این روزها چیزی که در تهران و شهرهای ایران بسیار به چشم می آید لباس های رنگی است، به ویژه لباس زنان. حتی اگر حکومت بتواند روسری را به سر زن ها برگرداند، بازگشت به رنگ تیره و تیرگی بعید و بل محال است. ”انقلاب رنگی” در ایران رخ داده و همه جا هم دیده می شود. این انقلاب، “قدرت توده ” را نشان می دهد و در آینده نیز همین قدرت تعیین کننده سرشت و سرنوشت ایران خواهد شد.

گزارش تازه‌ای از سازمان ملل متحد، واقعیت تلخی را آشکار می‌کند: از هر ۱۰ نفر در جهان، ۹ نفر فارغ از جنسیت نسبت به زنان سوگیری دارند. گزارش «شاخص هنجارهای اجتماعی جنسیتی» سازمان ملل هر ده سال یک‌بار منتشر می‌شود و متاسفانه گزارش تازه هیچ فرق معناداری نسبت به گزارش یک دهه‌ی قبل را نشان نمی‌دهد؛ اکثریت قاطع مردم جهان از هر جنسیت کماکان نسبت به زنان و توانایی‌ها و ویژگی‌های آن‌ها سوگیری دارند.

دو روز است که تلویزیون ایران از اتحاد و همدلی ملیت‌های ایران اعم از کرد، ترک، لر، عرب، بلوچ و ... می‌گوید ولی اصلاً نامی از ملیت فارس به میان نمی‌آورد. این شیوه در همه کتاب‌هایی که باموضوع اقلیت‌های ملی ایران نوشته شده‌اند نیز به وضوح دیده میشود. کتاب منازعات قومی در ایران؛ نوشته سیدرضا صالحی‌امیری (با مقدمه سیدمحمد خاتمی) اقوام ایران را بلوچ، عرب، ترکمن، کرد و آذری میداند. کتاب قومیت و قومگرایی درایران؛ نوشته حمید احمدی نیز تنها به سه منطقه بلوچستان، کردستان و آذربایجان پرداخته است.

ائتلافِ نیروهایِ راست، تحتِ رهبریِ پهلوی‌گرایان رویایِ برپاییِ حاکمیتی یکه‌سالار را در سر می‌پروارند، حکومتی که به لحاظِ ایدئولوژیک، اسطوره‌ای-الهیاتی خواهد بود و به لحاظِ سیاسی، ضدِ دموکراتیک و امنیتی.

تحولاتِ شگرفِ دو دهه ی ترکیه هم در مواردی که این کشور موفقیت‌هایی داشته است و هم در مواردِ ناکامی، برای ما مفید است. گزارش دهی از ترکیه در سالهایِ اخیر واردِ یک ژانرِ اجباری و انحصاری شده است که در چهارچوبِ آن باید همه ی تحولاتِ ترکیه را "تکرارِ سناریویِ جمهوریِ اسلامی در نسخه ی لایتِ ترکیِ آن" نامید و وعده ی پایانِ عنقریبِ اقتدارِ حزبِ عدالت و توسعه را داد. 

گفت‌وگو با آرش نصر‌اصفهانی؛ پاسخ به یک پرسش ناخوشایند

در حاشیه شهر تهران، اطراف کهریزک، از ماشین پیاده شد تا از سوپرمارکت کوچک خرید کند. وقتی دوباره سوار ماشین شد، بغض کرده بود: «فروشنده افغانستانی بود و به من گفت 20 سال است در ایران هستم و هیچ ایرانی‌ای با من این‌طور حرف نزده بود». پرسیدم «مگر چه گفتی؟». «فقط باهاش محترمانه حرف زدم». از بین تمام رفتارهای تبعیض‌آمیزی که با افغانستانی‌های ساکن ایران دیدم، این اتفاق بیش از همه در ذهنم مانده است. 

سالِ گذشته پرشتاب و باشکوه سپری شد. قیام ژينا و رویدادهایِ بعد از آن یکی پس از دیگری سپهرِ سیاست و گفتمان‌ها را تغییر دادند. داغ رویِ داغ آمد و سوگ پشت سوگ. کشته‌ها به اعداد بدل شدند، بی‌شمار شدند و آن‌ها‌که جان‌شان ارزان‌تر بود، نه نام‌شان و نه نشانِ عزیزانِ سوگوارشان خبر شد. هرکجا نیز که جانِ ارزانی نامدار شد، آن‌گونه صدا زده شد که به گوشِ همگان آشنا بیاید و همانی را تداعی کند که مطلوبِ فهم عمومی است: مظلوم، فقیر، بی‌صدا.

سالها پیش در دانشکده ی جامعه شناسی، در کمالِ تعجب متن نسبتاً کوتاه و سرراست و عاری از استدلال هایِ مفصلِ توضیحی؛ از میشل فوکو خواندم که استاد آن را لابلایِ دیگر متن هایِ کلاس گنجانده بود. در این متنِ کوتاه، فوکو از مردِ شیرین عقلی می‌گوید که یادم نیست چه زمانی در یکی از روستاهایِ فرانسه با دختربچه ی  ظاهراً سرخودی که آزادانه در روستا و بیرونِ روستا به گردش و کنجکاوی می پرداخته، دوست شده و کار به ملامسه و لذت بردن از تماس با تنِ دختر می انجامد. روستاییان که از این ماجرا باخبر می‌شوند مرد را کتک می‌زنند و با سر و صورتِ خونین از ده بیرونش می اندازند.

بین مسئولیتِ شخصی و مسئولیتِ سیاسی باید تفاوت قائل شد. هر رژیمی مسئولِ کرده ها و ناکرده هایِ پیشینیانِ خود است همچنان که هر ملتی مسئولیتِ کرده ها و ناکرده هایِ گذشته را به عهده می گیرد.

مهمترین عامل در تحلیل مسائل اجتماعی و سیاسی این هست که ما به عنوان agency و یا کنشگر موقعیت و پوزیشن خودمان و یا گروه و تشکیلات سیاسی‌مان را نسبت به روابط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و یا به زبان ساده‌تر روابط قدرت درجامعه درک کنیم. مثلا مدیای فارسی (داخلی و یا خارجی) که اکثرا مرکزگرا هستند به علت موقعیت غالب خود عموما در جهت تثبیت موقعیت مسلط خود در عرصه اجتماعی مشغول مهندسی اجتماعی می‌باشد.