Lurtari eftirlýsir eitt hóskandi heiti fyri nýggja makan hjá foreldrum og fyri børnini í samansettum familjum. Lurtarin sigur seg ikki dáma orðini, stjúk og gávu og ivast samstundis í, um papp og bonus eru góð, føroysk heiti. Lurtarin spyr tí soleiðis: Manglar okkum kanska eitt føroyskt heiti til 'modernaðu samansettu familjuna'?

Elin Henriksen, málkøn, kemur við drúgvari frágreiðing um orðið, stjúk, og staðfestir, at tað er væl skilligt, hví fólk leita eftir onkrum øðrum orði at brúka.

Øll frágreiðingin verður endurgivin her:

Ein og eitt eru orð, sum verða brúkt í meira lagi. Vit hoyra oftari og oftari, at orðini vera sett inn í setningar, har tað er óneyðugt.

Dømi:

Hevur tú EIN stóran áhuga fyri einum ella øðrum.

Fá vørur fyri EIN spottprís.

Gekkavertir siga: Tú velur EITT K, tá vinnarar skulu velja sær bókstav til lúkuvinningarnar.

Miðlamál

Fleiri dømi um málburð í miðlunum eru eisini á skránni.

Tá ein skarar framúr, er talan um fólk, sum er raskari, dugnaligari, vakrari, klókari, ídnari og so framvegis - stutt sagt betri enn onnur á sínum øki, greiðir Elin Henriksen, málkøn, frá.

Og hon heldur, at er at gera í so nógv av, at nýta hesa orðingina um at nýta endurskin.

- Tað kann ein og hvør gera; so nógv krevur tað ikki, sigur hon.

Í sanginum, Mín vakra, ljósa lilja, verður sungið: tú skarar fram um allar, eg áður havi sæð.

At skara framum er ikki rætt, og tí átti orðingin ikki at verið brúkt á hendan hátt.

Fleiri ferðir er sagt í Málteiginum, at hvønnfallið minkar stórliga á føroyskum.

Elin Henriksen, málkøn, hevur funnið nøkur dømi hesa seinastu vikuna.

- Dømini eru umskrivað, tí eg ætli ikki, at fólk skulu kenna seg aftur. Tað er so mikið vanligt at siga hvønnfall, tá ið tað átti at verið hvørjumfall, at vit kundu øll følt okkum rakt, sigur hon.

Dømi:

'Hon vegleiðir teimum, hvussu tey skulu gera'.

'At vegleiða? tekur hvønnfall: 'Hon vegleiðir tey, hvussu tey skulu gera.'

Ein útlendskur siður, sum fólk hava tikið til sín, er 'baby shower'.

Tað er ein veitsla, sum vinkonur eina kvinnu, ið er við barn, skipa fyri, har gávur, heilsanir og hugni eru á skránni.

Føroyska heitið á hesi veitslu er vónarveitsla. Tað hevur Málráðið kunngjørt fyri stuttum.

Onnur nýggjorð, sum Málteigurin viðger, eru teldulig hugsan og vanstaddur ella vanstødd.

 

BaRNsburður ella 'bannsburður'

Eitt orð, sum skurrar í mínum oyrum, og sum javnan verður brúkt í Kringvarpinum, er orðið persónur. Hvat bagir tí snøgga orðinum fólk, spyr lurtari.

Elin Henriksen tekur undir við lurtaranum og heldur, at fólk er eitt gott og vælegnað orð, sum vit gloyma at brúka.

Slakt, royting og ullint

Heystið er komið, og fjøllini skulu gangast. Í sendingini umrøða við orð, sum hava við heyst, fletting og seyð at gera.

Orðingin, í mun til, vindur meira og meira upp á seg.

Tað er spell fyri málið, heldur Elin Henriksen, tí tað ger, at onnur orð, sum kunnu brúkast, spakuliga hvørva, tí ongin brúkar tey longur.

Lurtari skrivar í sms-boðum soleiðis um í mun til:

Í mun til, afturímóti, í stóran mun, nógv, í ávísan mun, eitt sindur, fyri ein part. Spell, hvussu nógv orð eru í vanda av hesum ólukku munum.

Eitt er, at orðingin tekur yvir, men tað ræður eisini um at brúka hana rætt.

Í vetur verða orð ella orðingar tikin upp í sendingini, sum hava verið at sæð í fjølmiðlunum. Endamálið er at viðgera tekstir málsliga og harvið at varpa ljós á mál og málburð í fjølmiðlunum.

Trý dømi eru á skránni í hesi sendingini:

Tá ólavsøka nærkast, stingur ivi seg ofta upp, um ólavsøka skal skrivast við stórum, og um hon skal hava tvey s. Men tað rætta er hvørki av hesum.

Um ikki ólavsøka er fyrsta orðið í einum setningi, verður hon skrivað við lítlum, og hon hevur bara eitt s.

- Orsøkin til eina s'ið er at finna í upprunanum, greiðir Elin Henriksen, málkøn, frá.

Tá tað snýr seg um orðini, hópur og hópin, er talan um tvey ymisk orð: navnorðið hópur og hjáorðið hópin.

Ein hópur er tað sama sum ein rúgva, mongd, bólkur, flokkur o.l. Vilja vit vita, hvussu orðið hópur verður brúkt, so ber til at seta orðið bólkur inn í staðin. Ofta brúkt í sambandi við ítrótt.

Ein lýsing kann t.d. vera:

Vit hava ein hóp av góðum tilboðum - Vit hava ein bólk av góðum tilboðum.

Hjáorðið hópin verður ikki bent, og tað merkir sera, avbera.