Reorient.pl

Po długiej przerwie wakacyjnej Reorient wraca z nową dawką naukowych emocji!

Dra Ewa Górska rozmawia z drą Joanną Grzymałą-Moszczyńską o depresji klimatycznej, adaptacjach do zmian klimatu, nadziei i ogólnie jak sobie radzić, kiedy robi się coraz cieplej, coraz suszej i zaczynamy rozumieć, że lepiej to już było (cytując gościnię).

Posłuchajcie, a w razie pytań i komentarzy (tylko miłych) piszcie na platformach podcastowych, na mediach społecznościowych albo na maila: [email protected]!

W tym odcinku Reorient.pl przyglądamy się ruchowi degrowth – idei, która kwestionuje fundamentalne założenie współczesnej gospodarki: konieczność ciągłego wzrostu. Jest to rozmowa dla wszystkich, którzy zastanawiają się, czy istnieje alternatywa dla modelu gospodarczego opartego na nieustannym wzroście – i jakie byłyby jej konsekwencje dla społeczeństw, klimatu i globalnej sprawiedliwości.

O ruchu opowiada dr Maciej Grodzicki – ekonomista, adiunkt na Uniwersytecie Jagiellońskim, zajmujący się globalizacją produkcji, nierównościami międzynarodowymi, ekonomią wspólnych zasobów oraz zmianą klimatu.

Konferencja o dewzroście w Krakowie już w czerwcu (16-19.06): degrowth.uj.edu.pl!

Kluczowe pytania, na które opowiada Maciek:

• Czym jest degrowth? – Czy to ruch aktywistyczny, naukowy, czy coś więcej? Jak odróżnić go od recesji czy kryzysu, które większości z nas kojarzą się z zubożeniem i bezrobociem?
• Kapitalizm a wzrost – Jak degrowth radzi sobie z problemem strukturalnego uzależnienia systemu od wzrostu? Czy bez niego możliwe jest spłacanie długów, utrzymanie zatrudnienia i stabilność gospodarcza?
• Zielony wzrost vs. degrowth – Dlaczego zwolennicy degrowth krytykują dominujące podejście „zielonego wzrostu”? Czy dekarbonizacja i ekspansja gospodarcza mogą iść w parze, czy to iluzja?
• Globalna sprawiedliwość – Czy degrowth to ideologia bogatej Globalnej Północy, która chce zatrzymać rozwój reszty świata? Jakie obawy mają kraje Globalnego Południa i czy słusznie czują się wykluczone?
• Polska a degrowth – Czy dla kraju, który przez dekady budował swoją pozycję na wzroście PKB, degrowth to propozycja przedwczesna, czy wręcz szansa na zrównoważoną przyszłość?
• Polityka publiczna – Jakie konkretne rozwiązania, zgodne z duchem degrowth, można wdrożyć już dziś?

Reorient powstaje dzięki wsparciu na Patronite. Pomóż dalej tworzyć podcast na: patronite.pl/Reorient!

Edycja dźwięku: www.tostanki.pl

Antony Loewenstein to australijski dziennikarz, filmowiec i autor książki „Laboratorium Palestyna — jak Izrael eksportuje przemoc i technologię na cały świat" (wyd. Szczeliny). Od ponad 20 lat dokumentuje politykę izraelską, handel bronią i globalny nadzór cyfrowy.

W tej rozmowie przyglądamy się temu, jak Izrael od dekad testuje technologie kontroli i broń na Palestyńczykach — i sprzedaje je potem rządom na całym świecie, w tym Polsce (nie mówimy o tym, ale poza bronią Polska kupiła np. oprogramowanie szpiegujące Pegasus od Izraela).

W odcinku rozmawiamy o:

• czym jest „Laboratorium Palestyna" — jak okupowane terytoria stały się globalnym miejscem testów dla dronów, spyware'u i systemów rozpoznawania twarzy;
• relacjach Izraela z Europą Wschodnią — dlaczego Polska, Węgry i inne kraje regionu kupują izraelską broń i co to mówi o ich priorytetach;
• wpływie 7 października na handel bronią — czy atak Hamasu zmienił cokolwiek w globalnym popycie na izraelskie technologie wojskowe;
• alternatywach dla izraelskiego monopolu zbrojeniowego — co może zrobić społeczność międzynarodowa i jakie sygnały już widać;
• podziale w globalnej społeczności żydowskiej — jak ludobójstwo w Gazie zmienia relację diaspora–Izrael i co to oznacza.

W tym odcinku rozmawiam [po angielsku] z dr. Markiem Griffithsem, geografem politycznym, o jego najnowszej książce 'Checkpoint 300: Colonial Space in Palestine', opublikowanej w 2025 roku przez University of Minnesota Press.

