Osmanlı Tarihi

Ayşe Baltacıoğlu-Brammer

Sunucu: Can Gümüş

| Erken modern Osmanlı-Safevi dünyasında Kızılbaşlık, sınırları yalnızca inançla çizilen sabit bir kimlik değildi. Safevi hareketinin bir tarikattan bir imparatorluğa dönüşmesi sürecinde, Kızılbaş kimliği de siyasi bağlılıklar, mürit ağları, iktisadi kaynaklar ve ritüeller etrafında şekillendi; Osmanlı-Safevi rekabeti içinde yeni anlamlar kazandı. Bu bölümde Ayşe Baltacıoğlu-Brammer, Boundaries of Belonging: Sectarianism and Statecraft in the Early Modern Ottoman Empire (Cambridge University Press, 2026) kitabı temelinde Osmanlı yönetiminin Kızılbaşlara ilişkin sert mezhepsel söylemin her zaman tek biçimli bir uygulamaya dönüşmediğini gösteriyor. Bu sohbetimizde, Kızılbaşları Osmanlı ve Safevi devletlerinin politikaları karşısında edilgen bir topluluk olarak görmek yerine, bu politikaların şekillenmesinde rol oynayan aktörler olarak değerlendiriyor, aidiyetin sınırlarının nasıl kurulduğunu, Osmanlı ve Safevi imparatorlukları arasındaki hareketlilikle nasıl değiştiğini ve Safevi Devleti’nin dönüşümüyle Kızılbaşların konumunun nasıl yeniden tanımlandığını tartışıyoruz.

« Click for More »

Namık Erkal, Firuzan Melike Sümertaş ve Haris Theodorelis-Rigas

Sunucu: Can Gümüş

| 1719’da Bükreş’te yaşayan bir âlim, İstanbul’daki bir dostuna yazdığı mektupta, “Cümle Fener burada; artık İstanbul’u hatırlamıyorum” diyordu. Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nde (ANAMED) açılan Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir sergisine adını veren bu ifade, Fenerlilerin tarihini yalnızca bir topluluğun yükselişi ve dolaşımı üzerinden değil, İstanbul ile Eflak ve Boğdan arasında kurulan mekânsal bağlar ile nesnelerin, siyasi ritüellerin ve kültürel pratiklerin dolaşımı üzerinden düşünmeye davet ediyor.

Bu bölümde “Fenerliler Çağı”nı ve 1821 sonrasındaki dönüşümü, voyvodaların atanma merasimlerini, Haliç kıyısında yaşanan mimari ve mekânsal değişimi ve Fenerlilerin maddi kültürünü konuşuyoruz. Aynı zamanda, bir araştırma sergisinin üretim ve sergileme süreçlerini ele alıyor, dağılmış ve çoğu zaman kaybolmuş bir mirasın nasıl görünür kılındığını, küratoryal anlatının bilinen ile varsayılan, mevcut ile kayıp arasındaki boşluklarla nasıl çalıştığını tartışıyoruz. Maddi kültür, mekân ve gündelik hayata odaklanan bu yaklaşım vesilesiyle, Fenerlileri ulusal tarihyazımlarının sabit kategorilerinin ötesinde, farklı coğrafyalar arasında şekillenen çok katmanlı bir topluluk olarak ele alıyor.

« Click for More »

Ümit Kurt

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde Ümit Kurt’un Aras Yayıncılık’tan çıkan kitabı Kanun ve Nizam Dairesinde: Soykırım Teknokratı Mustafa Reşat Mimaroğlu’nun İzinde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devlet Mekanizması temelinde 1915’in idari ve bürokratik boyutuna odaklanıyoruz. Mustafa Reşat Mimaroğlu örneğinde olduğu gibi “kanun ve nizam dairesinde” hareket eden bürokratlara odaklandığımız sohbetimizde, kolektif şiddet olaylarını olağanüstü kırılma anları olarak okumaktan ziyade bürokratik faillik biçimlerinin görünür hâle geldiği bir tarihsel bağlam içinde değerlendiriyoruz. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına orta-üst ölçekli bir bürokratın merkezî kararlarla saha arasındaki rolü nasıl şekillenmiştir? Devlet hizmeti, görev bilinci ve düzen söylemi bu dönemde nasıl bir anlam kazanmıştır? Faillik, yalnızca doğrudan eylemle değil, idari kararlar ve rutin pratikler üzerinden nasıl kurulmuştır? Podcast, bu sorular ekseninde 1915’i bürokrasi, faillik ve devlet işleyişi ekseninde yeniden düşünmeye davet ediyor.

