Radio Swammerdam

In deze uitzending van Radio Swammerdam zitten nobelprijswinnaar Gerard 't Hooft en Stefan Vandoren aan tafel, zij schreven het boek 'Tijd in machten van tien' en bespraken het begrip tijd vanuit een theoretisch natuurkundig perspectief. De vraag die centraal stond was: wat is tijd? En kunnen we ooit door de tijd reizen? Marie Beth en Elmer Rikhof onderwierpen de wetenschappers aan een vragenvuur.

In zijn column verwoordt Sicco De Knecht waarom tijdreizen ook soms 'klote' is, en hoe films tijdreizigers neerzetten.

Deze zondagochtend om 11 uur spraken wij in Radio Swammerdam over de zogenaamde antipsychiatrie. De naamgever van het dossier Baas in eigen brein, Gemma Blok, was te gast. Zij schreef haar proefschrift over de antipsychiatrie tussen 1965-1985 in Nederland.

Henk en Mirjam spraken met Gemma over hervormingen in de psychiatrie in de jaren zestig en zeventig.Moesten psychiatrisch patienten behandeld worden met medicijnen of moesten zij zich juist overgeven aan hun psychose en waanbeelden? Verder spraken zij over de gekkenkrant, shocktherapie en gezinstherapie.

Verder maakte Misha en Henk een reportage bij centrum de Brouwerij, een instelling die anno 2016 de GGZ wil hervormen. Luisteren dus!

We hebben allemaal wel iets met dieren… Om te vertroetelen, om naar te kijken, of op ons bord om op te eten. Hoe staat het met de verhouding tussen mens en dier? Staan we nog steeds bovenaan in het dierenrijk of wordt het tijd om van dit idee af te stappen?

Froukje en Elmer praatten hierover met hoogleraar Maarten van Reesink over zijn specialisme Animal Studies en psycholoog en filosoof Esteban Rivas, die alles kon vertellen over de sociale intelligentie van dieren; van mensapen en olifanten tot en met honden en vogels. Op veel vlakken zaten onze gasten op één lijn, maar over het verschil tussen dier en mens op het gebied van taal konden zij het toch niet helemaal eens worden.

Ook las onze columniste geurhistorica Caro Verbeek een prachtige column voor over hoe wij mensen misschien een voorbeeld kunnen nemen aan dieren wat betreft het aan elkaar ruiken.

Luisteren dus!

Kun je kunstenaar zijn en tegelijkertijd wetenschapper? Is wetenschap eigenlijk niet ook een soort kunst? Was het vroeger makkelijker om zowel kunstenaar als wetenschapper te zijn? Vanochtend stelden Misha en Elmer deze vragen aan socioloog en kunstenaar Hans Abbing (UvA) en kunsthistoricus Bert van de Roemer (UvA).

Bert vertelde over de collecties van de 17e-eeuwse medicus Frederik Ruysch wiens preparaten ook een sterk kunstzinnig karakter hadden. We leren dat wetenschappers die heel keurig en met groot esthetisch besef hun rariteitenkabinetten organiseerden, dachten dat je door kunst de natuur kon verbeteren. Hans Abbing, zelf socioloog, econoom én kunstenaar, vertelde over de raakvlakken tussen kunst en wetenschap en of die twee werelden steeds meer naar elkaar groeien of niet. Is het wenselijk dat kunst 'intellectualiseert'? Machiel Keestra verzorgde een column over de rol van creativiteit in de verschillende wetenschapsdisciplines en betoogde dat de grens tussen kunst en wetenschap beslecht moest worden. Mirjam en Marie-Beth maakten een reportage over de tentoonstelling Imaginary Math in het VoxPop-museum van de UvA. Terugluisteren dus.

Anders dan een generatie geleden blijven gezinnen tegenwoordig in de stad wonen. Verhuisden jonge ouders voorheen bij de eerste zwangerschap nog direct naar een groeikern, tegenwoordig kiezen ze steeds vaker voor een krappe woning te midden van stedelijke voorzieningen. Waarom doen ze dit? En hoe kun je als stad aan de wensen van deze gezinnen voldoen?

