Radio Swammerdam

De Bijlmer bestaat dit jaar 50 jaar. Het heeft door de jaren heen niet zo'n beste reputatie gekregen. Dat terwijl de bouwmeester van dit project grote idealen nastreefden. Deze ochtend praatten wij over deze man, Siegfried Nassuth, zijn idealen en wat ervan geworden is. Onze gast Daan Dekker schreef een boek over hem, de Betonnen Droom.

In de jaren negentig vond er ook een grootste vernieuwing van de Bijlmer plaats. Deze vernieuwing werd geleid door Joop de Haan, ook bij ons aan tafel. Werden de idealen van Nassuth weer nagestreefd in de jaren negentig of werd er voor een heel andere aanpak gekozen?

U hoort het allemaal in deze mooie uitzending, waar ook nog een reportage over het Bijlmermuseum én een column van Bart van Heerikhuizen in zit!

Met presentatie van Henk en Mirjam.

Henk ging langs bij het Bijlmermuseum voor de aflevering 50 jaar Bijlmer

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Russische revolutie plaatsvond en daarom kon een uitzending hierover in het Revolutiedossier niet ontbreken. Luuc en Henk spraken met historicus Marc Jansen (UvA) over de revolutie, hoe deze verliep en hoe deze in het huidige Rusland herdacht wordt. Daarnaast spraken we met slavist Sjeng Scheijen (Universiteit Leiden) over de revolutionaire mentaliteit in Rusland in de 19e eeuw en de opkomst en ondergang van de Russische avant-garde kunst. Machiel Keestra droeg een mooie column voor over het moederschap als ultieme vorm van revolutie voor.

In het wekelijkse wetenschapsprogramma Radio Swammerdam hadden wij het vandaag over filantropie. Nederlanders geven graag aan goede doelen, maar waarom eigenlijk? Arjen de Wit, onderzoeker werkzaam aan de VU, onderscheidt acht mechanismen zijn die meespelen bij geefgedrag. Het geefgedrag heeft bijvoorbeeld niet altijd met rijkdom te maken, armere mensen geven een groter deel van hun geld weg.

Is dit gulle gedrag van de Nederlander nieuw of hebben wij hierin een lange geschiedenis? Dit horen we van Danielle van Teeuwen, die onderzoek deed naar filantropie in de Gouden Eeuw.

Ook vertelt onze columnist Sicco de Knecht over zijn jeugd als WNF Ranger. Aan tafel ontstaat een interessant gesprek over of we eigenlijk, met die talloze misstanden in de wereld, wel goed kunnen doen.

U hoort het allemaal in deze aflevering uit het dossier de Norm van Waarde, gepresenteerd door Mirjam van Zuidam samen met Elmer Rikhof.

In Misha's laatste uitzending voor Radio Swammerdam sprak zij met twee wetenschappers over de rechten van ongeboren kinderen, anticonceptie en engelenmoeders. Welke rechten hebben ongeboren kinderen? Zijn ongeboren kinderen een persoon voor de wet? En hoe past abortus en verplichte anticonceptie in deze juridische discussie? Hierover spraken we met Lisette ten Haaf, promovenda aan de Rechtenfaculteit van de VU. Daarnaast spraken we met antropologe Erica van der Sijpt (UvA) over hoe vrouwen omgaan met het verlies van een kind tijdens de zwangerschap of daarna. Zij onderzocht hiervoor de zogeheten angelmothers in Roemenië, en kwam erachter dat de communisme ook van invloed is op de manier waarop vrouwen met zwangerschap en verlies omgaan. En we hebben een reportage van Mirjam over de trend onder jonge vrouwen om van de pil af te stappen. Terugluisteren dus!

De islam wordt door velen gezien als een patriarchale, agressieve en gewelddadige religie, die vrouwen en homo’s onderdrukt. Het beeld van de islam als een sensuele en seksuele losbandige religie is minder bekend bij het grote publiek. Maar krap een eeuw geleden stond de islam juist bekend als een lakse religie, met veel vrijheden en op seksueel gebied juist heel toegeeflijk. Partnerruil werd aangemoedigd, en homofilie getoleerd.

Michiel Leezenberg schreef een boek over seks en politiek in de islam: De Minaret van Bagdad. In deze uitzending vertelt hij over de vaak verborgen geschiedenis van de islam, losbandigheid en waarom we de islam in het Westen tegenwoordig zo beperkt zien. Heidi Dorudi maakte voor de uitzending een zeer persoonlijke column over haar opvoeding in Iran en hoe het is om Perzisch te zijn in het Westen.

