News Albo Fake News

Właśnie minęło 40 lat od katastrofy w Czarnobylu - wydarzenia, które na trwałe zmieniło myślenie o atomie. Jednak dziś - obok niepodważalnych danych na ten temat - obecne są mity i fejki, które sieją zamęt w sieci. Jak to wpływa na nasze podejście do energetyki jądrowej? Dlaczego co jakiś czas wracają teorie spiskowe o tej katastrofie, a fake newsy na temat tego wydarzenia tak dobrze się klikają? Jest jeszcze coś, czego nie wiemy o katastrofie sprzed czterech dekad, a co może rodzić domysły czy kłamstwa? Czy fake newsy wokół atomu mogą być elementem wojny informacyjnej, a tym samym realnie wpływać na opinie społeczne oraz decyzje dotyczące rozwoju energetyki jądrowej w Polsce? Jakie są dziś najczęstsze mity o energetyce jądrowej, które wracają przy okazji rocznicy katastrofy w Czarnobylu? Gość: prof. Jakub Kupecki, dyrektor Narodowego Centrum Badań Jądrowych.

Fake news o rzekomym kongresie satanistycznym rozpalił emocje nie tylko w Krakowie. Jak to możliwe, że fałsz tak szybko stał się świętą prawdą dla tylu odbiorców? Jak zrodził się fake news o tak silnym ładunku emocjonalnym i od czego zaczęła się ta medialna burza? Dlaczego akurat ten temat tak łatwo chwycił i wciąż żyje w sieci własnym życiem? Co mówi to o kondycji mediów, które uznały, że to prawdziwa informacja i warto ją komentować? Co to mówi o nas, odbiorcach? Jakich kompetencji cyfrowych w tym przypadku zabrakło? Jak bardzo takie rewelacje pogłębiają polaryzację społeczną? Ten fejk mógł być elementem walki politycznej w kontekście referendum w Krakowie? Gościni: dr Agnieszka Całek, medioznawczyni, Uniwersytet Jagielloński.

Zgodnie z obietnicami wyborczymi, charyzmatyczny i socjalistyczny burmistrz Nowego Jorku bierze się za majątki bogatych. Zapowiada nowy podatek od luksusowych mieszkań, co prawda prawdopodobnie obejmie on jedynie kilkanaście tysięcy nieruchomości, ale zyski mają być kołem ratunkowym dla zadłużonego budżetu i ważnym sygnałem nadchodzących zmian politycznych.

W całej Polsce, właśnie ruszyło Europejskie Badanie Warunków Życia Ludności, w którym ankieterzy Głównego Urzędu Statystycznego dzwonią do wylosowanych gospodarstw domowych. W sieci pojawiły się obawy: a może to nie ankieter GUS, a próba wyłudzenia danych? Jak rozpoznać prawdziwego ankietera? Czy GUS prosi o dane wrażliwe, np. numery kont czy PESEL? Co faktycznie dzieje się z danymi respondentów i skąd biorą się fake newsy wokół tego? Pytania o zdrowie czy sytuację finansową budzą opór i mogą być paliwem dla teorii spiskowych? Jakie są najczęstsze mity krążące w sieci na temat badań statystycznych? Gość: Krzysztof Jedlak, rzecznik Głównego Urzędu Statystycznego.

Wokół słów przewodniczącej Komisji Europejskiej - Ursuli Von der Leyen, narosło sporo emocji i chyba jeszcze więcej przekłamań. Czy naprawdę Bruksela - planując obniżenie kosztów energii - chce zamknąć nas w domach? Sprawdzamy, co jest faktem, a co fejkiem? Całe zamieszanie zaczęło się od autentycznej wypowiedzi szefowej Komisji Europejskiej? „Najtańsza energia to ta, której nie zużywamy” - tak mówiła przewodnicząca. Ale czy rzeczywiście zachęcała nas, by przestać korzystać z prądu i siedzieć w domach, czy to już nadinterpretacja? Skąd wziął się przekaz, że oto Bruksela „każe nam siedzieć w domach” i które źródła go rozpowszechniały? Dlaczego tego typu przekaz tak dobrze się klika? Co nam to mówi o kondycji i użytkownikach portali społecznościowych? Jak szybko takie fake newsy rozprzestrzeniają się w porównaniu z ich sprostowaniami? Jakie konsekwencje społeczne może mieć utrwalanie przekonania, że UE narzuca obywatelom restrykcje? Gość: Marcin Kostecki, Demagog.