« Click for More »

Görkem Akgöz

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde Dr. Görkem Akgöz’ün 2025 Hagley Prize in Business History ödülünü alan “In the Shadow of War and Empire Industrialisation, Nation-Building, and Working-Class Politics in Turkey” başlıklı kitabı üzerine konuşuyoruz. Akgöz’ün “Türk Manchester”ı olarak bilinen Bakırköy Bez Fabrikası’nı Osmanlı döneminde kuruluşundan itibaren odağa alan araştırması devletçiliği yalnızca bir kalkınma modeli değil, emek ve sınıf ilişkilerini yeniden kuran bir siyasal proje olarak düşünmeye davet ediyor. Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde fabrika işçisi olmanın ne anlama geldiğini tartıştığımız bu sohbette, dilekçeler ve talepler üzerinden şekillenen aktif emek siyasetinin, devletin idealize ettiği düzen ile fabrikanın gerçekliği arasındaki gerilimleri nasıl açığa çıkardığını ele alıyoruz. Bu bağlamda, nostaljik anlatıların ötesine geçip erken Cumhuriyet sanayileşmesini disiplin, kontrol ve müzakere ekseninde sorgularken, Osmanlı ve Türkiye sanayi kapitalizminin gelişimi hakkında yeni sorular soruyoruz. Bölümün sonunda ise Akgöz’ün arşiv ve yazıyla kurduğu ilişkinin tarihsel düşünme ve anlatımını nasıl dönüştürdüğüne değiniyoruz.

« Click for More »

Emine Şahin

Sunucu: Can Gümüş

| Bağdat, Osmanlı İmparatorluğu için coğrafi uzaklığına rağmen merkezî idarenin vazgeçilmez vilayetlerinden biriydi. Tanzimat’tan itibaren bu önem, yalnızca askerî güvenlik veya sınır politikalarıyla sınırlı kalmadı; idarî modernleşme, ekonomik düzenlemeler ve toplumsal kontrol mekanizmalarının uygulandığı başlıca laboratuvarlardan biri haline geldi. II. Meşrutiyet’in ilanı ise bu denemeleri daha iddialı, daha sert ve daha merkezî bir siyasi programa dönüştürdü. Bu bölümde, Dr. Emine Şahin’le birlikte 1908–1917 arasında Bağdat’ta Osmanlı idaresinin dönüşümünü inceliyoruz. Merkezileşme politikalarının sahada nasıl uygulandığını, hangi aktörler aracılığıyla yürütüldüğünü ve yerel toplum tarafından nasıl karşılandığını tartışıyoruz.

« Click for More »

Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde, Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman ile elektriğin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte gündelik yaşamı ve toplumsal ilişkileri nasıl dönüştürdüğünü tartışıyoruz. İstanbul’un ilk aydınlatma girişimlerinden sanayi tesislerine, tramvay hatlarından ev içi teknolojilere uzanan örneklerle, teknolojik yeniliklerin yalnızca kent altyapılarını değil, aynı zamanda kentlilerin yaşam tahayyüllerini de nasıl şekillendirdiğini inceliyoruz. İleri’nin derlediği Bir Cereyan Hasıl Oldu: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İstanbul’da Elektrikli Yaşam (Tarih Vakfı, 2024) başlıklı kitabı temel alan sohbetimizde, elektriğin, bir teknik yenilik olmanın ötesinde, modernleşme, emek, toplumsal cinsiyet ve kamusal alan gibi kesişen temalar etrafında yeni bir toplumsal düzenin ve kültürel dönüşümün parçası hâline gelişini konuşuyoruz.