Deze uitzending werd gepresenteerd door Froukje Waterbolk en Elmer Rikhof.

Zijn in het westen yoga, meditatie, mindfulness van hun spirituele jasje ontdaan? En hoe kan mindfullness autistische jongeren helpen? Vandaag praatten Froukje en Henk met promovenda Anna Ridderinkhof over mindfulness in de gezondheidszorg. Ze is bezig met een onderzoek naar de effecten van mindfulness bij jongeren met autismespectrumstoornissen. Daarbij vertelde ze over mindfullness-oefeningen, empathie en de gunstige effecten van zulke oefening. Zij zoekt nog deelnemers aan haar training en onderzoek bij UvA Minds, dus meld je aan via deze link of mail haar. Ook schoof filosoof Hein van Dongen aan tafel om ons bij te praten over wijsgerige tradities uit het Oosten, en het belang van vergelijkende filosofie. Hij is verbonden aan de stichting Filosofie Oost-West en schreef een boek over de filosoof Henri Bergson. Onze vaste columniste en geurwetenschapper Caro Verbeek droeg een column voor over aandachtig kunst kijken én ruiken - daarvoor kan je ook nog eens naar de geurtentoonstelling Aromatic Art in de VU.

Luuc Brans en Henk Ruigrok praten met Jacco Pekelder over de vraag: Wat is de relatie tussen geweld en politieke protestgroepen? Pekelder heeft veel onderzoek gedaan naar politiek geweld in Duitsland en richtte vorig jaar het platform 'Dare to be grey' op: tegen het zwart/wit denken en een podium voor de stem van de grijze meerderheid.

De column werd verzorgd door Bas Belleman

We voelen ons steeds onveiliger in Nederland, toch lopen de criminaliteitscijfers al jaren terug. Zelfs ook in grote steden als Amsterdam waar de misdaad cijfers van oudsher hoger liggen dan het landelijk gemiddelde. Een andere missconceptie over criminaliteit is dat vrouwen van nature veel minder gewelddadig zouden zijn dan mannen. Toch blijkt uit onderzoek dat in de vroegmoderne tijd de criminaliteit onder vrouwen niet veel lager lag dan die van mannen.

In deze aflevering praten wij met met Henk Elffers over criminaliteit in Amsterdam vandaag de dag. Henk is senior-onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving en emiritus hoogleraar empirische bestudering van strafrechtpleging aan de VU.

Tevens praten we met Ariadne Schmidt over crimineel gedrag onder vrouwen in de vroegmoderne tijd. Zij is promovendus aan de Universiteit Leiden, en doet onderzoek naar criminaliteit onder vrouwen in de 17e en 18e eeuwse steden.

Gemma Venhuizen verzorgde een leuke column over een tasjesdief met een extreem harige bilspleet.

'Ik graag luister naar Radio Swammerdam' zouden wij nooit uit onze mond krijgen, maar 'Zondagochtend luisteren hun radio' zeggen we allemaal weleens per ongeluk.

In het nieuwe dossier 'Wat de mens maakt' zullen wij het hebben over dingen die mensen maken, zoals kunst, en wat ons tot mens maakt, zoals deze zondagochtend over ons taalgevoel. Aan tafel zat taalkundige Jan Stroop, die ons vertelt dat we door ons feilloze taalgevoel eigenlijk geen grammaticale fouten kunnen maken. We kunnen wellicht fouten maken, omdat we nu eenmaal bepaalde afspraken hebben over wat 'correct' is. Maar volgens Jan Stroop zit de grammatica zo diep in ons dat de 'fouten' die wij maken eigenlijk geen fouten zitten, maar zitten opgesloten in onze grammatica. Het gebruik van 'groter als' is iets wat al eeuwen bestaat en ook niet altijd incorrect is geweest.

Ook vertelt Jan Stroop ons over het zogenaamde Poldernederlands, dat hij bij Trijntje ('Traaintje') Oosterhuis voor het eerst opmerkte. Wat Poldernederlands is, is niet in tekst uit te leggen, luisteren dus!

Onze columnist Sicco de Knecht vertelt ons over zijn prachtige familiegeschiedenis van 'gelukzoekers', wat misschien niet zo'n modern woord is als we zouden denken.

Presentatie door Marie Beth van Egmond en Luuc Brans, techniek door Elmer Rikhof.