--

UWAGA: na stronie reorient.pl znajdziecie tłumaczenie transkrypcji na polski!

--

Checkpoint 300 to duże przejście graniczne między Betlejem a Jerozolimą, które codziennie kontroluje ruch tysięcy Palestyńczyków z Zachodniego Brzegu. W 2005 roku Izrael nadał mu status 'terminala' z korytarzami przypominającymi lotnisko, bramkami obrotowymi i systemami biometrycznymi – to mechanizm graniczny zbudowany na palestyńskiej ziemi, a nie faktyczna granica między Palestyną a Izraelem.

Przekraczać checkpoint mogą głównie palestyńscy mężczyźni z pozwoleniami na pracę w izraelskim budownictwie i rolnictwie.. Rozmawiamy o skutkach genderowych tego systemu oraz o tym, jak Checkpoint 300 ilustruje koncepcję kolonialnej przestrzeni – łącząc korytarze checkpointu z przestrzeniami domowymi, wioskami na Zachodnim Brzegu i międzynarodowymi firmami technologicznymi rozwijającymi systemy nadzoru.

W tym odcinku dr Ewa Górska rozmawia  z dr. Tomaszem Makarewiczem, ekonomistą z Uniwersytetu w Bielefeld i członkiem grupy eksperckiej „Dobrobyt na Pokolenia” o sankcjach finansowych – jednym z najważniejszych, a jednocześnie ciągle kontrowersyjnym narzędziu polityki międzynarodowej.

Tomasz wyjaśnia:

• Czym różnią się sankcje gospodarcze od finansowych?
• Jakie środki zastosowano wobec Rosji po agresji na Ukrainę w 2022 roku i jak geopolityka wpływa na selektywność ich nakładania?
• Czy sankcje rzeczywiście uderzają w rządzących elity, czy raczej w zwykłych obywateli?
• Jak reżimy omijają sankcje i czy mogą one paradoksalnie zwiększać poparcie dla rządzących?
• Kiedy można powiedzieć, że sankcje „zadziałały”?

Posłuchaj, jeśli chcesz dowiedzieć się, jak działa współczesna architektura nacisku gospodarczego, gdzie przebiega granica między moralnym obowiązkiem a politycznym interesem, oraz jak trudno jest mierzyć efekty narzędzia, które często działa wolno, pośrednio i nierzadko wbrew oczekiwaniom.

----

Odcinek powstał dzięki wsparciu Słuchaczek i Słuchaczy na www.patronite.pl/Reorient.

---

Edycja dźwięku: Tostanki.pl

Ten odcinek to zapis rozmowy, która odbyła się podczas wydarzenia „Spotkania z Palestyną: Jak żyć wobec ludobójstwa” (05.10.2025, Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku). W panelu udział wzięły Ewa Górska i Dalia Mikulska, a rozmowę poprowadziła (i przygotowała do publikacji) Ana Matusevic.

Wspólnie zastanawiałyśmy się nad tym, jak przemoc kolonialna działa także poprzez pamięć, język i prawo – jak Palestyna jest wymazywana z map, krajobrazu i dyskursu publicznego, a także jak można stawiać temu opór poprzez badania, słowa i świadectwa.

Gościnie:

🔹 Ewa Górska – doktorka nauk prawnych, adiunktka w Digital Justice Center Uniwersytetu Wrocławskiego, badaczka prawnego orientalizmu i izraelskiego kolonializmu osadniczego, finalistka Nagród Naukowych „Polityki” 2024, autorka podcastu Reorient.pl.

🔹 Dalia Mikulska – dziennikarka, reporterka i pracowniczka humanitarna, pisze o świecie arabskim i łamaniu praw człowieka. Jej reportaże ukazują się m.in. w Tygodniku Powszechnym, Polityce, Gazecie Wyborczej, Krytyce Politycznej i OKO.press.

Prowadzenie:🎙️ Ana Matusevic – autorka podcastów Atlas Świata i Ptasie Radio OTOP, związana z trójmiejską kulturą i sektorem pozarządowym, miłośniczka latarni morskich.

Grafika na okładce: Tomek Pawluczuk.

Ten odcinek powstał dzięki wsparciu Olgi, Magdy, Piotrka i Michała na www:Patronite.pl/Reorient!

Ewa Górska rozmawia z reporterką Dalią Mikulską, autorką książki „Kiedyś wszyscy byliśmy tu ludźmi. Reportaże z Palestyny”. To rozmowa o reporterskiej pracy pod okupacją, o języku, który kształtuje nasze spojrzenie na Palestynę, i o tym, dlaczego humanizacja palestyńskich historii wciąż budzi kontrowersje.