Mirjam en Misha spraken hierover met stadsgeograaf Lia Karsten en architect Naomi Felder, in een kakelverse uitzending over deze nieuwe generatie stadskinderen. Ook te horen zijn de prachtige column van Gemma Venhuizen en een intrigerende reportage over het Amsterdamse Westerdok.

Documentairemaakster Lara Kostic maakt een sociaal-historisch portret van de wijk waar zij opgroeide. Het Amsterdamse Westerdok, dat in twee decennia veranderde van een culturele vrijplaats tot een nieuwbouwwoonwijk voor yuppen. Speciaal voor Radio Swammerdam geeft zij een rondleiding over deze voormalige vrijplaats, dat een uniek soort stadsmens voortbracht.

Elmer Rikhof en Luuc Brans praten met Dr. Victor Kal, UvA docent wijsbegeerte, over wat er nodig is voor een succesvolle revolutie. Bas Belleman, onze vaste columnist, leest en bespreekt het anti-revolutionaire sonnet 76 van Shakespeare.

Voor de meeste mensen zijn theocratie en democratie begrippen die absoluut niet samengaan. Dr. Victor Kal denkt hier anders over. In zijn optiek maakt religiositeit juist het kritische denken mogelijk, kritisch denken dat de basis vormt voor onze liberale democratie. Bij Kal ligt in het kritische denken een groot revolutionair potentieel, zonder welk de liberale democratie ten dode is opgeschreven. Maar wat is dit revolutionair potentieel nu precies? Hoe zit de revolutionaire mens in elkaar? Wat gaat zij doen? En hoe verhoudt een dergelijke revolutie zich tot andere revoluties zoals de proletarische of de fascistische.

Wat doen krantenkoppen met het beeld dat kiezers van politici hebben en met hun kiesgedrag? Is alle media-aandacht goede aandacht voor een politicus? En worden vrouwelijke politici anders in de media afgeschilderd en beoordeeld dan mannen? Aan de vooravond van de Amerikaanse verkiezingen spraken Luuc en Misha hierover met Loes Aaldering (UvA) en Daphne van der Pas (UvA) bij de aftrap van Swammerdam Stemt, het politicologische dossier van Swammerdam. Onze vaste columnist Bart van Heerikhuizen liet zijn sociologische licht schijnen op charismatische leiders.

Gewoontes, goed of slecht, en verslavingen, we hebben ze allemaal. Maar wat gebeurt er in je hersenen als je een bepaalde gewoonte hebt? En waarom kun je er soms zo moeilijk vanaf komen? Marie Beth en Henk spraken hierover met Sanne de Wit (UvA). Zij doet onderzoek naar gewoontes in het door haar opgerichte Habit Lab en zoekt daar antwoord op deze vragen. Ook spraken ze met Anneke Goudriaan, neuropsycholoog en hoogleraar van het AMC. Zij onderzoekt verslavingen en vertelde over de neurologische achtergrond van verslavingen en hoe deze kunnen worden behandeld. Misha probeerde ondertussen in het Habit Lab slechte gewoontes af te leren en Sicco las een column voor over eetverslaving.

Het is druk in Amsterdam. Hutjemutje schuifelen we over de Wallen, zitten we vast in een overvolle Kalverstraat of worden we van onze fiets gereden door een scooter. Hoe vinden we oplossingen voor de frustratie van een (te) drukke stad?

In deze uitzending praatten we hierover met antropoloog en politiek wetenschapper Nanke Verloo, en Reinjan Mulder, criminoloog en ervaringsdeskundige want hij woont, loopt, fiets al vijftig jaar in Amsterdam. De column zal verzorgd worden door onze vaste columnist Heidi Dorudi.

Presentatie: Froukje Waterbolk en Mirjam van Zuidam