Í sendingunum greiðir Hjalmar P. Petersen, professari í málvísindum, frá broytingum í føroyskum, og hví tær henda. Hesa ferð verður tosað um bendingarskipanina.

Hjalmar P. Petersen er professari í málvísindum. umframat at hava lisið á Fróðskaparsetrinum hevur hann lisið málvísindi í Íslandi og á Yale. Hann hevur høvuðsfak í norrønari filologi í Keypmannahavn og hevur skrivað doktararigtgerð um kyn sum morfologiska kategori við universtitetið í Hamburg. Harafturat hevur Hjalmar P. Petersen skrivað ymsar greinar um og bøkur um føroyskt, til dømis føroysk mállæra 1, 2 og 3.

Í sendingunum greiðir Hjalmar P. Petersen, professari í málvísindum, frá broytingum í føroyskum, og hví tær henda. Hendan fyrsta sendingin er um málamót og lánorð.

Hjalmar P. Petersen er professari í málvísindum. Umframt at hava lisið á Fróðskaparsetrinum hevur hann lisið málvísindi í Íslandi og á Yale. Hann hevur høvuðsfak í norrønari filologi í Keypmannahavn og hevur skrivað doktararitgerð um kyn sum morfologiska kategori við universitetið í Hamburg.

Harafturat hevur Hjalmar P. Petersen skrivað ymsar greinar og bøkur um føroyskt til dømis Føroysk mállæra 1, 2 og 3.

Her í Málteiginum fáa vit av og á spurningar um, hvussu eitthvørt nýtt hugtak ella fyribrigdi eitur á føroyskum. Er orðið komið inn í málið, so kunnu vit hjálpa við at gera tað kent, men er talan um at finna ella smíða nýggj orð, so er tað uttan fyri okkara øki - serliga, er talan um yrkisorð.

- Her kunnu vit vísa til Málstovuna. Hon er stovnur undir Málráðnum, og har sita tvey fólk í parttíðarstarvi og svara málsligum spurningum. Serliga eru tað fyrispurningum um orð og orðingar á nýggjum hugtøkum og fyribrigdum, tey royna at svara, sigur Elin Henriksen, málkøn.

Lurtari eftirlýsir føroyska orðið, slysni, sum ikki hoyrist nógv longur. 

Ístaðin finnur tú tægraslit, fipurspreinging ella fibersprængning. Long og knortlig orð. Slysni er stutt, snøgt og føroyskt orð, skrivar lurtarin. 

Elin Henriksen sigur, at tað er so mangan, at tá ið eitthvørt nýtt kemur til landið, so fylgja orðini við, hóast vit hava frálík orð um tað sama, sum hava verið livandi mál.

Eitur tað skaddur í kallkyni og skødd í kvennkyni?

Hoyrdi útvarpsvert siga, at ein spælari sat á beinkinum, tí hon var nakað skødd, og eg sá eina løgna mynd fyri mær, hvussu hon kundi verðið betri skødd.

Soleiðis skrivar lurtari til Málteigin.

Elin Henriksen, málkøn, greiðir frá umljóði og sigur, at tey eru ikki altíð líka gjøgnumførd, og tí ber til at siga bæði skødd og skadd við júst hesi merkingini.

Orðið, 'testa' verður brúkt í sambandi við bæði eitt og annað, men kunnu vit ikki finna eitt annað orð, spyr lurtari.

Í dag brúka fólk orðið, bóka, um alt frá at bóka sær tíð til pláss og mangt annað. Hetta er nýtt, sambært Elini Henriksen.

- Vit plagdu annars at bíleggja tíð ella biðja um pláss. At bóka er nakað heilt annað; tað er at skráseta ella bókføra roknskaparskjøl, t.d. 'bóka allar inntøkurnar og útreiðslurnar' eftir ávísum reglum, sigur hon.

Stóra evnið í Málteiginum hesa ferð er urtagarðsorð. Elin Henriksen, málkøn, greiðir soleiðis frá:

Lítið er at ivast í, at føroyingar hava velt grønmeti líka síðan landnámstíð. Tað gamla heitið var kálgarður men har vóru ikki einans røtur veltar. Í kálgarðinum vóru ymisk sløg av grønmeti og urtum. Men røtur (sum eru nær í ætt við kál) man vera eitt tað, sum nógv var velt av. Grønkál veksur eisini heilt væl í Føroyum. Vit hava eisini orðini kálhagi og rótakál.

Mammudagurin er farin framvið, og í dagsins Málteigi seta vit sjóneykuna á orð sum fødsil, baby, babyshower, uppáveginsklæði, amma, móðurkaka og jarðarmóður.

'Vit skulu hava eitt baby', ella 'mamma hevur baby í búkinum'. Hesar orðingar eru javnan at hoyra.

- 'Baby' hóskar hvørki til føroyska stavseting ella bending, sigur Elin Henriksen, málkøn.

Hon leggur afturat, at skal orðið skrivast, so verður tað 'beybi', men hvat kyn er tað, og hvussu eitur tað bundið ella í fleirtali?

Danska orðið 'ordentlig' stendur í móðurmálsorðabókini hjá Jóhan Hendriki.

Har er føroyska stavingin "ordiligt". Merkingin er júst tann sama sum á donskum: Tað er rætt; sum tað skal vera; regluligt, skrivar lurtari og heldur fram: 

Nú verður tað eisini brúkt, har sum dentur skal leggjast á tað, sum sagt verður, t. d. ordiliga ringt, ordiliga trupult, ordiliga lætt og ordiliga gott.

 

Borgarstjóri og songkvinna

Hvaðani stavar orðið, songkvinna, og hví siga vit ikki songmaður?

Hoyrdi fjøður verða umtalað sum kallkyn í útvarpssending herfyri. Eg kenni tað bert sum kvennkyn, skrivar lurtari.

- Fjøður er kvennkyn, ger Elin Henriksen, málkøn, greitt.

Hon greiðir frá, at fleirtalsendingin, -ar, er sjáldsom hjá kvennkynsorðum. So sjáldsom at orðini, sum hava hesar endingar, eru løtt at læra seg uttanat.

Tey eru umframt fjøður, brúður, gimbur, gívur, livur, mastur, royður, vinstur og vættur.