Na jakie pytania odpowiada ten odcinek?

• 🔹 Dlaczego w Polsce tak trudno mówić o Palestynie i empatii wobec Palestyńczyków?

• 🔹 Jak wygląda codzienność życia pod okupacją i jak o niej rzetelnie pisać?

• 🔹 Czy reporterka powinna rozmawiać z byłym członkiem ruchu oporu – i dlaczego to wzbudza sprzeciw?

• 🔹 Jak język mediów utrwala islamofobię i dehumanizację?

• 🔹 Jak różne źródła opowiadają historię 7 października?

UWAGA!

3 książki Dalii do rozdania dzięki uprzejmości Wydawnictwa Filtry!

Do kogo trafią? 22 października wylosujemy trzy osoby spośród wszystkich aktywnych Matron i Patronów Reorientu na Patronite!

Chcesz wziąć udział w losowaniu? Dołącz do grona Matron i Patronów przed 22.10 na co najmniej 3 miesiące (dowolny próg wsparcia)!

-> patronite.pl/Reorient

W tym odcinku Reorientu dr Ewa Górska rozmawia z dr Elżbietą Binczycką-Gacek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która specjalizuje się w krytycznych studiach nad dziedzictwem i Black Studies.

Rozmawiamy o pamięci i upamiętnianiu transatlantyckiego handlu niewolnikami, szczególnie w Stanach Zjednoczonych.

Skupiamy się na instytucjonalnych formach pamięci – muzeach oraz związaną z nimi turystyką pamięci – ale też na opowieści, mity i literaturę, które na przestrzeni wieków kształtowały wyobrażenia o niewolnictwie.

To rozmowa o trudnym dziedzictwie, o tym, jak o nim opowiadać i jak instytucje kultury – także te w Polsce – kształtują naszą pamięć zbiorową.

____

Ten odcinek został sfinansowany ze środków własnych oraz dobrowolnych wpłat słuchaczek i słuchaczy.
Jeśli podoba Ci się ten podcast, wesprzyj go proszę na Patronite.pl/Reorient⁠ oraz na ⁠Buycoffee.to/Reorient⁠.

W tym odcinku Reorientu dr Ewa Górska rozmawia z Leną Khalid – pisarką, reportażystką, autorką książki „Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej”, bloga „Polka na pustyni”, konta na IG o tej samej nazwie, a także laureatką Pióra Nadziei Amnesty International (2023). Rozmowa dotyczy Sahary Zachodniej – terytorium, które przez wielu określane jest mianem ostatniej kolonii w Afryce, ale którego status wciąż pozostaje niejasny i głęboko polityczny.

Rozmawiamy o tym:

🔷 Czym właściwie jest Sahara Zachodnia? Czy to ostatnia kolonia w Afryce, okupowane państwo, terytorium Maroka, czy może uznawana przez część świata Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna?

🔷 Jak wygląda marokański kolonializm osadniczy? Czy przypomina sytuację w Palestynie? Jakie są relacje między Sahrawi a marokańskimi osadnikami?

🔷 Czym jest Berm? Jak wygląda ten gigantyczny mur separacyjny i co oznacza dla rozdzielonych rodzin Sahrawi?

🔷 Jaką rolę odgrywają kobiety saharyjskie w oporze przeciwko okupacji i kolonizacji? Jak zmieniała się ich pozycja społeczna – od czasów koczowniczych po współczesną okupację?

🔷 Jak Sahrawi walczą o swoje prawa? Od pokojowych protestów kobiet po działalność frontu Polisario i działania dyplomatyczne.

🔷 Jaki wpływ na Sahrawi ma obecna sytuacja w Palestynie? Czy tracą nadzieję? Jakie są powiązania polityczne i militarne między Marokiem a Izraelem?

To rozmowa o kolonializmie, oporze, sile kobiet i zapomnianej sprawie narodu, który wciąż walczy o niepodległość, opowiedziana przez osobę, która ma wieloletnie i głębokie doświadczenie i relacje ze społecznością Sahrawi.

Dziękuję za kopię książki “Córki Chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej” Wydawnictwu Poznańskiemu.
Odcinek podcastu nie powstał we współpracy z Wydawnictwem i został sfinansowany ze środków własnych oraz dobrowolnych wpłat słuchaczek i słuchaczy na Patronite.pl/Reorient oraz na Buycoffee.to/Reorient.
Jeśli podoba Ci się ten podcast, wesprzyj go wpłatą na powyższych serwisach.