Jedno źródło, żadnych potwierdzeń i historia, która brzmi jak horror - tak narodził się fake news o "psie z mikrofalówki". Jak to możliwe, że taka opowieść o zwierzęciu trafia do politycznej debaty i zaczyna żyć własnym życiem? Dlaczego tak absurdalne treści, jak cytat z nieistniejącej książki, są uznawane przez część odbiorców za wiarygodne i dobrze się klikają na platformach społecznościowych? Jak często w debacie publicznej pojawiają się fake newsy dotyczące zwierząt i dlaczego akurat ten temat jest tak podatny na manipulację? Czy tego typu narracje mogą mieć realne konsekwencje dla dobrostanu zwierząt albo pracy weterynarzy? Dlaczego politycy - poprzez obecność zwierząt np. w kampaniach wyborczych - próbują ocieplać swój wizerunek? Gościni: Iwona Konarska, InfoWet.pl.

W sieci krążą tezy o tym, że urzędnicy jednym wpisem w dokumentach mogą "obniżyć" wartość nieruchomości. Na tym gruncie jest sporo niedomówień, nadinterpretacji i fejków. Czym jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a czym plan ogólny? Reforma ma uporządkować przestrzeń, ograniczyć chaos w zabudowie i wyeliminować niejasności związane z decyzjami warunków zabudowy? Na portalach społecznościowych pojawia się straszak: "Twoja działka stanie się bezwartościowa” - jak faktycznie gminne plany wpływają na wartość gruntów? Czy nowe przepisy rzeczywiście „faworyzują deweloperów kosztem zwykłych właścicieli", jak sugerują niektóre wpisy w internecie? Gość: Bartłomiej Gajewski, architekt i urbanista.

Wokół zwolnień lekarskich znów zawrzało. Cześć zmienionych przepisów właśnie weszła w życie, a w sieci pojawiło się sporo plotek i przekłamań choćby o zakazach wychodzenia z domu, czy masowych kontrolach - ale co z tego jest prawdą? To nie fejk, że nie ma już L4? Pojawiają się wpisy, że każda aktywność - poza leczeniem - będzie traktowana jako nadużycie - czy rzeczywiście przepisy aż tak zaostrzają podejście do zwolnień? Czym jest dozwolona "aktywność incydentalna"? Co - po zmianach - można, a czego nie wolno? W sieci pojawiły się ostrzeżenia przed masowymi kontrolami - czy ZUS faktycznie zwiększa skalę kontroli, czy to internetowe wyolbrzymienie? Na ile nowe przepisy są odpowiedzią na nadużycia, a na ile porządkują niejasności prawne? Gościni: Małgorzata Korba z biura prasowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Powrót na Ziemię statku Orion jest triumfem nauki, jednak misja Artemis II nie tylko podbiła kosmos, lecz także teorie spiskowe na platformach społecznościowych. Jakie konkretnie dowody najłatwiej obalają tezę, że lot Oriona był mistyfikacją? Dlaczego - mimo dostępu do danych telemetrycznych i transmisji - część osób wciąż nie ufa oficjalnym przekazom? Jakie są podobieństwa między teoriami o Artemis II, a narracjami o lądowaniu Apollo na Księżycu? Jak reagować, gdy widzimy jakiegoś kosmicznego fejka, a nie mamy pewności czy dostatecznej wiedzy na ten temat? Co zrobić, by nie stać po ciemnej stronie? Gość: Krzysztof Kurdyła, analityk branży kosmicznej.

Co wiemy na temat rosyjskiej szczepionki na raka? W tym przypadku mamy do czynienia z fake newsem czy raczej z nadinterpretacją doniesień naukowych? Jakie są faktyczne źródła tej informacji - czy opierają się na publikacjach naukowych, czy głównie na przekazach medialnych i politycznych, które mogą powielać fejki? Dlaczego narracja o "ukrywanym leku na raka" tak łatwo trafia do opinii publicznej? Jak informacja o takim „sensacyjnym przełomie w medycynie” wpływa na decyzje konkretnych pacjentów onkologicznych? Jak słuchacze mogą samodzielnie odróżnić odkrycie naukowe od propagandy, pseudonaukowych doniesień, czy medycznego fake newsa? Goście: dr Paweł Sobczuk, specjalista onkologii klinicznej, Vall d'Hebron Institute of Oncology w Barcelonie, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.