enn einki at hava, sum fangar áhugan hjá ungum.

Tað heldur Elin Henriksen, málkøn.

Eitt slag av málsligum stríði hevur tikið seg upp millum yngra og eldra ættarliðið.

Tað hoyrist og sæst best, um hugt verður at, hvussu ein partur av kjarnulurtarunum hjá útvarpinum hevur tikið móti tilfarinum frá ungdómsredaktiónini hjá Kringvarpi Føroya, sum eitur Biit.

Í sendingum sum Gentuvesið og Biit og chill hoyrist talumálið hjá unga ættarliðnum, sum liggur fjart frá talumálinum hjá teimum eldru.