O Auschwitz

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tysięcy więźniów i więźniarek pod eskortą uzbrojonych esesmanów wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego w kierunku Wodzisławia Śląskiego oraz Gliwic.

Ofiarami tak zwanych Marszów Śmierci padło kilka tysięcy więźniów i więźniarek.

W podcaście o „Auschwitz” przytaczamy fragmenty relacji świadków dotyczące tych wydarzeń.

=====

Ilustracja:

Zbigniew Otfinowski, Marsz ewakuacyjny (1946). Zbiory Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

=====

Fragmenty relacji, czytanych przez lektorów, pochodzą z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau:

Teofil Balcarek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 115, k. 204-205.

Israel Berkowski, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 35, k. 29.

Wanda Bienioszek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 116, s. 176.

Wanda Błachowska-Tarasiewicz, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 1, k. 19-20.

Józef Ciepły, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 86, k. 48, 127-128.

Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 10, k. 29.

Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 50, k. 138-143.

Róża Dryjańska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 88, k. 211,233.

Ilona Engelova, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 171.

Abraham Dawid Feffer, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.54.

Jan Gabryś, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 104, k. 138-140.

Janina Hinczowa, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 62, k. 60.

Irena Konieczna, APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 113, k. 130.

Wanda Koprowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 13, k.66-68.

Eulalia Kurdej, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 66, k. 142.

Erwin Olszówka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 72, k. 138.

Antonina Piątkowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 85, k.45

Franciszka Pieczka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 88b, k.133.

Ilona Strusińska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 170.

Marii Śleziona, APMAB. Inne Zespoły (IZ) – 27/3.

Maria Ślisz, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 61, k. 134.

Zofia Stępień-Bator, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 74, k.167.

Maria Świderska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 21, k. 85, 88.

Józef Tabaczyński, APMAB, Zespół Oświadczenia, t. 44, k. 60-63.

Anna Tytoniak, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 12a, k. 198

Jan Wawrosz, APMA-B, Zespół Wspomnienia t. 1, k. 59.

Franciszek Wieszała, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.81.

Helena Włodarska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 66, k. 78.

Jadwiga Zając, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 139, k. 13-15.

Leszek Zienc, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 2, k. 226.

Natan Żelechower, „Siedem obozów”, [w:] Wspomnienia, t. 83, k. 68-72, APMA-B.

Maria Żumańska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 4, k. 420.

Instytut Higieny Waffen-SS i Policji w obozie Auschwitz powstał jesienią 1942 roku. Do jego zadań należało m.in. wykonywanie badań higienicznych i bakteriologicznych dla oddziałów SS, niemieckiego wojska, policji i dla obozów koncentracyjnych, w tym dla całego kompleksu obozowego Auschwitz. O działalności Instytutu, który więźniów obozu wykorzystywał zarówno do pracy, jak i jako obiekty badań opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Jak wyglądało szkolenie ideologiczne esesmanów z załogi KL Auschwitz i jaki był wpływ ideologii narodowego socjalizmu na funkcjonowanie tej formacji SS, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

W niemieckim nazistowskim obozie Auschwitz służyło łącznie około 8200 esesmanów oraz około 200 nadzorczyń.

O tym, jak przebiegał proces powojennego karania członków załogi SS, w tym pierwszego komendanta obozu Rudolfa Hössa, opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Blok 11 w obozie Auschwitz I był miejscem odizolowanym od reszty obozu. Pełnił on m.in funkcję więzienia obozowego, miejsca egzekucji, czy siedziby karnej kompanii. O szczególnej historii tzw. Bloku Śmierci opowiada dr Adam Cyra z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W obozie Auschwitz istniał system karania więźniów za złamanie regulaminu obozowego. Dodatkowo załoga SS oraz więźniowie funkcyjni wymierzali tzw. kary nieregulaminowe. O rodzajach kar i przewinieniach, za które więźniowie lub więźniarki mogli zostać ukarani opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W Miejscu Pamięci od 2005 roku działa Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście, powołane do istnienia w wyniku starań Ocalałych z Auschwitz. O tym jak dziś wygląda edukacja Miejscu Pamięci i jakie stoją przed nią wyzwania w kontekście współczesności rozmawiają dyrektor Muzeum dr Piotr Cywiński i dyrektor Centrum Edukacji Andrzej Kacorzyk.

Edukacja w Miejscu Pamięci Auschwitz realizowana była od momentu utworzenia Muzeum w 1947 r., a pierwszymi przewodnikami byli Ocalali, którzy opowiadali odwiedzającym o tragicznej historii obozu ze swojej osobistej perspektywy. 

To w wyniku starań Ocalałych w 2005 roku powstało Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście. O początkach jego istnienia, pierwszych projektach edukacyjnych i o ważnych wyzwaniach opowiada pierwsza dyrektor Centrum Edukacji – Krystyna Oleksy. 

Paragraf 175 niemieckiego kodeksu karnego penalizował kontakty homoseksualne między mężczyznami. Jedną z możliwych kar było osadzenie w obozie koncentracyjnym. Także w obozie Auschwitz była niewielka grupa mężczyzn skazanych za homoseksualizm.

O prześladowaniach homoseksualnych mężczyzn w nazistowskich Niemczech oraz o powojennej pamięci o ich losach opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

---

Polecamy także naszą lekcję internetową poświęconą tej grupie więźniów obozu autorstwa Bogdana Piętki z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Blok 10 w obozie Auschwitz I był tzw. blokiem eksperymentalnym. Lekarze SS przeprowadzali w nim eksperymenty medyczne poświęcone m.in. sterylizacji. Dlaczego to właśnie ten blok stał się miejscem przeprowadzania medycznych eksperymentów, kim byli lekarze, którzy tam pracowali i jakie losy spotkały ich ofiary opowiada Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

=====

Lekcja internetowa o zbrodniczej medycynie: https://lekcja.auschwitz.org/2022_medycyna_pl