« Click for More »

Emre Can Dağlıoğlu

Sunucu: Can Gümüş & Önder Eren Akgül

| Emre Can Dağlıoğlu’nun Arapların 1915’i: Soykırım, Kimlik, Coğrafya başlıklı derlemesine (İstanbul: İletişim Yayınları, 2022) odaklanan bu bölüm, 1915’i Osmanlı ve Osmanlı sonrası Arap dünyası bağlamında ele almanın önemine işaret ediyor. Hem soykırımı hem de 1915 sonrasını bölgenin siyasal, toplumsal ve çevresel krizleri içinde konumlandıran çalışma, Arap vilayetlerine sürülen Ermenilerin karşılaştıkları politikaları, hayatta kalma stratejilerini, Arap toplumları ve coğrafyasıyla kurdukları karmaşık ilişkileri inceleyen makalelerden oluşuyor. Bu podcastte, bu çalışmaların soykırımın tarihyazımında açtığı yeni pencereleri detaylandırırken 1915’i sabit bir kırılma anı olarak görmek yerine, farklı yerel dinamikler ve ilişkiler çerçevesinde zamansal ve mekânsal olarak genişleyen bir perspektifle ele almanın imkânları üzerine de sohbet ediyoruz.

« Click for More »

Şeyma Afacan

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde, Dr. Şeyma Afacan ile geç Osmanlı’da biyolojik materyalizm, psikolojinin gelişimi ve Afacan’ın bir “ezber bozma alanı” olarak nitelediği duygular tarihi üzerine sohbet ediyoruz. Osmanlı’da materyalizm tartışmalarının eksikliklerine işaret eden Afacan, beden, duygu ve üretkenlik arasındaki ilişkiye odaklanmanın bu çalışmalara sunabileceği olası katkılara dikkati çekiyor ve biyolojik materyalizm tartışmasının her şeyden evvel “psikolojik bir tartışma” olduğunu öne sürüyor. Afacan tarih yazımında duyguları analitik bir kategori olarak kullanmanın imkânlarını ve kısıtlarını da detaylandırıyor. Afacan’ın bu söyleşide çizdiği genel çerçevenin bir izleğini Toplumsal Tarih’in Ocak 2024 sayısı için derlediği dosyadaki çalışmalarda görmek de mümkün.

« Click for More »

Aslıhan Gürbüzel

Sunucu: Can Gümüş

| Bu bölümde, Doç. Dr. Aslıhan Gürbüzel’in bu sene başında University of California Press’ten çıkan kitabı “Taming the Messiah: The Formation of an Ottoman Political Public Sphere, 1600–1700” başlıklı kitabı temelinde Osmanlı’da kamusal siyasetin oluşumunu tartışıyoruz. Kitap, Osmanlı’da devlet inşası sürecinin bir parçası olarak devletin artan merkezî gücüne, genişleyen bir kamusal siyasetin eşlik ettiğine işaret ediyor; erken modern dönemin aktif yurttaş oluşumunu görmek açısından kritik bir öneme sahip olduğunun altını çiziyor. Bu sohbette, söz konusu dönemdeki çoğul kamusal alanların katılımcılarını tanıyıp devletle ilişkilerini incelerken, Osmanlı örneğinin kamusal alan tartışmaları ve araştırmalarına sunduğu katkıları detaylandırıyoruz.

« Click for More »

Fatma Aladağ & Yunus Uğur

Sunucu: Can Gümüş

| Dijital beşeri bilimlerin Osmanlı tarihyazımına sunduğu imkânlar nelerdir? Bu sohbetimizde, Osmanlı ve Türkiye Çalışmaları perspektifinden Dijital Beşeri Bilimler'e katkıda bulunan dijital projeleri, araçları ve yayınları bir araya getiren bir platform olan Digital Ottoman Studies’in çalışmaları ve tarihyazımına katkılarını değerlendiriyoruz. Platformun kurucusu Fatma Aladağ ve proje yöneticisi Doç. Dr. Yunus Uğur ile dijital beşeri bilimler perspektifi alanın mevcut kaynaklarını ve çalışmalarını nasıl zenginleştirebilir sorusuna odaklanırken, bu yaklaşımın kısıtlarını da tartışmaya açıyoruz.

« Click for More »